Yuddha Kanda, sarga 27

Yuddhakāṇḍa · 22 Critical Edition verses

तत्तु माल्यवतो वाक्यं हितमुक्तं दशाननः
न मर्षयति दुष्टात्मा कालस्य वशमागतः

tat tu mālyavato vākyaṃ hitam uktaṃ daśānanaḥ
na marṣayati duṣṭātmā kālasya vaśam āgataḥ

स बद्ध्वा भ्रुकुटिं वक्त्रे क्रोधस्य वशमागतः
अमर्षात्परिवृत्ताक्षो माल्यवन्तमथाब्रवीत्

sa baddhvā bhrukuṭiṃ vaktre krodhasya vaśam āgataḥ
amarṣāt parivṛttākṣo mālyavantam athābravīt

हितबुद्ध्या यदहितं वचः परुषमुच्यते
परपक्षं प्रविश्यैव नैतच्छ्रोत्रगतं मम

hitabuddhyā yad ahitaṃ vacaḥ paruṣam ucyate
parapakṣaṃ praviśyaiva naitac chrotragataṃ mama

मानुषं कृपणं राममेकं शाखामृगाश्रयम्
समर्थं मन्यसे केन त्यक्तं पित्रा वनालयम्

mānuṣaṃ kṛpaṇaṃ rāmam ekaṃ śākhāmṛgāśrayam
samarthaṃ manyase kena tyaktaṃ pitrā vanālayam

रक्षसामीश्वरं मां च देवतानां भयंकरम्
हीनं मां मन्यसे केन अहीनं सर्वविक्रमैः

rakṣasām īśvaraṃ māṃ ca devatānāṃ bhayaṃkaram
hīnaṃ māṃ manyase kena ahīnaṃ sarvavikramaiḥ

वीरद्वेषेण वा शङ्के पक्षपातेन वा रिपोः
त्वयाहं परुषाण्युक्तः परप्रोत्साहनेन वा

vīradveṣeṇa vā śaṅke pakṣapātena vā ripoḥ
tvayāhaṃ paruṣāṇy uktaḥ paraprotsāhanena vā

प्रभवन्तं पदस्थं हि परुषं कोऽभिधास्यति
पण्डितः शास्त्रतत्त्वज्ञो विना प्रोत्साहनाद्रिपोः

prabhavantaṃ padasthaṃ hi paruṣaṃ ko 'bhidhāsyati
paṇḍitaḥ śāstratattvajño vinā protsāhanād ripoḥ

आनीय च वनात्सीतां पद्महीनामिव श्रियम्
किमर्थं प्रतिदास्यामि राघवस्य भयादहम्

ānīya ca vanāt sītāṃ padmahīnām iva śriyam
kimarthaṃ pratidāsyāmi rāghavasya bhayād aham

वृतं वानरकोटीभिः ससुग्रीवं सलक्ष्मणम्
पश्य कैश्चिदहोभिस्त्वं राघवं निहतं मया

vṛtaṃ vānarakoṭībhiḥ sasugrīvaṃ salakṣmaṇam
paśya kaiś cid ahobhis tvaṃ rāghavaṃ nihataṃ mayā

द्वन्द्वे यस्य न तिष्ठन्ति दैवतान्यपि संयुगे
स कस्माद्रावणो युद्धे भयमाहारयिष्यति

dvandve yasya na tiṣṭhanti daivatāny api saṃyuge
sa kasmād rāvaṇo yuddhe bhayam āhārayiṣyati

द्विधा भज्येयमप्येवं न नमेयं तु कस्यचित्
एष मे सहजो दोषः स्वभावो दुरतिक्रमः

dvidhā bhajyeyam apy evaṃ na nameyaṃ tu kasya cit
eṣa me sahajo doṣaḥ svabhāvo duratikramaḥ

यदि तावत्समुद्रे तु सेतुर्बद्धो यदृच्छया
रामेण विस्मयः कोऽत्र येन ते भयमागतम्

yadi tāvat samudre tu setur baddho yadṛcchayā
rāmeṇa vismayaḥ ko 'tra yena te bhayam āgatam

स तु तीर्त्वार्णवं रामः सह वानरसेनया
प्रतिजानामि ते सत्यं न जीवन्प्रतियास्यति

sa tu tīrtvārṇavaṃ rāmaḥ saha vānarasenayā
pratijānāmi te satyaṃ na jīvan pratiyāsyati

एवं ब्रुवाणं संरब्धं रुष्टं विज्ञाय रावणम्
व्रीडितो माल्यवान्वाक्यं नोत्तरं प्रत्यपद्यत

evaṃ bruvāṇaṃ saṃrabdhaṃ ruṣṭaṃ vijñāya rāvaṇam
vrīḍito mālyavān vākyaṃ nottaraṃ pratyapadyata

जयाशिषा च राजानं वर्धयित्वा यथोचितम्
माल्यवानभ्यनुज्ञातो जगाम स्वं निवेशनम्

jayāśiṣā ca rājānaṃ vardhayitvā yathocitam
mālyavān abhyanujñāto jagāma svaṃ niveśanam

रावणस्तु सहामात्यो मन्त्रयित्वा विमृश्य च
लङ्कायामतुलां गुप्तिं कारयामास राक्षसः

rāvaṇas tu sahāmātyo mantrayitvā vimṛśya ca
laṅkāyām atulāṃ guptiṃ kārayām āsa rākṣasaḥ

व्यादिदेश च पूर्वस्यां प्रहस्तं द्वारि राक्षसं
दक्षिणस्यां महावीर्यौ महापार्श्व महोदरौ

vyādideśa ca pūrvasyāṃ prahastaṃ dvāri rākṣasaṃ
dakṣiṇasyāṃ mahāvīryau mahāpārśva mahodarau

पश्चिमायामथो द्वारि पुत्रमिन्द्रजितं तथा
व्यादिदेश महामायं राक्षसैर्बहुभिर्वृतम्

paścimāyām atho dvāri putram indrajitaṃ tathā
vyādideśa mahāmāyaṃ rākṣasair bahubhir vṛtam

उत्तरस्यां पुरद्वारि व्यादिश्य शुकसारणौ
स्वयं चात्र भविष्यामि मन्त्रिणस्तानुवाच ह

uttarasyāṃ puradvāri vyādiśya śukasāraṇau
svayaṃ cātra bhaviṣyāmi mantriṇas tān uvāca ha

राक्षसं तु विरूपाक्षं महावीर्यपराक्रमम्
मध्यमेऽस्थापयद्गुल्मे बहुभिः सह राक्षसैः

rākṣasaṃ tu virūpākṣaṃ mahāvīryaparākramam
madhyame 'sthāpayad gulme bahubhiḥ saha rākṣasaiḥ

एवंविधानं लङ्कायां कृत्वा राक्षसपुंगवः
मेने कृतार्थमात्मानं कृतान्तवशमागतः

evaṃvidhānaṃ laṅkāyāṃ kṛtvā rākṣasapuṃgavaḥ
mene kṛtārtham ātmānaṃ kṛtāntavaśam āgataḥ

विसर्जयामास ततः स मन्त्रिणो; विधानमाज्ञाप्य पुरस्य पुष्कलम्
जयाशिषा मन्त्रगणेन पूजितो; विवेश सोऽन्तःपुरमृद्धिमन्महत्

visarjayām āsa tataḥ sa mantriṇo; vidhānam ājñāpya purasya puṣkalam
jayāśiṣā mantragaṇena pūjito; viveśa so 'ntaḥpuram ṛddhiman mahat