Yuddha Kanda, sarga 39

घोरेण शरबन्धेन बद्धौ दशरथात्मजौ
निश्वसन्तौ यथा नागौ शयानौ रुधिरोक्षितौ

ghoreṇa śarabandhena baddhau daśarathātmajau
niśvasantau yathā nāgau śayānau rudhirokṣitau

सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः ससुग्रीवा महाबलाः
परिवार्य महात्मानौ तस्थुः शोकपरिप्लुताः

sarve te vānaraśreṣṭhāḥ sasugrīvā mahābalāḥ
parivārya mahātmānau tasthuḥ śokapariplutāḥ

एतस्मिन्नन्तेरे रामः प्रत्यबुध्यत वीर्यवान्
स्थिरत्वात्सत्त्वयोगाच्च शरैः संदानितोऽपि सन्

etasminn antere rāmaḥ pratyabudhyata vīryavān
sthiratvāt sattvayogāc ca śaraiḥ saṃdānito 'pi san

ततो दृष्ट्वा सरुधिरं विषण्णं गाढमर्पितम्
भ्रातरं दीनवदनं पर्यदेवयदातुरः

tato dṛṣṭvā sarudhiraṃ viṣaṇṇaṃ gāḍham arpitam
bhrātaraṃ dīnavadanaṃ paryadevayad āturaḥ

किं नु मे सीतया कार्यं किं कार्यं जीवितेन वा
शयानं योऽद्य पश्यामि भ्रातरं युधि निर्जितम्

kiṃ nu me sītayā kāryaṃ kiṃ kāryaṃ jīvitena vā
śayānaṃ yo 'dya paśyāmi bhrātaraṃ yudhi nirjitam

शक्या सीता समा नारी प्राप्तुं लोके विचिन्वता
न लक्ष्मणसमो भ्राता सचिवः साम्परायिकः

śakyā sītā samā nārī prāptuṃ loke vicinvatā
na lakṣmaṇasamo bhrātā sacivaḥ sāmparāyikaḥ

परित्यक्ष्याम्यहं प्राणान्वानराणां तु पश्यताम्
यदि पञ्चत्वमापन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः

parityakṣyāmy ahaṃ prāṇān vānarāṇāṃ tu paśyatām
yadi pañcatvam āpannaḥ sumitrānandavardhanaḥ

किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम्
कथमम्बां सुमित्रांच पुत्रदर्शनलालसाम्

kiṃ nu vakṣyāmi kausalyāṃ mātaraṃ kiṃ nu kaikayīm
katham ambāṃ sumitrāṃca putradarśanalālasām

विवत्सां वेपमानां च क्रोशन्तीं कुररीमिव
कथमाश्वासयिष्यामि यदि यास्यामि तं विना

vivatsāṃ vepamānāṃ ca krośantīṃ kurarīm iva
katham āśvāsayiṣyāmi yadi yāsyāmi taṃ vinā

कथं वक्ष्यामि शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम्
मया सह वनं यातो विना तेनागतः पुनः

kathaṃ vakṣyāmi śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam
mayā saha vanaṃ yāto vinā tenāgataḥ punaḥ

उपालम्भं न शक्ष्यामि सोढुं बत सुमित्रया
इहैव देहं त्यक्ष्यामि न हि जीवितुमुत्सहे

upālambhaṃ na śakṣyāmi soḍhuṃ bata sumitrayā
ihaiva dehaṃ tyakṣyāmi na hi jīvitum utsahe

धिङ्मां दुष्कृतकर्माणमनार्यं यत्कृते ह्यसौ
लक्ष्मणः पतितः शेते शरतल्पे गतासुवत्

dhiṅ māṃ duṣkṛtakarmāṇam anāryaṃ yatkṛte hy asau
lakṣmaṇaḥ patitaḥ śete śaratalpe gatāsuvat

त्वं नित्यं सुविषण्णं मामाश्वासयसि लक्ष्मण
गतासुर्नाद्य शक्नोषि मामार्तमभिभाषितुम्

tvaṃ nityaṃ suviṣaṇṇaṃ mām āśvāsayasi lakṣmaṇa
gatāsur nādya śaknoṣi mām ārtam abhibhāṣitum

येनाद्य बहवो युद्धे राक्षसा निहताः क्षितौ
तस्यामेव क्षितौ वीरः स शेते निहतः परैः

yenādya bahavo yuddhe rākṣasā nihatāḥ kṣitau
tasyām eva kṣitau vīraḥ sa śete nihataḥ paraiḥ

शयानः शरतल्पेऽस्मिन्स्वशोणितपरिप्लुतः
शरजालैश्चितो भाति भास्करोऽस्तमिव व्रजन्

śayānaḥ śaratalpe 'smin svaśoṇitapariplutaḥ
śarajālaiś cito bhāti bhāskaro 'stam iva vrajan

बाणाभिहतमर्मत्वान्न शक्नोत्यभिवीक्षितुम्
रुजा चाब्रुवतो ह्यस्य दृष्टिरागेण सूच्यते

bāṇābhihatamarmatvān na śaknoty abhivīkṣitum
rujā cābruvato hy asya dṛṣṭirāgeṇa sūcyate

यथैव मां वनं यान्तमनुयातो महाद्युतिः
अहमप्यनुयास्यामि तथैवैनं यमक्षयम्

yathaiva māṃ vanaṃ yāntam anuyāto mahādyutiḥ
aham apy anuyāsyāmi tathaivainaṃ yamakṣayam

