Yuddha Kanda, sarga 38

भर्तारं निहतं दृष्ट्वा लक्ष्मणं च महाबलम्
विललाप भृशं सीता करुणं शोककर्शिता

bhartāraṃ nihataṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ ca mahābalam
vilalāpa bhṛśaṃ sītā karuṇaṃ śokakarśitā

ऊचुर्लक्षणिका ये मां पुत्रिण्यविधवेति च
तेऽस्य सर्वे हते रामेऽज्ञानिनोऽनृतवादिनः

ūcur lakṣaṇikā ye māṃ putriṇy avidhaveti ca
te 'sya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ

यज्वनो महिषीं ये मामूचुः पत्नीं च सत्रिणः
तेऽद्य सर्वे हते रामेऽज्ञानिनोऽनृतवादिनः

yajvano mahiṣīṃ ye mām ūcuḥ patnīṃ ca satriṇaḥ
te 'dya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ

वीरपार्थिवपत्नी त्वं ये धन्येति च मां विदुः
तेऽद्य सर्वे हते रामेऽज्ञानिनोऽनृतवादिनः

vīrapārthivapatnī tvaṃ ye dhanyeti ca māṃ viduḥ
te 'dya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ

ऊचुः संश्रवणे ये मां द्विजाः कार्तान्तिकाः शुभाम्
तेऽद्य सर्वे हते रामेऽज्ञानिनोऽनृतवादिनः

ūcuḥ saṃśravaṇe ye māṃ dvijāḥ kārtāntikāḥ śubhām
te 'dya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ

इमानि खलु पद्मानि पादयोर्यैः किल स्त्रियः
अधिराज्येऽभिषिच्यन्ते नरेन्द्रैः पतिभिः सह

imāni khalu padmāni pādayor yaiḥ kila striyaḥ
adhirājye 'bhiṣicyante narendraiḥ patibhiḥ saha

वैधव्यं यान्ति यैर्नार्योऽलक्षणैर्भाग्यदुर्लभाः
नात्मनस्तानि पश्यामि पश्यन्ती हतलक्षणा

vaidhavyaṃ yānti yair nāryo 'lakṣaṇair bhāgyadurlabhāḥ
nātmanas tāni paśyāmi paśyantī hatalakṣaṇā

सत्यानीमानि पद्मानि स्त्रीणामुक्त्वानि लक्षणे
तान्यद्य निहते रामे वितथानि भवन्ति मे

satyānīmāni padmāni strīṇām uktvāni lakṣaṇe
tāny adya nihate rāme vitathāni bhavanti me

केशाः सूक्ष्माः समा नीला भ्रुवौ चासंगते मम
वृत्ते चालोमशे जङ्घे दन्ताश्चाविरला मम

keśāḥ sūkṣmāḥ samā nīlā bhruvau cāsaṃgate mama
vṛtte cālomaśe jaṅghe dantāś cāviralā mama

शङ्खे नेत्रे करौ पादौ गुल्फावूरू च मे चितौ
अनुवृत्ता नखाः स्निग्धाः समाश्चाङ्गुलयो मम

śaṅkhe netre karau pādau gulphāv ūrū ca me citau
anuvṛttā nakhāḥ snigdhāḥ samāś cāṅgulayo mama

स्तनौ चाविरलौ पीनौ ममेमौ मग्नचूचुकौ
मग्ना चोत्सङ्गिनी नाभिः पार्श्वोरस्कं च मे चितम्

stanau cāviralau pīnau mamemau magnacūcukau
magnā cotsaṅginī nābhiḥ pārśvoraskaṃ ca me citam

मम वर्णो मणिनिभो मृदून्यङ्गरुहाणि च
प्रतिष्ठितां द्वदशभिर्मामूचुः शुभलक्षणाम्

mama varṇo maṇinibho mṛdūny aṅgaruhāṇi ca
pratiṣṭhitāṃ dvadaśabhir mām ūcuḥ śubhalakṣaṇām

