Yuddha Kanda, sarga 31

अथ तस्मिन्निमित्तानि दृष्ट्वा लक्ष्मणपूर्वजः
लक्ष्मणं लक्ष्मिसंपन्नमिदं वचनमब्रवीत्

atha tasmin nimittāni dṛṣṭvā lakṣmaṇapūrvajaḥ
lakṣmaṇaṃ lakṣmisaṃpannam idaṃ vacanam abravīt

परिगृह्योदकं शीतं वनानि फलवन्ति च
बलौघं संविभज्येमं व्यूह्य तिष्ठेम लक्ष्मण

parigṛhyodakaṃ śītaṃ vanāni phalavanti ca
balaughaṃ saṃvibhajyemaṃ vyūhya tiṣṭhema lakṣmaṇa

लोकक्षयकरं भीमं भयं पश्याम्युपस्थितम्
निबर्हणं प्रवीराणामृक्षवानररक्षसाम्

lokakṣayakaraṃ bhīmaṃ bhayaṃ paśyāmy upasthitam
nibarhaṇaṃ pravīrāṇām ṛkṣavānararakṣasām

वाताश्च परुषं वान्ति कम्पते च वसुंधरा
पर्वताग्राणि वेपन्ते पतन्ति धरणीधराः

vātāś ca paruṣaṃ vānti kampate ca vasuṃdharā
parvatāgrāṇi vepante patanti dharaṇīdharāḥ

मेघाः क्रव्यादसंकाशाः परुषाः परुषस्वनाः
क्रूराः क्रूरं प्रवर्षन्ति मिश्रं शोणितबिन्दुभिः

meghāḥ kravyādasaṃkāśāḥ paruṣāḥ paruṣasvanāḥ
krūrāḥ krūraṃ pravarṣanti miśraṃ śoṇitabindubhiḥ

रक्तचन्दनसंकाशा संध्यापरमदारुणा
ज्वलच्च निपतत्येतदादित्यादग्निमण्डलम्

raktacandanasaṃkāśā saṃdhyāparamadāruṇā
jvalac ca nipataty etad ādityād agnimaṇḍalam

आदित्यमभिवाश्यन्ते जनयन्तो महद्भयम्
दीना दीनस्वरा घोरा अप्रशस्ता मृगद्विजाः

ādityam abhivāśyante janayanto mahad bhayam
dīnā dīnasvarā ghorā apraśastā mṛgadvijāḥ

रजन्यामप्रकाशश्च संतापयति चन्द्रमाः
कृष्णरक्तांशुपर्यन्तो यथा लोकस्य संक्षये

rajanyām aprakāśaś ca saṃtāpayati candramāḥ
kṛṣṇaraktāṃśuparyanto yathā lokasya saṃkṣaye

ह्रस्वो रूक्षोऽप्रशस्तश्च परिवेषः सुलोहितः
आदित्यमण्डले नीलं लक्ष्म लक्ष्मण दृश्यते

hrasvo rūkṣo 'praśastaś ca pariveṣaḥ sulohitaḥ
ādityamaṇḍale nīlaṃ lakṣma lakṣmaṇa dṛśyate

दृश्यन्ते न यथावच्च नक्षत्राण्यभिवर्तते
युगान्तमिव लोकस्य पश्य लक्ष्मण शंसति

dṛśyante na yathāvac ca nakṣatrāṇy abhivartate
yugāntam iva lokasya paśya lakṣmaṇa śaṃsati

काकाः श्येनास्तथा गृध्रा नीचैः परिपतन्ति च
शिवाश्चाप्यशिवा वाचः प्रवदन्ति महास्वनाः

kākāḥ śyenās tathā gṛdhrā nīcaiḥ paripatanti ca
śivāś cāpy aśivā vācaḥ pravadanti mahāsvanāḥ

क्षिप्रमद्य दुराधर्षां पुरीं रावणपालिताम्
अभियाम जवेनैव सर्वतो हरिभिर्वृताः

kṣipram adya durādharṣāṃ purīṃ rāvaṇapālitām
abhiyāma javenaiva sarvato haribhir vṛtāḥ

