Yuddha Kanda, sarga 26

तेन शङ्खविमिश्रेण भेरीशब्देन राघवः
उपयतो महाबाहू रामः परपुरंजयः

tena śaṅkhavimiśreṇa bherīśabdena rāghavaḥ
upayato mahābāhū rāmaḥ parapuraṃjayaḥ

तं निनादं निशम्याथ रावणो राक्षसेश्वरः
मुहूर्तं ध्यानमास्थाय सचिवानभ्युदैक्षत

taṃ ninādaṃ niśamyātha rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ
muhūrtaṃ dhyānam āsthāya sacivān abhyudaikṣata

अथ तान्सचिवांस्तत्र सर्वानाभाष्य रावणः
सभां संनादयन्सर्वामित्युवाच महाबलः

atha tān sacivāṃs tatra sarvān ābhāṣya rāvaṇaḥ
sabhāṃ saṃnādayan sarvām ity uvāca mahābalaḥ

तरणं सागरस्यापि विक्रमं बलसंचयम्
यदुक्तवन्तो रामस्य भवन्तस्तन्मया श्रुतम्
भवतश्चाप्यहं वेद्मि युद्धे सत्यपराक्रमान्

taraṇaṃ sāgarasyāpi vikramaṃ balasaṃcayam
yad uktavanto rāmasya bhavantas tan mayā śrutam
bhavataś cāpy ahaṃ vedmi yuddhe satyaparākramān

ततस्तु सुमहाप्राज्ञो माल्यवान्नाम राक्षसः
रावणस्य वचः श्रुत्वा मातुः पैतामहोऽब्रवीत्

tatas tu sumahāprājño mālyavān nāma rākṣasaḥ
rāvaṇasya vacaḥ śrutvā mātuḥ paitāmaho 'bravīt

विद्यास्वभिविनीतो यो राजा राजन्नयानुगः
स शास्ति चिरमैश्वर्यमरींश्च कुरुते वशे

vidyāsv abhivinīto yo rājā rājan nayānugaḥ
sa śāsti ciram aiśvaryam arīṃś ca kurute vaśe

संदधानो हि कालेन विगृह्णंश्चारिभिः सह
स्वपक्षवर्धनं कुर्वन्महदैश्वर्यमश्नुते

saṃdadhāno hi kālena vigṛhṇaṃś cāribhiḥ saha
svapakṣavardhanaṃ kurvan mahad aiśvaryam aśnute

हीयमानेन कर्तव्यो राज्ञा संधिः समेन च
न शत्रुमवमन्येत ज्यायान्कुर्वीत विग्रहम्

hīyamānena kartavyo rājñā saṃdhiḥ samena ca
na śatrum avamanyeta jyāyān kurvīta vigraham

तन्मह्यं रोचते संधिः सह रामेण रावण
यदर्थमभियुक्ताः स्म सीता तस्मै प्रदीयताम्

tan mahyaṃ rocate saṃdhiḥ saha rāmeṇa rāvaṇa
yadartham abhiyuktāḥ sma sītā tasmai pradīyatām

तस्य देवर्षयः सर्वे गन्धर्वाश्च जयैषिणः
विरोधं मा गमस्तेन संधिस्ते तेन रोचताम्

tasya devarṣayaḥ sarve gandharvāś ca jayaiṣiṇaḥ
virodhaṃ mā gamas tena saṃdhis te tena rocatām

असृजद्भगवान्पक्षौ द्वावेव हि पितामहः
सुराणामसुराणां च धर्माधर्मौ तदाश्रयौ

asṛjad bhagavān pakṣau dvāv eva hi pitāmahaḥ
surāṇām asurāṇāṃ ca dharmādharmau tadāśrayau

धर्मो हि श्रूयते पक्षः सुराणां च महात्मनाम्
अधर्मो रक्षसं पक्षो ह्यसुराणां च रावण

dharmo hi śrūyate pakṣaḥ surāṇāṃ ca mahātmanām
adharmo rakṣasaṃ pakṣo hy asurāṇāṃ ca rāvaṇa

