Yuddha Kanda, sarga 44

तद्दृष्ट्वा सुमहत्कर्म कृतं वानरसत्तमैः
क्रोधमाहारयामास युधि तीव्रमकम्पनः

tad dṛṣṭvā sumahat karma kṛtaṃ vānarasattamaiḥ
krodham āhārayām āsa yudhi tīvram akampanaḥ

क्रोधमूर्छितरूपस्तु ध्नुवन्परमकार्मुकम्
दृष्ट्वा तु कर्म शत्रूणां सारथिं वाक्यमब्रवीत्

krodhamūrchitarūpas tu dhnuvan paramakārmukam
dṛṣṭvā tu karma śatrūṇāṃ sārathiṃ vākyam abravīt

तत्रैव तावत्त्वरितं रथं प्रापय सारथे
एतेऽत्र बहवो घ्नन्ति सुबहून्राक्षसान्रणे

tatraiva tāvat tvaritaṃ rathaṃ prāpaya sārathe
ete 'tra bahavo ghnanti subahūn rākṣasān raṇe

एतेऽत्र बलवन्तो हि भीमकायाश्च वानराः
द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्ति प्रमुखे मम

ete 'tra balavanto hi bhīmakāyāś ca vānarāḥ
drumaśailapraharaṇās tiṣṭhanti pramukhe mama

एतान्निहन्तुमिच्छामि समरश्लाघिनो ह्यहम्
एतैः प्रमथितं सर्वं दृश्यते राक्षसं बलम्

etān nihantum icchāmi samaraślāghino hy aham
etaiḥ pramathitaṃ sarvaṃ dṛśyate rākṣasaṃ balam

ततः प्रजविताश्वेन रथेन रथिनां वरः
हरीनभ्यहनत्क्रोधाच्छरजालैरकम्पनः

tataḥ prajavitāśvena rathena rathināṃ varaḥ
harīn abhyahanat krodhāc charajālair akampanaḥ

न स्थातुं वानराः शेकुः किं पुनर्योद्धुमाहवे
अकम्पनशरैर्भग्नाः सर्व एव प्रदुद्रुवुः

na sthātuṃ vānarāḥ śekuḥ kiṃ punar yoddhum āhave
akampanaśarair bhagnāḥ sarva eva pradudruvuḥ

तान्मृत्युवशमापन्नानकम्पनवशं गतान्
समीक्ष्य हनुमाञ्ज्ञातीनुपतस्थे महाबलः

tān mṛtyuvaśam āpannān akampanavaśaṃ gatān
samīkṣya hanumāñ jñātīn upatasthe mahābalaḥ

तं महाप्लवगं दृष्ट्वा सर्वे प्लवगयूथपाः
समेत्य समरे वीराः सहिताः पर्यवारयन्

taṃ mahāplavagaṃ dṛṣṭvā sarve plavagayūthapāḥ
sametya samare vīrāḥ sahitāḥ paryavārayan

व्यवस्थितं हनूमन्तं ते दृष्ट्वा हरियूथपाः
बभूवुर्बलवन्तो हि बलवन्तमुपाश्रिताः

vyavasthitaṃ hanūmantaṃ te dṛṣṭvā hariyūthapāḥ
babhūvur balavanto hi balavantam upāśritāḥ

अकम्पनस्तु शैलाभं हनूमन्तमवस्थितम्
महेन्द्र इव धाराभिः शरैरभिववर्ष ह

akampanas tu śailābhaṃ hanūmantam avasthitam
mahendra iva dhārābhiḥ śarair abhivavarṣa ha

अचिन्तयित्वा बाणौघाञ्शरीरे पतिताञ्शितान्
अकम्पनवधार्थाय मनो दध्रे महाबलः

acintayitvā bāṇaughāñ śarīre patitāñ śitān
akampanavadhārthāya mano dadhre mahābalaḥ

स प्रहस्य महातेजा हनूमान्मारुतात्मजः
अभिदुद्राव तद्रक्षः कम्पयन्निव मेदिनीम्

sa prahasya mahātejā hanūmān mārutātmajaḥ
abhidudrāva tad rakṣaḥ kampayann iva medinīm