इत्येवं तु वदन्वीरो लक्ष्मणं लक्ष्मणाग्रजः
तस्मादवातरच्छीघ्रं पर्वताग्रान्महाबलः

ity evaṃ tu vadan vīro lakṣmaṇaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ
tasmād avātarac chīghraṃ parvatāgrān mahābalaḥ

अवतीर्य तु धर्मात्मा तस्माच्छैलात्स राघवः
परैः परमदुर्धर्षं ददर्श बलमात्मनः

avatīrya tu dharmātmā tasmāc chailāt sa rāghavaḥ
paraiḥ paramadurdharṣaṃ dadarśa balam ātmanaḥ

संनह्य तु ससुग्रीवः कपिराजबलं महत्
कालज्ञो राघवः काले संयुगायाभ्यचोदयत्

saṃnahya tu sasugrīvaḥ kapirājabalaṃ mahat
kālajño rāghavaḥ kāle saṃyugāyābhyacodayat

ततः काले महाबाहुर्बलेन महता वृतः
प्रस्थितः पुरतो धन्वी लङ्कामभिमुखः पुरीम्

tataḥ kāle mahābāhur balena mahatā vṛtaḥ
prasthitaḥ purato dhanvī laṅkām abhimukhaḥ purīm

तं विभीषण सुग्रीवौ हनूमाञ्जाम्बवान्नलः
ऋक्षराजस्तथा नीलो लक्ष्मणश्चान्ययुस्तदा

taṃ vibhīṣaṇa sugrīvau hanūmāñ jāmbavān nalaḥ
ṛkṣarājas tathā nīlo lakṣmaṇaś cānyayus tadā

ततः पश्चात्सुमहती पृतनर्क्षवनौकसाम्
प्रच्छाद्य महतीं भूमिमनुयाति स्म राघवम्

tataḥ paścāt sumahatī pṛtanarkṣavanaukasām
pracchādya mahatīṃ bhūmim anuyāti sma rāghavam

शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहाम्
जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः परवारणाः

śailaśṛṅgāṇi śataśaḥ pravṛddhāṃś ca mahīruhām
jagṛhuḥ kuñjaraprakhyā vānarāḥ paravāraṇāḥ

तौ त्वदीर्घेण कालेन भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ
रावणस्य पुरीं लङ्कामासेदतुररिंदमौ

tau tv adīrgheṇa kālena bhrātarau rāmalakṣmaṇau
rāvaṇasya purīṃ laṅkām āsedatur ariṃdamau

पताकामालिनीं रम्यामुद्यानवनशोभिताम्
चित्रवप्रां सुदुष्प्रापामुच्चप्राकारतोरणाम्

patākāmālinīṃ ramyām udyānavanaśobhitām
citravaprāṃ suduṣprāpām uccaprākāratoraṇām

तां सुरैरपि दुर्धर्षां रामवाक्यप्रचोदिताः
यथानिदेशं संपीड्य न्यविशन्त वनौकसः

tāṃ surair api durdharṣāṃ rāmavākyapracoditāḥ
yathānideśaṃ saṃpīḍya nyaviśanta vanaukasaḥ

लङ्कायास्तूत्तरद्वारं शैलशृङ्गमिवोन्नतम्
रामः सहानुजो धन्वी जुगोप च रुरोध च

laṅkāyās tūttaradvāraṃ śailaśṛṅgam ivonnatam
rāmaḥ sahānujo dhanvī jugopa ca rurodha ca

लङ्कामुपनिविष्टश्च रामो दशरथात्मजः
लक्ष्मणानुचरो वीरः पुरीं रावणपालिताम्

laṅkām upaniviṣṭaś ca rāmo daśarathātmajaḥ
lakṣmaṇānucaro vīraḥ purīṃ rāvaṇapālitām

उत्तरद्वारमासाद्य यत्र तिष्ठति रावणः
नान्यो रामाद्धि तद्द्वारं समर्थः परिरक्षितुम्

uttaradvāram āsādya yatra tiṣṭhati rāvaṇaḥ
nānyo rāmād dhi tad dvāraṃ samarthaḥ parirakṣitum

