Yuddha Kanda, sarga 48

स प्रविश्य पुरीं लङ्कां रामबाणभयार्दितः
भग्नदर्पस्तदा राजा बभूव व्यथितेन्द्रियः

sa praviśya purīṃ laṅkāṃ rāmabāṇabhayārditaḥ
bhagnadarpas tadā rājā babhūva vyathitendriyaḥ

मातंग इव सिंहेन गरुडेनेव पन्नगः
अभिभूतोऽभवद्राजा राघवेण महात्मना

mātaṃga iva siṃhena garuḍeneva pannagaḥ
abhibhūto 'bhavad rājā rāghaveṇa mahātmanā

ब्रह्मदण्डप्रकाशानां विद्युत्सदृशवर्चसाम्
स्मरन्राघवबाणानां विव्यथे राक्षसेश्वरः

brahmadaṇḍaprakāśānāṃ vidyutsadṛśavarcasām
smaran rāghavabāṇānāṃ vivyathe rākṣaseśvaraḥ

स काञ्चनमयं दिव्यमाश्रित्य परमासनम्
विक्प्रेक्षमाणो रक्षांसि रावणो वाक्यमब्रवीत्

sa kāñcanamayaṃ divyam āśritya paramāsanam
vikprekṣamāṇo rakṣāṃsi rāvaṇo vākyam abravīt

सर्वं तत्खलु मे मोघं यत्तप्तं परमं तपः
यत्समानो महेन्द्रेण मानुषेणास्मि निर्जितः

sarvaṃ tat khalu me moghaṃ yat taptaṃ paramaṃ tapaḥ
yat samāno mahendreṇa mānuṣeṇāsmi nirjitaḥ

इदं तद्ब्रह्मणो घोरं वाक्यं मामभ्युपस्थितम्
मानुषेभ्यो विजानीहि भयं त्वमिति तत्तथा

idaṃ tad brahmaṇo ghoraṃ vākyaṃ mām abhyupasthitam
mānuṣebhyo vijānīhi bhayaṃ tvam iti tat tathā

देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः
अवध्यत्वं मया प्राप्तं मानुषेभ्यो न याचितम्

devadānavagandharvair yakṣarākṣasapannagaiḥ
avadhyatvaṃ mayā prāptaṃ mānuṣebhyo na yācitam

एतदेवाभ्युपागम्य यत्नं कर्तुमिहार्हथ
राक्षसाश्चापि तिष्ठन्तु चर्यागोपुरमूर्धसु

etad evābhyupāgamya yatnaṃ kartum ihārhatha
rākṣasāś cāpi tiṣṭhantu caryāgopuramūrdhasu

स चाप्रतिमगम्भीरो देवदानवदर्पहा
ब्रह्मशापाभिभूतस्तु कुम्भकर्णो विबोध्यताम्

sa cāpratimagambhīro devadānavadarpahā
brahmaśāpābhibhūtas tu kumbhakarṇo vibodhyatām

स पराजितमात्मानं प्रहस्तं च निषूदितम्
ज्ञात्वा रक्षोबलं भीममादिदेश महाबलः

sa parājitam ātmānaṃ prahastaṃ ca niṣūditam
jñātvā rakṣobalaṃ bhīmam ādideśa mahābalaḥ

द्वारेषु यत्नः क्रियतां प्राकाराश्चाधिरुह्यताम्
निद्रावशसमाविष्टः कुम्भकर्णो विबोध्यताम्

dvāreṣu yatnaḥ kriyatāṃ prākārāś cādhiruhyatām
nidrāvaśasamāviṣṭaḥ kumbhakarṇo vibodhyatām

नव षट्सप्त चाष्टौ च मासान्स्वपिति राक्षसः
तं तु बोधयत क्षिप्रं कुम्भकर्णं महाबलम्

nava ṣaṭ sapta cāṣṭau ca māsān svapiti rākṣasaḥ
taṃ tu bodhayata kṣipraṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam

स हि संख्ये महाबाहुः ककुदं सर्वरक्षसाम्
वानरान्राजपुत्रौ च क्षिप्रमेव वधिष्यति

sa hi saṃkhye mahābāhuḥ kakudaṃ sarvarakṣasām
vānarān rājaputrau ca kṣipram eva vadhiṣyati

कुम्भकर्णः सदा शेते मूढो ग्राम्यसुखे रतः
रामेणाभिनिरस्तस्य संग्रामोऽस्मिन्सुदारुणे

kumbhakarṇaḥ sadā śete mūḍho grāmyasukhe rataḥ
rāmeṇābhinirastasya saṃgrāmo 'smin sudāruṇe

भविष्यति न मे शोकः कुम्भकर्णे विबोधिते
किं करिष्याम्यहं तेन शक्रतुल्यबलेन हि

bhaviṣyati na me śokaḥ kumbhakarṇe vibodhite
kiṃ kariṣyāmy ahaṃ tena śakratulyabalena hi