तस्याभिनर्दमानस्य दीप्यमानस्य तेजसा
बभूव रूपं दुर्धर्षं दीप्तस्येव विभावसोः

tasyābhinardamānasya dīpyamānasya tejasā
babhūva rūpaṃ durdharṣaṃ dīptasyeva vibhāvasoḥ

आत्मानं त्वप्रहरणं ज्ञात्वा क्रोधसमन्वितः
शैलमुत्पाटयामास वेगेन हरिपुंगवः

ātmānaṃ tv apraharaṇaṃ jñātvā krodhasamanvitaḥ
śailam utpāṭayām āsa vegena haripuṃgavaḥ

तं गृहीत्वा महाशैलं पाणिनैकेन मारुतिः
विनद्य सुमहानादं भ्रामयामास वीर्यवान्

taṃ gṛhītvā mahāśailaṃ pāṇinaikena mārutiḥ
vinadya sumahānādaṃ bhrāmayām āsa vīryavān

ततस्तमभिदुद्राव राक्षसेन्द्रमकम्पनम्
यथा हि नमुचिं संख्ये वज्रेणेव पुरंदरः

tatas tam abhidudrāva rākṣasendram akampanam
yathā hi namuciṃ saṃkhye vajreṇeva puraṃdaraḥ

अकम्पनस्तु तद्दृष्ट्वा गिरिशृङ्गं समुद्यतम्
दूरादेव महाबाणैरर्धचन्द्रैर्व्यदारयत्

akampanas tu tad dṛṣṭvā giriśṛṅgaṃ samudyatam
dūrād eva mahābāṇair ardhacandrair vyadārayat

तत्पर्वताग्रमाकाशे रक्षोबाणविदारितम्
विकीर्णं पतितं दृष्ट्वा हनूमान्क्रोधमूर्छितः

tat parvatāgram ākāśe rakṣobāṇavidāritam
vikīrṇaṃ patitaṃ dṛṣṭvā hanūmān krodhamūrchitaḥ

सोऽश्वकर्णं समासाद्य रोषदर्पान्वितो हरिः
तूर्णमुत्पाटयामास महागिरिमिवोच्छ्रितम्

so 'śvakarṇaṃ samāsādya roṣadarpānvito hariḥ
tūrṇam utpāṭayām āsa mahāgirim ivocchritam

तं गृहीत्वा महास्कन्धं सोऽश्वकर्णं महाद्युतिः
प्रहस्य परया प्रीत्या भ्रामयामास संयुगे

taṃ gṛhītvā mahāskandhaṃ so 'śvakarṇaṃ mahādyutiḥ
prahasya parayā prītyā bhrāmayām āsa saṃyuge

प्रधावन्नुरुवेगेन प्रभञ्जंस्तरसा द्रुमान्
हनूमान्परमक्रुद्धश्चरणैर्दारयत्क्षितिम्

pradhāvann uruvegena prabhañjaṃs tarasā drumān
hanūmān paramakruddhaś caraṇair dārayat kṣitim

गजांश्च सगजारोहान्सरथान्रथिनस्तथा
जघान हनुमान्धीमान्राक्षसांश्च पदातिकान्

gajāṃś ca sagajārohān sarathān rathinas tathā
jaghāna hanumān dhīmān rākṣasāṃś ca padātikān

तमन्तकमिव क्रुद्धं समरे प्राणहारिणम्
हनूमन्तमभिप्रेक्ष्य राक्षसा विप्रदुद्रुवुः

tam antakam iva kruddhaṃ samare prāṇahāriṇam
hanūmantam abhiprekṣya rākṣasā vipradudruvuḥ

तमापतन्तं संक्रुद्धं राक्षसानां भयावहम्
ददर्शाकम्पनो वीरश्चुक्रोध च ननाद च

tam āpatantaṃ saṃkruddhaṃ rākṣasānāṃ bhayāvaham
dadarśākampano vīraś cukrodha ca nanāda ca

स चतुर्दशभिर्बाणैः शितैर्देहविदारणैः
निर्बिभेद हनूमन्तं महावीर्यमकम्पनः

sa caturdaśabhir bāṇaiḥ śitair dehavidāraṇaiḥ
nirbibheda hanūmantaṃ mahāvīryam akampanaḥ