धर्मो वै ग्रसतेऽधर्मं ततः कृतमभूद्युगम्
अधर्मो ग्रसते धर्मं ततस्तिष्यः प्रवर्तते

dharmo vai grasate 'dharmaṃ tataḥ kṛtam abhūd yugam
adharmo grasate dharmaṃ tatas tiṣyaḥ pravartate

तत्त्वया चरता लोकान्धर्मो विनिहतो महान्
अधर्मः प्रगृहीतश्च तेनास्मद्बलिनः परे

tat tvayā caratā lokān dharmo vinihato mahān
adharmaḥ pragṛhītaś ca tenāsmadbalinaḥ pare

स प्रमादाद्विवृद्धस्तेऽधर्मोऽहिर्ग्रसते हि नः
विवर्धयति पक्षं च सुराणां सुरभावनः

sa pramādād vivṛddhas te 'dharmo 'hir grasate hi naḥ
vivardhayati pakṣaṃ ca surāṇāṃ surabhāvanaḥ

विषयेषु प्रसक्तेन यत्किंचित्कारिणा त्वया
ऋषीणामग्निकल्पानामुद्वेगो जनितो महान्
तेषां प्रभावो दुर्धर्षः प्रदीप्त इव पावकः

viṣayeṣu prasaktena yatkiṃcitkāriṇā tvayā
ṛṣīṇām agnikalpānām udvego janito mahān
teṣāṃ prabhāvo durdharṣaḥ pradīpta iva pāvakaḥ

तपसा भावितात्मानो धर्मस्यानुग्रहे रताः
मुख्यैर्यज्ञैर्यजन्त्येते नित्यं तैस्तैर्द्विजातयः

tapasā bhāvitātmāno dharmasyānugrahe ratāḥ
mukhyair yajñair yajanty ete nityaṃ tais tair dvijātayaḥ

जुह्वत्यग्नींश्च विधिवद्वेदांश्चोच्चैरधीयते
अभिभूय च रक्षांसि ब्रह्मघोषानुदैरयन्
दिशो विप्रद्रुताः सर्वे स्तनयित्नुरिवोष्णगे

juhvaty agnīṃś ca vidhivad vedāṃś coccair adhīyate
abhibhūya ca rakṣāṃsi brahmaghoṣān udairayan
diśo vipradrutāḥ sarve stanayitnur ivoṣṇage

ऋषीणामग्निकल्पानामग्निहोत्रसमुत्थितः
आदत्ते रक्षसां तेजो धूमो व्याप्य दिशो दश

ṛṣīṇām agnikalpānām agnihotrasamutthitaḥ
ādatte rakṣasāṃ tejo dhūmo vyāpya diśo daśa

तेषु तेषु च देशेषु पुण्येषु च दृढव्रतैः
चर्यमाणं तपस्तीव्रं संतापयति राक्षसान्

teṣu teṣu ca deśeṣu puṇyeṣu ca dṛḍhavrataiḥ
caryamāṇaṃ tapas tīvraṃ saṃtāpayati rākṣasān

उत्पातान्विविधान्दृष्ट्वा घोरान्बहुविधांस्तथा
विनाशमनुपश्यामि सर्वेषां रक्षसामहम्

utpātān vividhān dṛṣṭvā ghorān bahuvidhāṃs tathā
vināśam anupaśyāmi sarveṣāṃ rakṣasām aham

खराभिस्तनिता घोरा मेघाः प्रतिभयंकरः
शोणितेनाभिवर्षन्ति लङ्कामुष्णेन सर्वतः

kharābhis tanitā ghorā meghāḥ pratibhayaṃkaraḥ
śoṇitenābhivarṣanti laṅkām uṣṇena sarvataḥ