रावणाधिष्ठितं भीमं वरुणेनेव सागरम्
सायुधौ राक्षसैर्भीमैरभिगुप्तं समन्ततः
लघूनां त्रासजननं पातालमिव दानवैः

rāvaṇādhiṣṭhitaṃ bhīmaṃ varuṇeneva sāgaram
sāyudhau rākṣasair bhīmair abhiguptaṃ samantataḥ
laghūnāṃ trāsajananaṃ pātālam iva dānavaiḥ

विन्यस्तानि च योधानां बहूनि विविधानि च
ददर्शायुधजालानि तथैव कवचानि च

vinyastāni ca yodhānāṃ bahūni vividhāni ca
dadarśāyudhajālāni tathaiva kavacāni ca

पूर्वं तु द्वारमासाद्य नीलो हरिचमूपतिः
अतिष्ठत्सह मैन्देन द्विविदेन च वीर्यवान्

pūrvaṃ tu dvāram āsādya nīlo haricamūpatiḥ
atiṣṭhat saha maindena dvividena ca vīryavān

अङ्गदो दक्षिणद्वारं जग्राह सुमहाबलः
ऋषभेण गवाक्षेण गजेन गवयेन च

aṅgado dakṣiṇadvāraṃ jagrāha sumahābalaḥ
ṛṣabheṇa gavākṣeṇa gajena gavayena ca

हनूमान्पश्चिमद्वारं ररक्ष बलवान्कपिः
प्रमाथि प्रघसाभ्यां च वीरैरन्यैश्च संगतः

hanūmān paścimadvāraṃ rarakṣa balavān kapiḥ
pramāthi praghasābhyāṃ ca vīrair anyaiś ca saṃgataḥ

मध्यमे च स्वयं गुल्मे सुग्रीवः समतिष्ठत
सह सर्वैर्हरिश्रेष्ठैः सुपर्णश्वसनोपमैः

madhyame ca svayaṃ gulme sugrīvaḥ samatiṣṭhata
saha sarvair hariśreṣṭhaiḥ suparṇaśvasanopamaiḥ

वानराणां तु षट्त्रिंशत्कोट्यः प्रख्यातयूथपाः
निपीड्योपनिविष्टाश्च सुग्रीवो यत्र वानरः

vānarāṇāṃ tu ṣaṭtriṃśat koṭyaḥ prakhyātayūthapāḥ
nipīḍyopaniviṣṭāś ca sugrīvo yatra vānaraḥ

शासनेन तु रामस्य लक्ष्मणः सविभीषणः
द्वारे द्वारे हरीणां तु कोटिं कोटिं न्यवेशयत्

śāsanena tu rāmasya lakṣmaṇaḥ savibhīṣaṇaḥ
dvāre dvāre harīṇāṃ tu koṭiṃ koṭiṃ nyaveśayat

पश्चिमेन तु रामस्य सुग्रीवः सह जाम्बवान्
अदूरान्मध्यमे गुल्मे तस्थौ बहुबलानुगः

paścimena tu rāmasya sugrīvaḥ saha jāmbavān
adūrān madhyame gulme tasthau bahubalānugaḥ

ते तु वानरशार्दूलाः शार्दूला इव दंष्ट्रिणः
गृहीत्वा द्रुमशैलाग्रान्हृष्टा युद्धाय तस्थिरे

te tu vānaraśārdūlāḥ śārdūlā iva daṃṣṭriṇaḥ
gṛhītvā drumaśailāgrān hṛṣṭā yuddhāya tasthire

सर्वे विकृतलाङ्गूलाः सर्वे दंष्ट्रानखायुधाः
सर्वे विकृतचित्राङ्गाः सर्वे च विकृताननाः

sarve vikṛtalāṅgūlāḥ sarve daṃṣṭrānakhāyudhāḥ
sarve vikṛtacitrāṅgāḥ sarve ca vikṛtānanāḥ

दशनागबलाः केचित्केचिद्दशगुणोत्तराः
केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यविक्रमाः

daśanāgabalāḥ ke cit ke cid daśaguṇottarāḥ
ke cin nāgasahasrasya babhūvus tulyavikramāḥ