स तथा प्रतिविद्धस्तु बह्वीभिः शरवृष्टिभिः
हनूमान्ददृशे वीरः प्ररूढ इव सानुमान्

sa tathā pratividdhas tu bahvībhiḥ śaravṛṣṭibhiḥ
hanūmān dadṛśe vīraḥ prarūḍha iva sānumān

ततोऽन्यं वृक्षमुत्पाट्य कृत्वा वेगमनुत्तमम्
शिरस्यभिजघानाशु राक्षसेन्द्रमकम्पनम्

tato 'nyaṃ vṛkṣam utpāṭya kṛtvā vegam anuttamam
śirasy abhijaghānāśu rākṣasendram akampanam

स वृक्षेण हतस्तेन सक्रोधेन महात्मना
राक्षसो वानरेन्द्रेण पपात स ममार च

sa vṛkṣeṇa hatas tena sakrodhena mahātmanā
rākṣaso vānarendreṇa papāta sa mamāra ca

तं दृष्ट्वा निहतं भूमौ राक्षसेन्द्रमकम्पनम्
व्यथिता राक्षसाः सर्वे क्षितिकम्प इव द्रुमाः

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ bhūmau rākṣasendram akampanam
vyathitā rākṣasāḥ sarve kṣitikampa iva drumāḥ

त्यक्तप्रहरणाः सर्वे राक्षसास्ते पराजिताः
लङ्कामभिययुस्त्रस्ता वानरैस्तैरभिद्रुताः

tyaktapraharaṇāḥ sarve rākṣasās te parājitāḥ
laṅkām abhiyayus trastā vānarais tair abhidrutāḥ

ते मुक्तकेशाः संभ्रान्ता भग्नमानाः पराजिताः
स्रवच्छ्रमजलैरङ्गैः श्वसन्तो विप्रदुद्रुवुः

te muktakeśāḥ saṃbhrāntā bhagnamānāḥ parājitāḥ
sravacchramajalair aṅgaiḥ śvasanto vipradudruvuḥ

अन्योन्यं प्रममन्तुस्ते विविशुर्नगरं भयात्
पृष्ठतस्ते सुसंमूढाः प्रेक्षमाणा मुहुर्मुहुः

anyonyaṃ pramamantus te viviśur nagaraṃ bhayāt
pṛṣṭhatas te susaṃmūḍhāḥ prekṣamāṇā muhur muhuḥ

तेषु लङ्कां प्रविष्टेषु राक्षसेषु महाबलाः
समेत्य हरयः सर्वे हनूमन्तमपूजयन्

teṣu laṅkāṃ praviṣṭeṣu rākṣaseṣu mahābalāḥ
sametya harayaḥ sarve hanūmantam apūjayan

सोऽपि प्रहृष्टस्तान्सर्वान्हरीन्संप्रत्यपूजयत्
हनूमान्सत्त्वसंपन्नो यथार्हमनुकूलतः

so 'pi prahṛṣṭas tān sarvān harīn saṃpratyapūjayat
hanūmān sattvasaṃpanno yathārham anukūlataḥ

विनेदुश्च यथा प्राणं हरयो जितकाशिनः
चकर्षुश्च पुनस्तत्र सप्राणानेव राक्षसान्

vineduś ca yathā prāṇaṃ harayo jitakāśinaḥ
cakarṣuś ca punas tatra saprāṇān eva rākṣasān

स वीरशोभामभजन्महाकपिः; समेत्य रक्षांसि निहत्य मारुतिः
महासुरं भीमममित्रनाशनं; यथैव विष्णुर्बलिनं चमूमुखे

sa vīraśobhām abhajan mahākapiḥ; sametya rakṣāṃsi nihatya mārutiḥ
mahāsuraṃ bhīmam amitranāśanaṃ; yathaiva viṣṇur balinaṃ camūmukhe

अपूजयन्देवगणास्तदा कपिं; स्वयं च रामोऽतिबलश्च लक्ष्मणः
तथैव सुग्रीवमुखाः प्लवंगमा; विभीषणश्चैव महाबलस्तदा

apūjayan devagaṇās tadā kapiṃ; svayaṃ ca rāmo 'tibalaś ca lakṣmaṇaḥ
tathaiva sugrīvamukhāḥ plavaṃgamā; vibhīṣaṇaś caiva mahābalas tadā