Yuddha Kanda, sarga 42

धूम्राक्षं प्रेक्ष्य निर्यान्तं राक्षसं भीमनिस्वनम्
विनेदुर्वानराः सर्वे प्रहृष्टा युद्धकाङ्क्षिणः

dhūmrākṣaṃ prekṣya niryāntaṃ rākṣasaṃ bhīmanisvanam
vinedur vānarāḥ sarve prahṛṣṭā yuddhakāṅkṣiṇaḥ

तेषां तु तुमुलं युद्धं संजज्ञे हरिरक्षसाम्
अन्योन्यं पादपैर्घोरैर्निघ्नतं शूलमुद्गरैः

teṣāṃ tu tumulaṃ yuddhaṃ saṃjajñe harirakṣasām
anyonyaṃ pādapair ghorair nighnataṃ śūlamudgaraiḥ

राक्षसैर्वानरा घोरा विनिकृत्ताः समन्ततः
वानरै राक्षसाश्चापि द्रुमैर्भूमौ समीकृताः

rākṣasair vānarā ghorā vinikṛttāḥ samantataḥ
vānarai rākṣasāś cāpi drumair bhūmau samīkṛtāḥ

राक्षसाश्चापि संक्रुद्धा वानरान्निशितैः शरैः
विव्यधुर्घोरसंकाशैः कङ्कपत्रैरजिह्मगैः

rākṣasāś cāpi saṃkruddhā vānarān niśitaiḥ śaraiḥ
vivyadhur ghorasaṃkāśaiḥ kaṅkapatrair ajihmagaiḥ

ते गदाभिश्च भीमाभिः पट्टसैः कूटमुद्गरैः
घोरैश्च परिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापि संशितैः

te gadābhiś ca bhīmābhiḥ paṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ
ghoraiś ca parighaiś citrais triśūlaiś cāpi saṃśitaiḥ

विदार्यमाणा रक्षोभिर्वानरास्ते महाबलाः
अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत्

vidāryamāṇā rakṣobhir vānarās te mahābalāḥ
amarṣāj janitoddharṣāś cakruḥ karmāṇy abhītavat

शरनिर्भिन्नगात्रास्ते शूलनिर्भिन्नदेहिनः
जगृहुस्ते द्रुमांस्तत्र शिलाश्च हरियूथपाः

śaranirbhinnagātrās te śūlanirbhinnadehinaḥ
jagṛhus te drumāṃs tatra śilāś ca hariyūthapāḥ

ते भीमवेगा हरयो नर्दमानास्ततस्ततः
ममन्थू राक्षसान्भीमान्नामानि च बभाषिरे

te bhīmavegā harayo nardamānās tatas tataḥ
mamanthū rākṣasān bhīmān nāmāni ca babhāṣire

तद्बभूवाद्भुतं घोरं युद्धं वानररक्षसाम्
शिलाभिर्विविधाभिश्च बहुशाखैश्च पादपैः

tad babhūvādbhutaṃ ghoraṃ yuddhaṃ vānararakṣasām
śilābhir vividhābhiś ca bahuśākhaiś ca pādapaiḥ

राक्षसा मथिताः केचिद्वानरैर्जितकाशिभिः
ववर्षू रुधिरं केचिन्मुखै रुधिरभोजनाः

rākṣasā mathitāḥ ke cid vānarair jitakāśibhiḥ
vavarṣū rudhiraṃ ke cin mukhai rudhirabhojanāḥ

पार्श्वेषु दारिताः केचित्केचिद्राशीकृता द्रुमैः
शिलाभिश्चूर्णिताः केचित्केचिद्दन्तैर्विदारिताः

pārśveṣu dāritāḥ ke cit ke cid rāśīkṛtā drumaiḥ
śilābhiś cūrṇitāḥ ke cit ke cid dantair vidāritāḥ

ध्वजैर्विमथितैर्भग्नैः खरैश्च विनिपातितैः
रथैर्विध्वंसितैश्चापि पतितै रजनीचरैः

dhvajair vimathitair bhagnaiḥ kharaiś ca vinipātitaiḥ
rathair vidhvaṃsitaiś cāpi patitai rajanīcaraiḥ

