Yuddha Kanda, sarga 45

अकम्पनवधं श्रुत्वा क्रुद्धो वै राक्षसेश्वरः
किंचिद्दीनमुखश्चापि सचिवांस्तानुदैक्षत

akampanavadhaṃ śrutvā kruddho vai rākṣaseśvaraḥ
kiṃ cid dīnamukhaś cāpi sacivāṃs tān udaikṣata

स तु ध्यात्वा मुहूर्तं तु मन्त्रिभिः संविचार्य च
पुरीं परिययौ लङ्कां सर्वान्गुल्मानवेक्षितुम्

sa tu dhyātvā muhūrtaṃ tu mantribhiḥ saṃvicārya ca
purīṃ pariyayau laṅkāṃ sarvān gulmān avekṣitum

तां राक्षसगणैर्गुप्तां गुल्मैर्बहुभिरावृताम्
ददर्श नगरीं लङ्कां पताकाध्वजमालिनीम्

tāṃ rākṣasagaṇair guptāṃ gulmair bahubhir āvṛtām
dadarśa nagarīṃ laṅkāṃ patākādhvajamālinīm

रुद्धां तु नगरीं दृष्ट्वा रावणो राक्षसेश्वरः
उवाचामर्षितः काले प्रहस्तं युद्धकोविदम्

ruddhāṃ tu nagarīṃ dṛṣṭvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ
uvācāmarṣitaḥ kāle prahastaṃ yuddhakovidam

पुरस्योपनिविष्टस्य सहसा पीडितस्य च
नान्यं युद्धात्प्रपश्यामि मोक्षं युद्धविशारद

purasyopaniviṣṭasya sahasā pīḍitasya ca
nānyaṃ yuddhāt prapaśyāmi mokṣaṃ yuddhaviśārada

अहं वा कुम्भकर्णो वा त्वं वा सेनापतिर्मम
इन्द्रजिद्वा निकुम्भो वा वहेयुर्भारमीदृशम्

ahaṃ vā kumbhakarṇo vā tvaṃ vā senāpatir mama
indrajid vā nikumbho vā vaheyur bhāram īdṛśam

स त्वं बलमितः शीघ्रमादाय परिगृह्य च
विजयायाभिनिर्याहि यत्र सर्वे वनौकसः

sa tvaṃ balam itaḥ śīghram ādāya parigṛhya ca
vijayāyābhiniryāhi yatra sarve vanaukasaḥ

निर्याणादेव ते नूनं चपला हरिवाहिनी
नर्दतां राक्षसेन्द्राणां श्रुत्वा नादं द्रविष्यति

niryāṇād eva te nūnaṃ capalā harivāhinī
nardatāṃ rākṣasendrāṇāṃ śrutvā nādaṃ draviṣyati

चपला ह्यविनीताश्च चलचित्ताश्च वानराः
न सहिष्यन्ति ते नादं सिंहनादमिव द्विपाः

capalā hy avinītāś ca calacittāś ca vānarāḥ
na sahiṣyanti te nādaṃ siṃhanādam iva dvipāḥ

विद्रुते च बले तस्मिन्रामः सौमित्रिणा सह
अवशस्ते निरालम्बः प्रहस्तवशमेष्यति

vidrute ca bale tasmin rāmaḥ saumitriṇā saha
avaśaste nirālambaḥ prahastavaśam eṣyati

आपत्संशयिता श्रेयो नात्र निःसंशयीकृता
प्रतिलोमानुलोमं वा यद्वा नो मन्यसे हितम्

āpatsaṃśayitā śreyo nātra niḥsaṃśayīkṛtā
pratilomānulomaṃ vā yad vā no manyase hitam

रावणेनैवमुक्तस्तु प्रहस्तो वाहिनीपतिः
राक्षसेन्द्रमुवाचेदमसुरेन्द्रमिवोशना

rāvaṇenaivam uktas tu prahasto vāhinīpatiḥ
rākṣasendram uvācedam asurendram ivośanā

राजन्मन्त्रितपूर्वं नः कुशलैः सह मन्त्रिभिः
विवादश्चापि नो वृत्तः समवेक्ष्य परस्परम्

rājan mantritapūrvaṃ naḥ kuśalaiḥ saha mantribhiḥ
vivādaś cāpi no vṛttaḥ samavekṣya parasparam

प्रदानेन तु सीतायाः श्रेयो व्यवसितं मया
अप्रदाने पुनर्युद्धं दृष्टमेतत्तथैव नः

pradānena tu sītāyāḥ śreyo vyavasitaṃ mayā
apradāne punar yuddhaṃ dṛṣṭam etat tathaiva naḥ