सन्ति चौघा बलाः केचित्केचिच्छतगुणोत्तराः
अप्रमेयबलाश्चान्ये तत्रासन्हरियूथपाः

santi caughā balāḥ ke cit ke cic chataguṇottarāḥ
aprameyabalāś cānye tatrāsan hariyūthapāḥ

अद्भुतश्च विचित्रश्च तेषामासीत्समागमः
तत्र वानरसैन्यानां शलभानामिवोद्गमः

adbhutaś ca vicitraś ca teṣām āsīt samāgamaḥ
tatra vānarasainyānāṃ śalabhānām ivodgamaḥ

परिपूर्णमिवाकाशं संछन्नेव च मेदिनी
लङ्कामुपनिविष्टैश्च संपतद्भिश्च वानरैः

paripūrṇam ivākāśaṃ saṃchanneva ca medinī
laṅkām upaniviṣṭaiś ca saṃpatadbhiś ca vānaraiḥ

शतं शतसहस्राणां पृथगृक्षवनौकसाम्
लङ्का द्वाराण्युपाजग्मुरन्ये योद्धुं समन्ततः

śataṃ śatasahasrāṇāṃ pṛthag ṛkṣavanaukasām
laṅkā dvārāṇy upājagmur anye yoddhuṃ samantataḥ

आवृतः स गिरिः सर्वैस्तैः समन्तात्प्लवंगमैः
अयुतानां सहस्रं च पुरीं तामभ्यवर्तत

āvṛtaḥ sa giriḥ sarvais taiḥ samantāt plavaṃgamaiḥ
ayutānāṃ sahasraṃ ca purīṃ tām abhyavartata

वानरैर्बलवद्भिश्च बभूव द्रुमपाणिभिः
सर्वतः संवृता लङ्का दुष्प्रवेशापि वायुना

vānarair balavadbhiś ca babhūva drumapāṇibhiḥ
sarvataḥ saṃvṛtā laṅkā duṣpraveśāpi vāyunā

राक्षसा विस्मयं जग्मुः सहसाभिनिपीडिताः
वानरैर्मेघसंकाशैः शक्रतुल्यपराक्रमैः

rākṣasā vismayaṃ jagmuḥ sahasābhinipīḍitāḥ
vānarair meghasaṃkāśaiḥ śakratulyaparākramaiḥ

महाञ्शब्दोऽभवत्तत्र बलौघस्याभिवर्ततः
सागरस्येव भिन्नस्य यथा स्यात्सलिलस्वनः

mahāñ śabdo 'bhavat tatra balaughasyābhivartataḥ
sāgarasyeva bhinnasya yathā syāt salilasvanaḥ

तेन शब्देन महता सप्राकारा सतोरणा
लङ्का प्रचलिता सर्वा सशैलवनकानना

tena śabdena mahatā saprākārā satoraṇā
laṅkā pracalitā sarvā saśailavanakānanā

रामलक्ष्मणगुप्ता सा सुग्रीवेण च वाहिनी
बभूव दुर्धर्षतरा सर्वैरपि सुरासुरैः

rāmalakṣmaṇaguptā sā sugrīveṇa ca vāhinī
babhūva durdharṣatarā sarvair api surāsuraiḥ

राघवः संनिवेश्यैवं सैन्यं स्वं रक्षसां वधे
संमन्त्र्य मन्त्रिभिः सार्धं निश्चित्य च पुनः पुनः

rāghavaḥ saṃniveśyaivaṃ sainyaṃ svaṃ rakṣasāṃ vadhe
saṃmantrya mantribhiḥ sārdhaṃ niścitya ca punaḥ punaḥ

आनन्तर्यमभिप्रेप्सुः क्रमयोगार्थतत्त्ववित्
विभीषणस्यानुमते राजधर्ममनुस्मरन्
अङ्गदं वालितनयं समाहूयेदमब्रवीत्

ānantaryam abhiprepsuḥ kramayogārthatattvavit
vibhīṣaṇasyānumate rājadharmam anusmaran
aṅgadaṃ vālitanayaṃ samāhūyedam abravīt