वानरैर्भीमविक्रान्तैराप्लुत्याप्लुत्य वेगितैः
राक्षसाः करजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषु विनिकर्तिताः

vānarair bhīmavikrāntair āplutyāplutya vegitaiḥ
rākṣasāḥ karajais tīkṣṇair mukheṣu vinikartitāḥ

विवर्णवदना भूयो विप्रकीर्णशिरोरुहाः
मूढाः शोणितगन्धेन निपेतुर्धरणीतले

vivarṇavadanā bhūyo viprakīrṇaśiroruhāḥ
mūḍhāḥ śoṇitagandhena nipetur dharaṇītale

नये तु परमक्रुद्धा राक्षसा भीमविक्रमाः
तलैरेवाभिधावन्ति वज्रस्पर्शसमैर्हरीन्

naye tu paramakruddhā rākṣasā bhīmavikramāḥ
talair evābhidhāvanti vajrasparśasamair harīn

वनरैरापतन्तस्ते वेगिता वेगवत्तरैः
मुष्टिभिश्चरणैर्दन्तैः पादपैश्चापपोथिताः

vanarair āpatantas te vegitā vegavattaraiḥ
muṣṭibhiś caraṇair dantaiḥ pādapaiś cāpapothitāḥ

सन्यं तु विद्रुतं दृष्ट्वा धूम्राक्षो राक्षसर्षभः
क्रोधेन कदनं चक्रे वानराणां युयुत्सताम्

sanyaṃ tu vidrutaṃ dṛṣṭvā dhūmrākṣo rākṣasarṣabhaḥ
krodhena kadanaṃ cakre vānarāṇāṃ yuyutsatām

प्रासैः प्रमथिताः केचिद्वानराः शोणितस्रवाः
मुद्गरैराहताः केचित्पतिता धरणीतले

prāsaiḥ pramathitāḥ ke cid vānarāḥ śoṇitasravāḥ
mudgarair āhatāḥ ke cit patitā dharaṇītale

परिघैर्मथितः केचिद्भिण्डिपालैर्विदारिताः
पट्टसैराहताः केचिद्विह्वलन्तो गतासवः

parighair mathitaḥ ke cid bhiṇḍipālair vidāritāḥ
paṭṭasair āhatāḥ ke cid vihvalanto gatāsavaḥ

केचिद्विनिहता भूमौ रुधिरार्द्रा वनौकसः
केचिद्विद्राविता नष्टाः संक्रुद्धै राक्षसैर्युधि

ke cid vinihatā bhūmau rudhirārdrā vanaukasaḥ
ke cid vidrāvitā naṣṭāḥ saṃkruddhai rākṣasair yudhi

विभिन्नहृदयाः केचिदेकपार्श्वेन शायिताः
विदारितास्त्रशूलै च केचिदान्त्रैर्विनिस्रुताः

vibhinnahṛdayāḥ ke cid ekapārśvena śāyitāḥ
vidāritāstraśūlai ca ke cid āntrair vinisrutāḥ

तत्सुभीमं महद्युद्धं हरिराकस संकुलम्
प्रबभौ शस्त्रबहुलं शिलापादपसंकुलम्

tat subhīmaṃ mahad yuddhaṃ harirākasa saṃkulam
prababhau śastrabahulaṃ śilāpādapasaṃkulam

धनुर्ज्यातन्त्रिमधुरं हिक्कातालसमन्वितम्
मन्द्रस्तनितसंगीतं युद्धगान्धर्वमाबभौ

dhanurjyātantrimadhuraṃ hikkātālasamanvitam
mandrastanitasaṃgītaṃ yuddhagāndharvam ābabhau

धूम्राक्षस्तु धनुष्पाणिर्वानरान्रणमूर्धनि
हसन्विद्रावयामास दिशस्ताञ्शरवृष्टिभिः

dhūmrākṣas tu dhanuṣpāṇir vānarān raṇamūrdhani
hasan vidrāvayām āsa diśas tāñ śaravṛṣṭibhiḥ

धूम्राक्षेणार्दितं सैन्यं व्यथितं दृश्य मारुतिः
अभ्यवर्तत संक्रुद्धः प्रगृह्य विपुलां शिलाम्

dhūmrākṣeṇārditaṃ sainyaṃ vyathitaṃ dṛśya mārutiḥ
abhyavartata saṃkruddhaḥ pragṛhya vipulāṃ śilām

