Yuddha Kanda, sarga 33

युध्यतां तु ततस्तेषां वानराणां महात्मनाम्
रक्षसां संबभूवाथ बलकोपः सुदारुणः

yudhyatāṃ tu tatas teṣāṃ vānarāṇāṃ mahātmanām
rakṣasāṃ saṃbabhūvātha balakopaḥ sudāruṇaḥ

ते हयैः काञ्चनापीडैर्ध्वजैश्चाग्निशिखोपमैः
रथैश्चादित्यसंकाशैः कवचैश्च मनोरमैः

te hayaiḥ kāñcanāpīḍair dhvajaiś cāgniśikhopamaiḥ
rathaiś cādityasaṃkāśaiḥ kavacaiś ca manoramaiḥ

निर्ययू राक्षसव्याघ्रा नादयन्तो दिशो दश
राक्षसा भीमकर्माणो रावणस्य जयैषिणः

niryayū rākṣasavyāghrā nādayanto diśo daśa
rākṣasā bhīmakarmāṇo rāvaṇasya jayaiṣiṇaḥ

वानराणामपि चमूर्महती जयमिच्चताम्
अभ्यधावत तां सेनां रक्षसां कामरूपिणाम्

vānarāṇām api camūr mahatī jayam iccatām
abhyadhāvata tāṃ senāṃ rakṣasāṃ kāmarūpiṇām

एतस्मिन्नन्तरे तेषामन्योन्यमभिधावताम्
रक्षसां वानराणां च द्वन्द्वयुद्धमवर्तत

etasminn antare teṣām anyonyam abhidhāvatām
rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca dvandvayuddham avartata

अङ्गदेनेन्द्रजित्सार्धं वालिपुत्रेण राक्षसः
अयुध्यत महातेजास्त्र्यम्बकेण यथान्धकः

aṅgadenendrajit sārdhaṃ vāliputreṇa rākṣasaḥ
ayudhyata mahātejās tryambakeṇa yathāndhakaḥ

प्रजङ्घेन च संपातिर्नित्यं दुर्मर्षणो रणे
जम्बूमालिनमारब्धो हनूमानपि वानरः

prajaṅghena ca saṃpātir nityaṃ durmarṣaṇo raṇe
jambūmālinam ārabdho hanūmān api vānaraḥ

संगतः सुमहाक्रोधो राक्षसो रावणानुजः
समरे तीक्ष्णवेगेन मित्रघ्नेन विभीषणः

saṃgataḥ sumahākrodho rākṣaso rāvaṇānujaḥ
samare tīkṣṇavegena mitraghnena vibhīṣaṇaḥ

तपनेन गजः सार्धं राक्षसेन महाबलः
निकुम्भेन महातेजा नीलोऽपि समयुध्यत

tapanena gajaḥ sārdhaṃ rākṣasena mahābalaḥ
nikumbhena mahātejā nīlo 'pi samayudhyata

वानरेन्द्रस्तु सुग्रीवः प्रघसेन समागतः
संगतः समरे श्रीमान्विरूपाक्षेण लक्ष्मणः

vānarendras tu sugrīvaḥ praghasena samāgataḥ
saṃgataḥ samare śrīmān virūpākṣeṇa lakṣmaṇaḥ

अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च रामेण सह संगताः

agniketuś ca durdharṣo raśmiketuś ca rākṣasaḥ
suptaghno yajñakopaś ca rāmeṇa saha saṃgatāḥ

वज्रमुष्टिस्तु मैन्देन द्विविदेनाशनिप्रभः
राक्षसाभ्यां सुघोराभ्यां कपिमुख्यौ समागतौ

vajramuṣṭis tu maindena dvividenāśaniprabhaḥ
rākṣasābhyāṃ sughorābhyāṃ kapimukhyau samāgatau

वीरः प्रतपनो घोरो राक्षसो रणदुर्धरः
समरे तीक्ष्णवेगेन नलेन समयुध्यत

vīraḥ pratapano ghoro rākṣaso raṇadurdharaḥ
samare tīkṣṇavegena nalena samayudhyata

धर्मस्य पुत्रो बलवान्सुषेण इति विश्रुतः
स विद्युन्मालिना सार्धमयुध्यत महाकपिः

dharmasya putro balavān suṣeṇa iti viśrutaḥ
sa vidyunmālinā sārdham ayudhyata mahākapiḥ

वानराश्चापरे भीमा राक्षसैरपरैः सह
द्वन्द्वं समीयुर्बहुधा युद्धाय बहुभिः सह

vānarāś cāpare bhīmā rākṣasair aparaiḥ saha
dvandvaṃ samīyur bahudhā yuddhāya bahubhiḥ saha

तत्रासीत्सुमहद्युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्
रक्षसां वानराणां च वीराणां जयमिच्छताम्

tatrāsīt sumahad yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam
rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca vīrāṇāṃ jayam icchatām