रुदतां वाहनानां च प्रपतन्त्यस्रबिन्दवः
ध्वजा ध्वस्ता विवर्णाश्च न प्रभान्ति यथापुरम्

rudatāṃ vāhanānāṃ ca prapatanty asrabindavaḥ
dhvajā dhvastā vivarṇāś ca na prabhānti yathāpuram

व्याला गोमायवो गृध्रा वाशन्ति च सुभैरवम्
प्रविश्य लङ्कामनिशं समवायांश्च कुर्वते

vyālā gomāyavo gṛdhrā vāśanti ca subhairavam
praviśya laṅkām aniśaṃ samavāyāṃś ca kurvate

कालिकाः पाण्डुरैर्दन्तैः प्रहसन्त्यग्रतः स्थिताः
स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्त्यो गृहाणि प्रतिभाष्य च

kālikāḥ pāṇḍurair dantaiḥ prahasanty agrataḥ sthitāḥ
striyaḥ svapneṣu muṣṇantyo gṛhāṇi pratibhāṣya ca

गृहाणां बलिकर्माणि श्वानः पर्युपभुञ्जते
खरा गोषु प्रजायन्ते मूषिका नकुलैः सह

gṛhāṇāṃ balikarmāṇi śvānaḥ paryupabhuñjate
kharā goṣu prajāyante mūṣikā nakulaiḥ saha

मार्जारा द्वीपिभिः सार्धं सूकराः शुनकैः सह
किंनरा राक्षसैश्चापि समेयुर्मानुषैः सह

mārjārā dvīpibhiḥ sārdhaṃ sūkarāḥ śunakaiḥ saha
kiṃnarā rākṣasaiś cāpi sameyur mānuṣaiḥ saha

पाण्डुरा रक्तपादाश्च विहगाः कालचोदिताः
राक्षसानां विनाशाय कपोता विचरन्ति च

pāṇḍurā raktapādāś ca vihagāḥ kālacoditāḥ
rākṣasānāṃ vināśāya kapotā vicaranti ca

चीकी कूचीति वाशन्त्यः शारिका वेश्मसु स्थिताः
पतन्ति ग्रथिताश्चापि निर्जिताः कलहैषिणः

cīkī kūcīti vāśantyaḥ śārikā veśmasu sthitāḥ
patanti grathitāś cāpi nirjitāḥ kalahaiṣiṇaḥ

करालो विकटो मुण्डः पुरुषः कृष्णपिङ्गलः
कालो गृहाणि सर्वेषां काले कालेऽन्ववेक्षते
एतान्यन्यानि दुष्टानि निमित्तान्युत्पतन्ति च

karālo vikaṭo muṇḍaḥ puruṣaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ
kālo gṛhāṇi sarveṣāṃ kāle kāle 'nvavekṣate
etāny anyāni duṣṭāni nimittāny utpatanti ca

विष्णुं मन्यामहे रामं मानुषं देहमास्थितम्
न हि मानुषमात्रोऽसौ राघवो दृढविक्रमः

viṣṇuṃ manyāmahe rāmaṃ mānuṣaṃ deham āsthitam
na hi mānuṣamātro 'sau rāghavo dṛḍhavikramaḥ

येन बद्धः समुद्रस्य स सेतुः परमाद्भुतः
कुरुष्व नरराजेन संधिं रामेण रावण

yena baddhaḥ samudrasya sa setuḥ paramādbhutaḥ
kuruṣva nararājena saṃdhiṃ rāmeṇa rāvaṇa

इदं वचस्तत्र निगद्य माल्यव;न्परीक्ष्य रक्षोऽधिपतेर्मनः पुनः
अनुत्तमेषूत्तमपौरुषो बली; बभूव तूष्णीं समवेक्ष्य रावणम्

idaṃ vacas tatra nigadya mālyavan; parīkṣya rakṣo'dhipater manaḥ punaḥ
anuttameṣūttamapauruṣo balī; babhūva tūṣṇīṃ samavekṣya rāvaṇam