ईदृशे व्यसने प्राप्ते यो न साह्याय कल्पते
ते तु तद्वचनं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः

īdṛśe vyasane prāpte yo na sāhyāya kalpate
te tu tad vacanaṃ śrutvā rākṣasendrasya rākṣasāḥ

जग्मुः परमसंभ्रान्ताः कुम्भकर्णनिवेशनम्
ते रावणसमादिष्टा मांसशोणितभोजनाः

jagmuḥ paramasaṃbhrāntāḥ kumbhakarṇaniveśanam
te rāvaṇasamādiṣṭā māṃsaśoṇitabhojanāḥ

गन्धमाल्यांस्तथा भक्ष्यानादाय सहसा ययुः
तां प्रविश्य महाद्वारां सर्वतो योजनायताम्

gandhamālyāṃs tathā bhakṣyān ādāya sahasā yayuḥ
tāṃ praviśya mahādvārāṃ sarvato yojanāyatām

कुम्भकर्णगुहां रम्यां सर्वगन्धप्रवाहिनीम्
प्रतिष्ठमानाः कृच्छ्रेण यत्नात्प्रविविशुर्गुहाम्

kumbhakarṇaguhāṃ ramyāṃ sarvagandhapravāhinīm
pratiṣṭhamānāḥ kṛcchreṇa yatnāt praviviśur guhām

तां प्रविश्य गुहां रम्यां शुभां काञ्चनकुट्टिमाम्
ददृशुर्नैरृतव्याघ्रं शयानं भीमदर्शनम्

tāṃ praviśya guhāṃ ramyāṃ śubhāṃ kāñcanakuṭṭimām
dadṛśur nairṛtavyāghraṃ śayānaṃ bhīmadarśanam

ते तु तं विकृतं सुप्तं विकीर्णमिव पर्वतम्
कुम्भकर्णं महानिद्रं सहिताः प्रत्यबोधयन्

te tu taṃ vikṛtaṃ suptaṃ vikīrṇam iva parvatam
kumbhakarṇaṃ mahānidraṃ sahitāḥ pratyabodhayan

ऊर्ध्वरोमाञ्चिततनुं श्वसन्तमिव पन्नगम्
त्रासयन्तं महाश्वासैः शयानं भीमदर्शनम्

ūrdhvaromāñcitatanuṃ śvasantam iva pannagam
trāsayantaṃ mahāśvāsaiḥ śayānaṃ bhīmadarśanam

भीमनासापुटं तं तु पातालविपुलाननम्
ददृशुर्नैरृतव्याघ्रं कुम्भकर्णं महाबलम्

bhīmanāsāpuṭaṃ taṃ tu pātālavipulānanam
dadṛśur nairṛtavyāghraṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam

ततश्चक्रुर्महात्मानः कुम्भकर्णाग्रतस्तदा
मांसानां मेरुसंकाशं राशिं परमतर्पणम्

tataś cakrur mahātmānaḥ kumbhakarṇāgratas tadā
māṃsānāṃ merusaṃkāśaṃ rāśiṃ paramatarpaṇam

मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च संचयान्
चक्रुर्नैरृतशार्दूला राशिमन्नस्य चाद्भुतम्

mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca varāhāṇāṃ ca saṃcayān
cakrur nairṛtaśārdūlā rāśimann asya cādbhutam

ततः शोणितकुम्भांश्च मद्यानि विविधानि च
पुरस्तात्कुम्भकर्णस्य चक्रुस्त्रिदशशत्रवः

tataḥ śoṇitakumbhāṃś ca madyāni vividhāni ca
purastāt kumbhakarṇasya cakrus tridaśaśatravaḥ

लिलिपुश्च परार्ध्येन चन्दनेन परंतपम्
दिव्यैराच्छादयामासुर्माल्यैर्गन्धैः सुगन्धिभिः

lilipuś ca parārdhyena candanena paraṃtapam
divyair ācchādayām āsur mālyair gandhaiḥ sugandhibhiḥ

धूपं सुगन्धं ससृजुस्तुष्टुवुश्च परंतपम्
जलदा इव चोनेदुर्यातुधानाः सहस्रशः

dhūpaṃ sugandhaṃ sasṛjus tuṣṭuvuś ca paraṃtapam
jaladā iva conedur yātudhānāḥ sahasraśaḥ

शङ्खानापूरयामासुः शशाङ्कसदृशप्रभान्
तुमुलं युगपच्चापि विनेदुश्चाप्यमर्षिताः

śaṅkhān āpūrayām āsuḥ śaśāṅkasadṛśaprabhān
tumulaṃ yugapac cāpi vineduś cāpy amarṣitāḥ

नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्ते निशाचराः
कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस्ते विपुलं स्वनम्

nedur āsphoṭayām āsuś cikṣipus te niśācarāḥ
kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrus te vipulaṃ svanam