गत्वा सौम्य दशग्रीवं ब्रूहि मद्वचनात्कपे
लङ्घयित्वा पुरीं लङ्कां भयं त्यक्त्वा गतव्यथः

gatvā saumya daśagrīvaṃ brūhi madvacanāt kape
laṅghayitvā purīṃ laṅkāṃ bhayaṃ tyaktvā gatavyathaḥ

भ्रष्टश्रीकगतैश्वर्यमुमूर्षो नष्टचेतनः
ऋषीणां देवतानां च गन्धर्वाप्सरसां तथा

bhraṣṭaśrīkagataiśvaryamumūrṣo naṣṭacetanaḥ
ṛṣīṇāṃ devatānāṃ ca gandharvāpsarasāṃ tathā

नागानामथ यक्षाणां राज्ञां च रजनीचर
यच्च पापं कृतं मोहादवलिप्तेन राक्षस

nāgānām atha yakṣāṇāṃ rājñāṃ ca rajanīcara
yac ca pāpaṃ kṛtaṃ mohād avaliptena rākṣasa

नूनमद्य गतो दर्पः स्वयम्भू वरदानजः
यस्य दण्डधरस्तेऽहं दाराहरणकर्शितः
दण्डं धारयमाणस्तु लङ्काद्वरे व्यवस्थितः

nūnam adya gato darpaḥ svayambhū varadānajaḥ
yasya daṇḍadharas te 'haṃ dārāharaṇakarśitaḥ
daṇḍaṃ dhārayamāṇas tu laṅkādvare vyavasthitaḥ

पदवीं देवतानां च महर्षीणां च राक्षस
राजर्षीणां च सर्वेषां गमिष्यसि मया हतः

padavīṃ devatānāṃ ca maharṣīṇāṃ ca rākṣasa
rājarṣīṇāṃ ca sarveṣāṃ gamiṣyasi mayā hataḥ

बलेन येन वै सीतां मायया राक्षसाधम
मामतिक्रामयित्वा त्वं हृतवांस्तद्विदर्शय

balena yena vai sītāṃ māyayā rākṣasādhama
mām atikrāmayitvā tvaṃ hṛtavāṃs tad vidarśaya

अराक्षसमिमं लोकं कर्तास्मि निशितैः शरैः
न चेच्छरणमभ्येषि मामुपादाय मैथिलीम्

arākṣasam imaṃ lokaṃ kartāsmi niśitaiḥ śaraiḥ
na cec charaṇam abhyeṣi mām upādāya maithilīm

धर्मात्मा रक्षसां श्रेष्ठः संप्राप्तोऽयं विभीषणः
लङ्कैश्वर्यं ध्रुवं श्रीमानयं प्राप्नोत्यकण्टकम्

dharmātmā rakṣasāṃ śreṣṭhaḥ saṃprāpto 'yaṃ vibhīṣaṇaḥ
laṅkaiśvaryaṃ dhruvaṃ śrīmān ayaṃ prāpnoty akaṇṭakam

न हि राज्यमधर्मेण भोक्तुं क्षणमपि त्वया
शक्यं मूर्खसहायेन पापेनाविजितात्मना

na hi rājyam adharmeṇa bhoktuṃ kṣaṇam api tvayā
śakyaṃ mūrkhasahāyena pāpenāvijitātmanā

युध्यस्व वा धृतिं कृत्वा शौर्यमालम्ब्य राक्षस
मच्छरैस्त्वं रणे शान्तस्ततः पूतो भविष्यसि

yudhyasva vā dhṛtiṃ kṛtvā śauryam ālambya rākṣasa
maccharais tvaṃ raṇe śāntas tataḥ pūto bhaviṣyasi

यद्याविशसि लोकांस्त्रीन्पक्षिभूतो मनोजवः
मम चक्षुष्पथं प्राप्य न जीवन्प्रतियास्यसि

yady āviśasi lokāṃs trīn pakṣibhūto manojavaḥ
mama cakṣuṣpathaṃ prāpya na jīvan pratiyāsyasi

ब्रवीमि त्वां हितं वाक्यं क्रियतामौर्ध्वदेकिकम्
सुदृष्टा क्रियतां लङ्का जीवितं ते मयि स्थितम्

bravīmi tvāṃ hitaṃ vākyaṃ kriyatām aurdhvadekikam
sudṛṣṭā kriyatāṃ laṅkā jīvitaṃ te mayi sthitam