समग्रयवमच्छिद्रं पाणिपादं च वर्णवत्
मन्दस्मितेत्येव च मां कन्यालक्षणिका विदुः

samagrayavam acchidraṃ pāṇipādaṃ ca varṇavat
mandasmitety eva ca māṃ kanyālakṣaṇikā viduḥ

अधिराज्येऽभिषेको मे ब्राह्मणैः पतिना सह
कृतान्तकुशलैरुक्तं तत्सर्वं वितथीकृतम्

adhirājye 'bhiṣeko me brāhmaṇaiḥ patinā saha
kṛtāntakuśalair uktaṃ tat sarvaṃ vitathīkṛtam

शोधयित्वा जनस्थानं प्रवृत्तिमुपलभ्य च
तीर्त्वा सागरमक्षोभ्यं भ्रातरौ गोष्पदे हतौ

śodhayitvā janasthānaṃ pravṛttim upalabhya ca
tīrtvā sāgaram akṣobhyaṃ bhrātarau goṣpade hatau

ननु वारुणमाग्नेयमैन्द्रं वायव्यमेव च
अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव राघवौ प्रत्यपद्यताम्

nanu vāruṇam āgneyam aindraṃ vāyavyam eva ca
astraṃ brahmaśiraś caiva rāghavau pratyapadyatām

अदृश्यमानेन रणे मायया वासवोपमौ
मम नाथावनाथाया निहतौ रामलक्ष्मणौ

adṛśyamānena raṇe māyayā vāsavopamau
mama nāthāv anāthāyā nihatau rāmalakṣmaṇau

न हि दृष्टिपथं प्राप्य राघवस्य रणे रिपुः
जीवन्प्रतिनिवर्तेत यद्यपि स्यान्मनोजवः

na hi dṛṣṭipathaṃ prāpya rāghavasya raṇe ripuḥ
jīvan pratinivarteta yady api syān manojavaḥ

न कालस्यातिभारोऽस्ति कृतान्तश्च सुदुर्जयः
यत्र रामः सह भ्रात्रा शेते युधि निपाथितः

na kālasyātibhāro 'sti kṛtāntaś ca sudurjayaḥ
yatra rāmaḥ saha bhrātrā śete yudhi nipāthitaḥ

नाहं शोचामि भर्तारं निहतं न च लक्ष्मणम्
नात्मानं जननी चापि यथा श्वश्रूं तपस्विनीम्

nāhaṃ śocāmi bhartāraṃ nihataṃ na ca lakṣmaṇam
nātmānaṃ jananī cāpi yathā śvaśrūṃ tapasvinīm

सा हि चिन्तयते नित्यं समाप्तव्रतमागतम्
कदा द्रक्ष्यामि सीतां च रामं च सहलक्ष्मणम्

sā hi cintayate nityaṃ samāptavratam āgatam
kadā drakṣyāmi sītāṃ ca rāmaṃ ca sahalakṣmaṇam

परिदेवयमानां तां राक्षसी त्रिजटाब्रवीत्
मा विषादं कृथा देवि भर्तायं तव जीवति

paridevayamānāṃ tāṃ rākṣasī trijaṭābravīt
mā viṣādaṃ kṛthā devi bhartāyaṃ tava jīvati

कारणानि च वक्ष्यामि महान्ति सदृशानि च
यथेमौ जीवतो देवि भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

kāraṇāni ca vakṣyāmi mahānti sadṛśāni ca
yathemau jīvato devi bhrātarau rāmalakṣmaṇau

न हि कोपपरीतानि हर्षपर्युत्सुकानि च
भवन्ति युधि योधानां मुखानि निहते पतौ

na hi kopaparītāni harṣaparyutsukāni ca
bhavanti yudhi yodhānāṃ mukhāni nihate patau

इदं विमानं वैदेहि पुष्पकं नाम नामतः
दिव्यं त्वां धारयेन्नेदं यद्येतौ गजजीवितौ

idaṃ vimānaṃ vaidehi puṣpakaṃ nāma nāmataḥ
divyaṃ tvāṃ dhārayen nedaṃ yady etau gajajīvitau