हरिराक्षसदेहेभ्यः प्रसृताः केशशाड्वलाः
शरीरसंघाटवहाः प्रसुस्रुः शोणितापगाः

harirākṣasadehebhyaḥ prasṛtāḥ keśaśāḍvalāḥ
śarīrasaṃghāṭavahāḥ prasusruḥ śoṇitāpagāḥ

आजघानेन्द्रजित्क्रुद्धो वज्रेणेव शतक्रतुः
अङ्गदं गदया वीरं शत्रुसैन्यविदारणम्

ājaghānendrajit kruddho vajreṇeva śatakratuḥ
aṅgadaṃ gadayā vīraṃ śatrusainyavidāraṇam

तस्य काञ्चनचित्राङ्गं रथं साश्वं ससारथिम्
जघान समरे श्रीमानङ्गदो वेगवान्कपिः

tasya kāñcanacitrāṅgaṃ rathaṃ sāśvaṃ sasārathim
jaghāna samare śrīmān aṅgado vegavān kapiḥ

संपातिस्तु त्रिभिर्बाणैः प्रजङ्घेन समाहतः
निजघानाश्वकर्णेन प्रजङ्घं रणमूर्धनि

saṃpātis tu tribhir bāṇaiḥ prajaṅghena samāhataḥ
nijaghānāśvakarṇena prajaṅghaṃ raṇamūrdhani

जम्बूमाली रथस्थस्तु रथशक्त्या महाबलः
बिभेद समरे क्रुद्धो हनूमन्तं स्तनान्तरे

jambūmālī rathasthas tu rathaśaktyā mahābalaḥ
bibheda samare kruddho hanūmantaṃ stanāntare

तस्य तं रथमास्थाय हनूमान्मारुतात्मजः
प्रममाथ तलेनाशु सह तेनैव रक्षसा

tasya taṃ ratham āsthāya hanūmān mārutātmajaḥ
pramamātha talenāśu saha tenaiva rakṣasā

भिन्नगात्रः शरैस्तीक्ष्णैः क्षिप्रहस्तेन रक्षसा
प्रजघानाद्रिशृङ्गेण तपनं मुष्टिना गजः

bhinnagātraḥ śarais tīkṣṇaiḥ kṣiprahastena rakṣasā
prajaghānādriśṛṅgeṇa tapanaṃ muṣṭinā gajaḥ

ग्रसन्तमिव सैन्यानि प्रघसं वानराधिपः
सुग्रीवः सप्तपर्णेन निर्बिभेद जघान च

grasantam iva sainyāni praghasaṃ vānarādhipaḥ
sugrīvaḥ saptaparṇena nirbibheda jaghāna ca

प्रपीड्य शरवर्षेण राक्षसं भीमदर्शनम्
निजघान विरूपाक्षं शरेणैकेन लक्ष्मणः

prapīḍya śaravarṣeṇa rākṣasaṃ bhīmadarśanam
nijaghāna virūpākṣaṃ śareṇaikena lakṣmaṇaḥ

अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः
सुप्तिघ्नो यज्ञकोपश्च रामं निर्बिभिदुः शरैः

agniketuś ca durdharṣo raśmiketuś ca rākṣasaḥ
suptighno yajñakopaś ca rāmaṃ nirbibhiduḥ śaraiḥ

तेषां चतुर्णां रामस्तु शिरांसि समरे शरैः
क्रुद्धश्चतुर्भिश्चिच्छेद घोरैरग्निशिखोपमैः

teṣāṃ caturṇāṃ rāmas tu śirāṃsi samare śaraiḥ
kruddhaś caturbhiś ciccheda ghorair agniśikhopamaiḥ

वज्रमुष्टिस्तु मैन्देन मुष्टिना निहतो रणे
पपात सरथः साश्वः पुराट्ट इव भूतले

vajramuṣṭis tu maindena muṣṭinā nihato raṇe
papāta sarathaḥ sāśvaḥ purāṭṭa iva bhūtale

वज्राशनिसमस्पर्शो द्विविदोऽप्यशनिप्रभम्
जघान गिरिशृङ्गेण मिषतां सर्वरक्षसाम्

vajrāśanisamasparśo dvivido 'py aśaniprabham
jaghāna giriśṛṅgeṇa miṣatāṃ sarvarakṣasām

द्विविदं वानरेन्द्रं तु द्रुमयोधिनमाहवे
शरैरशनिसंकाशैः स विव्याधाशनिप्रभः

dvividaṃ vānarendraṃ tu drumayodhinam āhave
śarair aśanisaṃkāśaiḥ sa vivyādhāśaniprabhaḥ

स शरैरतिविद्धाङ्गो द्विविदः क्रोधमूर्छितः
सालेन सरथं साश्वं निजघानाशनिप्रभम्

sa śarair atividdhāṅgo dvividaḥ krodhamūrchitaḥ
sālena sarathaṃ sāśvaṃ nijaghānāśaniprabham