क्रोधाद्द्विगुणताम्राक्षः पितृतुल्यपराक्रमः
शिलां तां पातयामास धूम्राक्षस्य रथं प्रति

krodhād dviguṇatāmrākṣaḥ pitṛtulyaparākramaḥ
śilāṃ tāṃ pātayām āsa dhūmrākṣasya rathaṃ prati

आपतन्तीं शिलां दृष्ट्वा गदामुद्यम्य संभ्रमात्
रथादाप्लुत्य वेगेन वसुधायां व्यतिष्ठत

āpatantīṃ śilāṃ dṛṣṭvā gadām udyamya saṃbhramāt
rathād āplutya vegena vasudhāyāṃ vyatiṣṭhata

सा प्रमथ्य रथं तस्य निपपात शिलाभुवि
सचक्रकूबरं साश्वं सध्वजं सशरासनम्

sā pramathya rathaṃ tasya nipapāta śilābhuvi
sacakrakūbaraṃ sāśvaṃ sadhvajaṃ saśarāsanam

स भङ्क्त्वा तु रथं तस्य हनूमान्मारुतात्मजः
रक्षसां कदनं चक्रे सस्कन्धविटपैर्द्रुमैः

sa bhaṅktvā tu rathaṃ tasya hanūmān mārutātmajaḥ
rakṣasāṃ kadanaṃ cakre saskandhaviṭapair drumaiḥ

विभिन्नशिरसो भूत्वा राक्षसाः शोणितोक्षिताः
द्रुमैः प्रमथिताश्चान्ये निपेतुर्धरणीतले

vibhinnaśiraso bhūtvā rākṣasāḥ śoṇitokṣitāḥ
drumaiḥ pramathitāś cānye nipetur dharaṇītale

विद्राव्य राक्षसं सैन्यं हनूमान्मारुतात्मजः
गिरेः शिखरमादाय धूम्राक्षमभिदुद्रुवे

vidrāvya rākṣasaṃ sainyaṃ hanūmān mārutātmajaḥ
gireḥ śikharam ādāya dhūmrākṣam abhidudruve

तमापतन्तं धूम्राक्षो गदामुद्यम्य वीर्यवान्
विनर्दमानः सहसा हनूमन्तमभिद्रवत्

tam āpatantaṃ dhūmrākṣo gadām udyamya vīryavān
vinardamānaḥ sahasā hanūmantam abhidravat

ततः क्रुद्धस्तु वेगेन गदां तां बहुकण्टकाम्
पातयामास धूम्राक्षो मस्तके तु हनूमतः

tataḥ kruddhas tu vegena gadāṃ tāṃ bahukaṇṭakām
pātayām āsa dhūmrākṣo mastake tu hanūmataḥ

ताडितः स तया तत्र गदया भीमरूपया
स कपिर्मारुतबलस्तं प्रहारमचिन्तयन्
धूम्राक्षस्य शिरो मध्ये गिरिशृङ्गमपातयत्

tāḍitaḥ sa tayā tatra gadayā bhīmarūpayā
sa kapir mārutabalas taṃ prahāram acintayan
dhūmrākṣasya śiro madhye giriśṛṅgam apātayat

स विह्वलितसर्वाङ्गो गिरिशृङ्गेण ताडितः
पपात सहसा भूमौ विकीर्ण इव पर्वतः

sa vihvalitasarvāṅgo giriśṛṅgeṇa tāḍitaḥ
papāta sahasā bhūmau vikīrṇa iva parvataḥ

धूम्राक्षं निहतं दृष्ट्वा हतशेषा निशाचराः
त्रस्ताः प्रविविशुर्लङ्कां वध्यमानाः प्लवंगमैः

dhūmrākṣaṃ nihataṃ dṛṣṭvā hataśeṣā niśācarāḥ
trastāḥ praviviśur laṅkāṃ vadhyamānāḥ plavaṃgamaiḥ

स तु पवनसुतो निहत्य शत्रुं; क्षतजवहाः सरितश्च संविकीर्य
रिपुवधजनितश्रमो महात्मा; मुदमगमत्कपिभिश्च पूज्यमानः

sa tu pavanasuto nihatya śatruṃ; kṣatajavahāḥ saritaś ca saṃvikīrya
ripuvadhajanitaśramo mahātmā; mudam agamat kapibhiś ca pūjyamānaḥ