इत्युक्तः स तु तारेयो रामेणाक्लिष्टकर्मणा
जगामाकाशमाविश्य मूर्तिमानिव हव्यवाट्

ity uktaḥ sa tu tāreyo rāmeṇākliṣṭakarmaṇā
jagāmākāśam āviśya mūrtimān iva havyavāṭ

सोऽतिपत्य मुहूर्तेन श्रीमान्रावणमन्दिरम्
ददर्शासीनमव्यग्रं रावणं सचिवैः सह

so 'tipatya muhūrtena śrīmān rāvaṇamandiram
dadarśāsīnam avyagraṃ rāvaṇaṃ sacivaiḥ saha

ततस्तस्याविदूरेण निपत्य हरिपुंगवः
दीप्ताग्निसदृशस्तस्थावङ्गदः कनकाङ्गदः

tatas tasyāvidūreṇa nipatya haripuṃgavaḥ
dīptāgnisadṛśas tasthāv aṅgadaḥ kanakāṅgadaḥ

तद्रामवचनं सर्वमन्यूनाधिकमुत्तमम्
सामात्यं श्रावयामास निवेद्यात्मानमात्मना

tad rāmavacanaṃ sarvam anyūnādhikam uttamam
sāmātyaṃ śrāvayām āsa nivedyātmānam ātmanā

दूतोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः
वालिपुत्रोऽङ्गदो नाम यदि ते श्रोत्रमागतः

dūto 'haṃ kosalendrasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ
vāliputro 'ṅgado nāma yadi te śrotram āgataḥ

आह त्वां राघवो रामः कौसल्यानन्दवर्धनः
निष्पत्य प्रतियुध्यस्व नृशंसं पुरुषाधम

āha tvāṃ rāghavo rāmaḥ kausalyānandavardhanaḥ
niṣpatya pratiyudhyasva nṛśaṃsaṃ puruṣādhama

हन्तास्मि त्वां सहामात्यं सपुत्रज्ञातिबान्धवम्
निरुद्विग्नास्त्रयो लोका भविष्यन्ति हते त्वयि

hantāsmi tvāṃ sahāmātyaṃ saputrajñātibāndhavam
nirudvignās trayo lokā bhaviṣyanti hate tvayi

देवदानवयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्
शत्रुमद्योद्धरिष्यामि त्वामृषीणां च कण्टकम्

devadānavayakṣāṇāṃ gandharvoragarakṣasām
śatrum adyoddhariṣyāmi tvām ṛṣīṇāṃ ca kaṇṭakam

विभीषणस्य चैश्वर्यं भविष्यति हते त्वयि
न चेत्सत्कृत्य वैदेहीं प्रणिपत्य प्रदास्यसि

vibhīṣaṇasya caiśvaryaṃ bhaviṣyati hate tvayi
na cet satkṛtya vaidehīṃ praṇipatya pradāsyasi

इत्येवं परुषं वाक्यं ब्रुवाणे हरिपुंगवे
अमर्षवशमापन्नो निशाचरगणेश्वरः

ity evaṃ paruṣaṃ vākyaṃ bruvāṇe haripuṃgave
amarṣavaśam āpanno niśācaragaṇeśvaraḥ

ततः स रोषताम्राक्षः शशास सचिवांस्तदा
गृह्यतामेष दुर्मेधा वध्यतामिति चासकृत्

tataḥ sa roṣatāmrākṣaḥ śaśāsa sacivāṃs tadā
gṛhyatām eṣa durmedhā vadhyatām iti cāsakṛt

रावणस्य वचः श्रुत्वा दीप्ताग्निसमतेजसः
जगृहुस्तं ततो घोराश्चत्वारो रजनीचराः

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā dīptāgnisamatejasaḥ
jagṛhus taṃ tato ghorāś catvāro rajanīcarāḥ

ग्राहयामास तारेयः स्वयमात्मानमात्मना
बलं दर्शयितुं वीरो यातुधानगणे तदा

grāhayām āsa tāreyaḥ svayam ātmānam ātmanā
balaṃ darśayituṃ vīro yātudhānagaṇe tadā