इष्टबन्धुजनो नित्यं मां च नित्यमनुव्रतः
इमामद्य गतोऽवस्थां ममानार्यस्य दुर्नयैः

iṣṭabandhujano nityaṃ māṃ ca nityam anuvrataḥ
imām adya gato 'vasthāṃ mamānāryasya durnayaiḥ

सुरुष्टेनापि वीरेण लक्ष्मणेना न संस्मरे
परुषं विप्रियं वापि श्रावितं न कदाचन

suruṣṭenāpi vīreṇa lakṣmaṇenā na saṃsmare
paruṣaṃ vipriyaṃ vāpi śrāvitaṃ na kadā cana

विससर्जैकवेगेन पञ्चबाणशतानि यः
इष्वस्त्रेष्वधिकस्तस्मात्कार्तवीर्याच्च लक्ष्मणः

visasarjaikavegena pañcabāṇaśatāni yaḥ
iṣvastreṣv adhikas tasmāt kārtavīryāc ca lakṣmaṇaḥ

अस्त्रैरस्त्राणि यो हन्याच्छक्रस्यापि महात्मनः
सोऽयमुर्व्यांहतः शेते महार्हशयनोचितः

astrair astrāṇi yo hanyāc chakrasyāpi mahātmanaḥ
so 'yam urvyāṃhataḥ śete mahārhaśayanocitaḥ

तच्च मिथ्या प्रलप्तं मां प्रधक्ष्यति न संशयः
यन्मया न कृतो राजा राक्षसानां विभीषणः

tac ca mithyā pralaptaṃ māṃ pradhakṣyati na saṃśayaḥ
yan mayā na kṛto rājā rākṣasānāṃ vibhīṣaṇaḥ

अस्मिन्मुहूर्ते सुग्रीव प्रतियातुमितोऽर्हसि
मत्वा हीनं मया राजन्रावणोऽभिद्रवेद्बली

asmin muhūrte sugrīva pratiyātum ito 'rhasi
matvā hīnaṃ mayā rājan rāvaṇo 'bhidraved balī

अङ्गदं तु पुरस्कृत्य ससैन्यः ससुहृज्जनः
सागरं तर सुग्रीव पुनस्तेनैव सेतुना

aṅgadaṃ tu puraskṛtya sasainyaḥ sasuhṛjjanaḥ
sāgaraṃ tara sugrīva punas tenaiva setunā

कृतं हनुमता कार्यं यदन्यैर्दुष्करं रणे
ऋक्षराजेन तुष्यामि गोलाङ्गूलाधिपेन च

kṛtaṃ hanumatā kāryaṃ yad anyair duṣkaraṃ raṇe
ṛkṣarājena tuṣyāmi golāṅgūlādhipena ca

अङ्गदेन कृतं कर्म मैन्देन द्विविदेन च
युद्धं केसरिणा संख्ये घोरं संपातिना कृतम्

aṅgadena kṛtaṃ karma maindena dvividena ca
yuddhaṃ kesariṇā saṃkhye ghoraṃ saṃpātinā kṛtam

गवयेन गवाक्षेण शरभेण गजेन च
अन्यैश्च हरिभिर्युद्धं मदार्थे त्यक्तजीवितैः

gavayena gavākṣeṇa śarabheṇa gajena ca
anyaiś ca haribhir yuddhaṃ madārthe tyaktajīvitaiḥ

न चातिक्रमितुं शक्यं दैवं सुग्रीव मानुषैः
यत्तु शक्यं वयस्येन सुहृदा वा परंतप
कृतं सुग्रीव तत्सर्वं भवताधर्मभीरुणा

na cātikramituṃ śakyaṃ daivaṃ sugrīva mānuṣaiḥ
yat tu śakyaṃ vayasyena suhṛdā vā paraṃtapa
kṛtaṃ sugrīva tat sarvaṃ bhavatādharmabhīruṇā

मित्रकार्यं कृतमिदं भवद्भिर्वानरर्षभाः
अनुज्ञाता मया सर्वे यथेष्टं गन्तुमर्हथ

mitrakāryaṃ kṛtam idaṃ bhavadbhir vānararṣabhāḥ
anujñātā mayā sarve yatheṣṭaṃ gantum arhatha

शुश्रुवुस्तस्य ते सर्वे वानराः परिदेवितम्
वर्तयां चक्रुरश्रूणि नेत्रैः कृष्णेतरेक्षणाः

śuśruvus tasya te sarve vānarāḥ paridevitam
vartayāṃ cakrur aśrūṇi netraiḥ kṛṣṇetarekṣaṇāḥ

ततः सर्वाण्यनीकानि स्थापयित्वा विभीषणः
आजगाम गदापाणिस्त्वरितो यत्र राघवः

tataḥ sarvāṇy anīkāni sthāpayitvā vibhīṣaṇaḥ
ājagāma gadāpāṇis tvarito yatra rāghavaḥ

तं दृष्ट्वा त्वरितं यान्तं नीलाञ्जनचयोपमम्
वानरा दुद्रुवुः सर्वे मन्यमानास्तु रावणिम्

taṃ dṛṣṭvā tvaritaṃ yāntaṃ nīlāñjanacayopamam
vānarā dudruvuḥ sarve manyamānās tu rāvaṇim