हतवीरप्रधाना हि हतोत्साहा निरुद्यमा
सेना भ्रमति संख्येषु हतकर्णेव नौर्जले

hatavīrapradhānā hi hatotsāhā nirudyamā
senā bhramati saṃkhyeṣu hatakarṇeva naur jale

इयं पुनरसंभ्रान्ता निरुद्विग्ना तरस्विनी
सेना रक्षति काकुत्स्थौ मायया निर्जितौ रणे

iyaṃ punar asaṃbhrāntā nirudvignā tarasvinī
senā rakṣati kākutsthau māyayā nirjitau raṇe

सा त्वं भव सुविस्रब्धा अनुमानैः सुखोदयैः
अहतौ पश्य काकुत्स्थौ स्नेहादेतद्ब्रवीमि ते

sā tvaṃ bhava suvisrabdhā anumānaiḥ sukhodayaiḥ
ahatau paśya kākutsthau snehād etad bravīmi te

अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदाचन
चारित्रसुखशीलत्वात्प्रविष्टासि मनो मम

anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadā cana
cāritrasukhaśīlatvāt praviṣṭāsi mano mama

नेमौ शक्यौ रणे जेतुं सेन्द्रैरपि सुरासुरैः
एतयोराननं दृष्ट्वा मया चावेदितं तव

nemau śakyau raṇe jetuṃ sendrair api surāsuraiḥ
etayor ānanaṃ dṛṣṭvā mayā cāveditaṃ tava

इदं च सुमहच्चिह्नं शनैः पश्यस्व मैथिलि
निःसंज्ञावप्युभावेतौ नैव लक्ष्मीर्वियुज्यते

idaṃ ca sumahac cihnaṃ śanaiḥ paśyasva maithili
niḥsaṃjñāv apy ubhāv etau naiva lakṣmīr viyujyate

प्रायेण गतसत्त्वानां पुरुषाणां गतायुषाम्
दृश्यमानेषु वक्त्रेषु परं भवति वैकृतम्

prāyeṇa gatasattvānāṃ puruṣāṇāṃ gatāyuṣām
dṛśyamāneṣu vaktreṣu paraṃ bhavati vaikṛtam

त्यज शोकं च दुःखं च मोहं च जनकात्मजे
रामलक्ष्मणयोरर्थे नाद्य शक्यमजीवितुम्

tyaja śokaṃ ca duḥkhaṃ ca mohaṃ ca janakātmaje
rāmalakṣmaṇayor arthe nādya śakyam ajīvitum

श्रुत्वा तु वचनं तस्याः सीता सुरसुतोपमा
कृताञ्जलिरुवाचेदमेवमस्त्विति मैथिली

śrutvā tu vacanaṃ tasyāḥ sītā surasutopamā
kṛtāñjalir uvācedam evam astv iti maithilī

विमानं पुष्पकं तत्तु समिवर्त्य मनोजवम्
दीना त्रिजटया सीता लङ्कामेव प्रवेशिता

vimānaṃ puṣpakaṃ tat tu samivartya manojavam
dīnā trijaṭayā sītā laṅkām eva praveśitā

ततस्त्रिजटया सार्धं पुष्पकादवरुह्य सा
अशोकवनिकामेव रक्षसीभिः प्रवेशिता

tatas trijaṭayā sārdhaṃ puṣpakād avaruhya sā
aśokavanikām eva rakṣasībhiḥ praveśitā

प्रविश्य सीता बहुवृक्षषण्डां; तां राक्षसेन्द्रस्य विहारभूमिम्
संप्रेक्ष्य संचिन्त्य च राजपुत्रौ; परं विषादं समुपाजगाम

praviśya sītā bahuvṛkṣaṣaṇḍāṃ; tāṃ rākṣasendrasya vihārabhūmim
saṃprekṣya saṃcintya ca rājaputrau; paraṃ viṣādaṃ samupājagāma