स तान्बाहुद्वये सक्तानादाय पतगानिव
प्रासादं शैलसंकाशमुत्पापाताङ्गदस्तदा

sa tān bāhudvaye saktān ādāya patagān iva
prāsādaṃ śailasaṃkāśam utpāpātāṅgadas tadā

तेऽन्तरिक्षाद्विनिर्धूतास्तस्य वेगेन राक्षसाः
भुमौ निपतिताः सर्वे राक्षसेन्द्रस्य पश्यतः

te 'ntarikṣād vinirdhūtās tasya vegena rākṣasāḥ
bhumau nipatitāḥ sarve rākṣasendrasya paśyataḥ

ततः प्रासादशिखरं शैलशृङ्गमिवोन्नतम्
तत्पफाल तदाक्रान्तं दशग्रीवस्य पश्यतः

tataḥ prāsādaśikharaṃ śailaśṛṅgam ivonnatam
tat paphāla tadākrāntaṃ daśagrīvasya paśyataḥ

भङ्क्त्वा प्रासादशिखरं नाम विश्राव्य चात्मनः
विनद्य सुमहानादमुत्पपात विहायसा

bhaṅktvā prāsādaśikharaṃ nāma viśrāvya cātmanaḥ
vinadya sumahānādam utpapāta vihāyasā

रावणस्तु परं चक्रे क्रोधं प्रासादधर्षणात्
विनाशं चात्मनः पश्यन्निःश्वासपरमोऽभवत्

rāvaṇas tu paraṃ cakre krodhaṃ prāsādadharṣaṇāt
vināśaṃ cātmanaḥ paśyan niḥśvāsaparamo 'bhavat

रामस्तु बहुभिर्हृष्टैर्निनदद्भिः प्लवंगमैः
वृतो रिपुवधाकाङ्क्षी युद्धायैवाभ्यवर्तत

rāmas tu bahubhir hṛṣṭair ninadadbhiḥ plavaṃgamaiḥ
vṛto ripuvadhākāṅkṣī yuddhāyaivābhyavartata

सुषेणस्तु महावीर्यो गिरिकूटोपमो हरिः
बहुभिः संवृतस्तत्र वानरैः कामरूपिभिः

suṣeṇas tu mahāvīryo girikūṭopamo hariḥ
bahubhiḥ saṃvṛtas tatra vānaraiḥ kāmarūpibhiḥ

चतुर्द्वाराणि सर्वाणि सुग्रीववचनात्कपिः
पर्याक्रमत दुर्धर्षो नक्षत्राणीव चन्द्रमाः

caturdvārāṇi sarvāṇi sugrīvavacanāt kapiḥ
paryākramata durdharṣo nakṣatrāṇīva candramāḥ

तेषामक्षौहिणिशतं समवेक्ष्य वनौकसाम्
लङ्कामुपनिविष्टानां सागरं चातिवर्तताम्

teṣām akṣauhiṇiśataṃ samavekṣya vanaukasām
laṅkām upaniviṣṭānāṃ sāgaraṃ cātivartatām

राक्षसा विस्मयं जग्मुस्त्रासं जग्मुस्तथापरे
अपरे समरोद्धर्षाद्धर्षमेवोपपेदिरे

rākṣasā vismayaṃ jagmus trāsaṃ jagmus tathāpare
apare samaroddharṣād dharṣam evopapedire

कृत्स्नं हि कपिभिर्व्याप्तं प्राकारपरिखान्तरम्
ददृशू राक्षसा दीनाः प्राकारं वानरीकृतम्

kṛtsnaṃ hi kapibhir vyāptaṃ prākāraparikhāntaram
dadṛśū rākṣasā dīnāḥ prākāraṃ vānarīkṛtam

तस्मिन्महाभीषणके प्रवृत्ते; कोलाहले राक्षसराजधान्याम्
प्रगृह्य रक्षांसि महायुधानि; युगान्तवाता इव संविचेरुः

tasmin mahābhīṣaṇake pravṛtte; kolāhale rākṣasarājadhānyām
pragṛhya rakṣāṃsi mahāyudhāni; yugāntavātā iva saṃviceruḥ