निकुम्भस्तु रणे नीलं नीलाञ्जनचयप्रभम्
निर्बिभेद शरैस्तीक्ष्णैः करैर्मेघमिवांशुमान्

nikumbhas tu raṇe nīlaṃ nīlāñjanacayaprabham
nirbibheda śarais tīkṣṇaiḥ karair megham ivāṃśumān

पुनः शरशतेनाथ क्षिप्रहस्तो निशाचरः
बिभेद समरे नीलं निकुम्भः प्रजहास च

punaḥ śaraśatenātha kṣiprahasto niśācaraḥ
bibheda samare nīlaṃ nikumbhaḥ prajahāsa ca

तस्यैव रथचक्रेण नीलो विष्णुरिवाहवे
शिरश्चिच्छेद समरे निकुम्भस्य च सारथेः

tasyaiva rathacakreṇa nīlo viṣṇur ivāhave
śiraś ciccheda samare nikumbhasya ca sāratheḥ

विद्युन्माली रथस्थस्तु शरैः काञ्चनभूषणैः
सुषेणं ताडयामास ननाद च मुहुर्मुहुः

vidyunmālī rathasthas tu śaraiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ
suṣeṇaṃ tāḍayām āsa nanāda ca muhur muhuḥ

तं रथस्थमथो दृष्ट्वा सुषेणो वानरोत्तमः
गिरिशृङ्गेण महता रथमाशु न्यपातयत्

taṃ rathastham atho dṛṣṭvā suṣeṇo vānarottamaḥ
giriśṛṅgeṇa mahatā ratham āśu nyapātayat

लाघवेन तु संयुक्तो विद्युन्माली निशाचरः
अपक्रम्य रथात्तूर्णं गदापाणिः क्षितौ स्थितः

lāghavena tu saṃyukto vidyunmālī niśācaraḥ
apakramya rathāt tūrṇaṃ gadāpāṇiḥ kṣitau sthitaḥ

ततः क्रोधसमाविष्टः सुषेणो हरिपुंगवः
शिलां सुमहतीं गृह्य निशाचरमभिद्रवत्

tataḥ krodhasamāviṣṭaḥ suṣeṇo haripuṃgavaḥ
śilāṃ sumahatīṃ gṛhya niśācaram abhidravat

तमापतन्तं गदया विद्युन्माली निशाचरः
वक्षस्यभिजग्नानाशु सुषेणं हरिसत्तमम्

tam āpatantaṃ gadayā vidyunmālī niśācaraḥ
vakṣasy abhijagnānāśu suṣeṇaṃ harisattamam

गदाप्रहारं तं घोरमचिन्त्यप्लवगोत्तमः
तां शिलां पातयामास तस्योरसि महामृधे

gadāprahāraṃ taṃ ghoram acintyaplavagottamaḥ
tāṃ śilāṃ pātayām āsa tasyorasi mahāmṛdhe

शिलाप्रहाराभिहतो विद्युन्माली निशाचरः
निष्पिष्टहृदयो भूमौ गतासुर्निपपात ह

śilāprahārābhihato vidyunmālī niśācaraḥ
niṣpiṣṭahṛdayo bhūmau gatāsur nipapāta ha

एवं तैर्वानरैः शूरैः शूरास्ते रजनीचराः
द्वन्द्वे विमृदितास्तत्र दैत्या इव दिवौकसैः

evaṃ tair vānaraiḥ śūraiḥ śūrās te rajanīcarāḥ
dvandve vimṛditās tatra daityā iva divaukasaiḥ

भल्लैः खड्गैर्गदाभिश्च शक्तितोमर पट्टसैः
अपविद्धश्च भिन्नश्च रथैः सांग्रामिकैर्हयैः

bhallaiḥ khaḍgair gadābhiś ca śaktitomara paṭṭasaiḥ
apaviddhaś ca bhinnaś ca rathaiḥ sāṃgrāmikair hayaiḥ

निहतैः कुञ्जरैर्मत्तैस्तथा वानरराक्षसैः
चक्राक्षयुगदण्डैश्च भग्नैर्धरणिसंश्रितैः
बभूवायोधनं घोरं गोमायुगणसेवितम्

nihataiḥ kuñjarair mattais tathā vānararākṣasaiḥ
cakrākṣayugadaṇḍaiś ca bhagnair dharaṇisaṃśritaiḥ
babhūvāyodhanaṃ ghoraṃ gomāyugaṇasevitam

कबन्धानि समुत्पेतुर्दिक्षु वानररक्षसाम्
विमर्दे तुमुले तस्मिन्देवासुररणोपमे

kabandhāni samutpetur dikṣu vānararakṣasām
vimarde tumule tasmin devāsuraraṇopame

विदार्यमाणा हरिपुंगवैस्तदा; निशाचराः शोणितदिग्धगात्राः
पुनः सुयुद्धं तरसा समाश्रिता; दिवाकरस्यास्तमयाभिकाङ्क्षिणः

vidāryamāṇā haripuṃgavais tadā; niśācarāḥ śoṇitadigdhagātrāḥ
punaḥ suyuddhaṃ tarasā samāśritā; divākarasyāstamayābhikāṅkṣiṇaḥ