सोऽहं दानैश्च मानैश्च सततं पूजितस्त्वया
सान्त्वैश्च विविधैः काले किं न कुर्यां प्रियं तव

so 'haṃ dānaiś ca mānaiś ca satataṃ pūjitas tvayā
sāntvaiś ca vividhaiḥ kāle kiṃ na kuryāṃ priyaṃ tava

न हि मे जीवितं रक्ष्यं पुत्रदारधनानि वा
त्वं पश्य मां जुहूषन्तं त्वदर्थे जीवितं युधि

na hi me jīvitaṃ rakṣyaṃ putradāradhanāni vā
tvaṃ paśya māṃ juhūṣantaṃ tvadarthe jīvitaṃ yudhi

एवमुक्त्वा तु भर्तारं रावणं वाहिनीपतिः
समानयत मे शीघ्रं राक्षसानां महद्बलम्

evam uktvā tu bhartāraṃ rāvaṇaṃ vāhinīpatiḥ
samānayata me śīghraṃ rākṣasānāṃ mahad balam

मद्बाणाशनिवेगेन हतानां तु रणाजिरे
अद्य तृप्यन्तु मांसेन पक्षिणः काननौकसाम्

madbāṇāśanivegena hatānāṃ tu raṇājire
adya tṛpyantu māṃsena pakṣiṇaḥ kānanaukasām

इत्युक्तास्ते प्रहस्तेन बलाध्यक्षाः कृतत्वराः
बलमुद्योजयामासुस्तस्मिन्राक्षसमन्दिरे

ity uktās te prahastena balādhyakṣāḥ kṛtatvarāḥ
balam udyojayām āsus tasmin rākṣasamandire

सा बभूव मुहूर्तेन तिग्मनानाविधायुधैः
लङ्का राक्षसवीरैस्तैर्गजैरिव समाकुला

sā babhūva muhūrtena tigmanānāvidhāyudhaiḥ
laṅkā rākṣasavīrais tair gajair iva samākulā

हुताशनं तर्पयतां ब्राह्मणांश्च नमस्यताम्
आज्यगन्धप्रतिवहः सुरभिर्मारुतो ववौ

hutāśanaṃ tarpayatāṃ brāhmaṇāṃś ca namasyatām
ājyagandhaprativahaḥ surabhir māruto vavau

स्रजश्च विविधाकारा जगृहुस्त्वभिमन्त्रिताः
संग्रामसज्जाः संहृष्टा धारयन्राक्षसास्तदा

srajaś ca vividhākārā jagṛhus tv abhimantritāḥ
saṃgrāmasajjāḥ saṃhṛṣṭā dhārayan rākṣasās tadā

सधनुष्काः कवचिनो वेगादाप्लुत्य राक्षसाः
रावणं प्रेक्ष्य राजानं प्रहस्तं पर्यवारयन्

sadhanuṣkāḥ kavacino vegād āplutya rākṣasāḥ
rāvaṇaṃ prekṣya rājānaṃ prahastaṃ paryavārayan

अथामन्त्र्य च राजानं भेरीमाहत्य भैरवाम्
आरुरोह रथं दिव्यं प्रहस्तः सज्जकल्पितम्

athāmantrya ca rājānaṃ bherīm āhatya bhairavām
āruroha rathaṃ divyaṃ prahastaḥ sajjakalpitam

हयैर्महाजवैर्युक्तं सम्यक्सूतसुसंयुतम्
महाजलदनिर्घोषं साक्षाच्चन्द्रार्कभास्वरम्

hayair mahājavair yuktaṃ samyak sūtasusaṃyutam
mahājaladanirghoṣaṃ sākṣāc candrārkabhāsvaram

उरगध्वजदुर्धर्षं सुवरूथं स्वपस्करम्
सुवर्णजालसंयुक्तं प्रहसन्तमिव श्रिया

uragadhvajadurdharṣaṃ suvarūthaṃ svapaskaram
suvarṇajālasaṃyuktaṃ prahasantam iva śriyā

ततस्तं रथमास्थाय रावणार्पितशासनः
लङ्काया निर्ययौ तूर्णं बलेन महता वृतः

tatas taṃ ratham āsthāya rāvaṇārpitaśāsanaḥ
laṅkāyā niryayau tūrṇaṃ balena mahatā vṛtaḥ

ततो दुंदुभिनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमः
शुश्रुवे शङ्खशब्दश्च प्रयाते वाहिनीपतौ

tato duṃdubhinirghoṣaḥ parjanyaninadopamaḥ
śuśruve śaṅkhaśabdaś ca prayāte vāhinīpatau

निनदन्तः स्वरान्घोरान्राक्षसा जग्मुरग्रतः
भीमरूपा महाकायाः प्रहस्तस्य पुरःसराः

ninadantaḥ svarān ghorān rākṣasā jagmur agrataḥ
bhīmarūpā mahākāyāḥ prahastasya puraḥsarāḥ

व्यूढेनैव सुघोरेण पूर्वद्वारात्स निर्ययौ
गजयूथनिकाशेन बलेन महता वृतः

vyūḍhenaiva sughoreṇa pūrvadvārāt sa niryayau
gajayūthanikāśena balena mahatā vṛtaḥ

सागरप्रतिमौघेन वृतस्तेन बलेन सः
प्रहस्तो निर्ययौ तूर्णं क्रुद्धः कालान्तकोपमः

sāgarapratimaughena vṛtas tena balena saḥ
prahasto niryayau tūrṇaṃ kruddhaḥ kālāntakopamaḥ

तस्य निर्याण घोषेण राक्षसानां च नर्दताम्
लङ्कायां सर्वभूतानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः

tasya niryāṇa ghoṣeṇa rākṣasānāṃ ca nardatām
laṅkāyāṃ sarvabhūtāni vinedur vikṛtaiḥ svaraiḥ

व्यभ्रमाकाशमाविश्य मांसशोणितभोजनाः
मण्डलान्यपसव्यानि खगाश्चक्रू रथं प्रति

vyabhram ākāśam āviśya māṃsaśoṇitabhojanāḥ
maṇḍalāny apasavyāni khagāś cakrū rathaṃ prati

वमन्त्यः पावकज्वालाः शिवा घोरा ववाशिरे

vamantyaḥ pāvakajvālāḥ śivā ghorā vavāśire

अन्तरिक्षात्पपातोल्का वायुश्च परुषो ववौ
अन्योन्यमभिसंरब्धा ग्रहाश्च न चकाशिरे

antarikṣāt papātolkā vāyuś ca paruṣo vavau
anyonyam abhisaṃrabdhā grahāś ca na cakāśire

ववर्षू रुधिरं चास्य सिषिचुश्च पुरःसरान्
केतुमूर्धनि गृध्रोऽस्य विलीनो दक्षिणामुखः

vavarṣū rudhiraṃ cāsya siṣicuś ca puraḥsarān
ketumūrdhani gṛdhro 'sya vilīno dakṣiṇāmukhaḥ

सारथेर्बहुशश्चास्य संग्राममवगाहतः
प्रतोदो न्यपतद्धस्तात्सूतस्य हयसादिनः

sārather bahuśaś cāsya saṃgrāmam avagāhataḥ
pratodo nyapatad dhastāt sūtasya hayasādinaḥ

निर्याण श्रीश्च यास्यासीद्भास्वरा च सुदुर्लभा
सा ननाश मुहूर्तेन समे च स्खलिता हयाः

niryāṇa śrīś ca yāsyāsīd bhāsvarā ca sudurlabhā
sā nanāśa muhūrtena same ca skhalitā hayāḥ

प्रहस्तं त्वभिनिर्यान्तं प्रख्यात बलपौरुषम्
युधि नानाप्रहरणा कपिसेनाभ्यवर्तत

prahastaṃ tv abhiniryāntaṃ prakhyāta balapauruṣam
yudhi nānāpraharaṇā kapisenābhyavartata

अथ घोषः सुतुमुलो हरीणां समजायत
वृक्षानारुजतां चैव गुर्वीश्चागृह्णतां शिलाः

atha ghoṣaḥ sutumulo harīṇāṃ samajāyata
vṛkṣān ārujatāṃ caiva gurvīś cāgṛhṇatāṃ śilāḥ

उभे प्रमुदिते सैन्ये रक्षोगणवनौकसाम्
वेगितानां समर्थानामन्योन्यवधकाङ्क्षिणाम्
परस्परं चाह्वयतां निनादः श्रूयते महान्

ubhe pramudite sainye rakṣogaṇavanaukasām
vegitānāṃ samarthānām anyonyavadhakāṅkṣiṇām
parasparaṃ cāhvayatāṃ ninādaḥ śrūyate mahān

ततः प्रहस्तः कपिराजवाहिनी;मभिप्रतस्थे विजयाय दुर्मतिः
विवृद्धवेगां च विवेश तां चमूं; यथा मुमूर्षुः शलभो विभावसुम्

tataḥ prahastaḥ kapirājavāhinīm; abhipratasthe vijayāya durmatiḥ
vivṛddhavegāṃ ca viveśa tāṃ camūṃ; yathā mumūrṣuḥ śalabho vibhāvasum