सशङ्खभेरीपटहप्रणाद;मास्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादम्
दिशो द्रवन्तस्त्रिदिवं किरन्तः; श्रुत्वा विहंगाः सहसा निपेतुः

saśaṅkhabherīpaṭahapraṇādam; āsphoṭitakṣveḍitasiṃhanādam
diśo dravantas tridivaṃ kirantaḥ; śrutvā vihaṃgāḥ sahasā nipetuḥ

यदा भृशं तैर्निनदैर्महात्मा; न कुम्भकर्णो बुबुधे प्रसुप्तः
ततो मुसुण्डीमुसलानि सर्वे; रक्षोगणास्ते जगृहुर्गदाश्च

yadā bhṛśaṃ tair ninadair mahātmā; na kumbhakarṇo bubudhe prasuptaḥ
tato musuṇḍīmusalāni sarve; rakṣogaṇās te jagṛhur gadāś ca

तं शैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभि;र्वृक्षैस्तलैर्मुद्गरमुष्टिभिश्च
सुखप्रसुप्तं भुवि कुम्भकर्णं; रक्षांस्युदग्राणि तदा निजघ्नुः

taṃ śailaśṛṅgair musalair gadābhir; vṛkṣais talair mudgaramuṣṭibhiś ca
sukhaprasuptaṃ bhuvi kumbhakarṇaṃ; rakṣāṃsy udagrāṇi tadā nijaghnuḥ

तस्य निश्वासवातेन कुम्भकर्णस्य रक्षसः
राक्षसा बलवन्तोऽपि स्थातुं नाशक्नुवन्पुरः

tasya niśvāsavātena kumbhakarṇasya rakṣasaḥ
rākṣasā balavanto 'pi sthātuṃ nāśaknuvan puraḥ

ततोऽस्य पुरतो गाढं राक्षसा भीमविक्रमाः
मृदङ्गपणवान्भेरीः शङ्खकुम्भगणांस्तथा
दशराक्षससाहस्रं युगपत्पर्यवादयन्

tato 'sya purato gāḍhaṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ
mṛdaṅgapaṇavān bherīḥ śaṅkhakumbhagaṇāṃs tathā
daśarākṣasasāhasraṃ yugapat paryavādayan

नीलाञ्जनचयाकारं ते तु तं प्रत्यबोधयन्
अभिघ्नन्तो नदन्तश्च नैव संविविदे तु सः

nīlāñjanacayākāraṃ te tu taṃ pratyabodhayan
abhighnanto nadantaś ca naiva saṃvivide tu saḥ

यदा चैनं न शेकुस्ते प्रतिबोधयितुं तदा
ततो गुरुतरं यत्नं दारुणं समुपाक्रमन्

yadā cainaṃ na śekus te pratibodhayituṃ tadā
tato gurutaraṃ yatnaṃ dāruṇaṃ samupākraman

अश्वानुष्ट्रान्खरान्नागाञ्जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः
भेरीशङ्खमृदङ्गांश्च सर्वप्राणैरवादयन्

aśvān uṣṭrān kharān nāgāñ jaghnur daṇḍakaśāṅkuśaiḥ
bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃś ca sarvaprāṇair avādayan

निजघ्नुश्चास्य गात्राणि महाकाष्ठकटं करैः
मुद्गरैर्मुसलैश्चैव सर्वप्राणसमुद्यतैः

nijaghnuś cāsya gātrāṇi mahākāṣṭhakaṭaṃ karaiḥ
mudgarair musalaiś caiva sarvaprāṇasamudyataiḥ

तेन शब्देन महता लङ्का समभिपूरिता
सपर्वतवना सर्वा सोऽपि नैव प्रबुध्यते

tena śabdena mahatā laṅkā samabhipūritā
saparvatavanā sarvā so 'pi naiva prabudhyate

ततः सहस्रं भेरीणां युगपत्समहन्यत
मृष्टकाञ्चनकोणानामसक्तानां समन्ततः

tataḥ sahasraṃ bherīṇāṃ yugapat samahanyata
mṛṣṭakāñcanakoṇānām asaktānāṃ samantataḥ

एवमप्यतिनिद्रस्तु यदा नैव प्रबुध्यत
शापस्य वशमापन्नस्ततः क्रुद्धा निशाचराः

evam apy atinidras tu yadā naiva prabudhyata
śāpasya vaśam āpannas tataḥ kruddhā niśācarāḥ

महाक्रोधसमाविष्टाः सर्वे भीमपराक्रमाः
तद्रक्षोबोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्ये पराक्रमम्

mahākrodhasamāviṣṭāḥ sarve bhīmaparākramāḥ
tad rakṣobodhayiṣyantaś cakrur anye parākramam

अन्ये भेरीः समाजघ्नुरन्ये चक्रुर्महास्वनम्
केशानन्ये प्रलुलुपुः कर्णावन्ये दशन्ति च
न कुम्भकर्णः पस्पन्दे महानिद्रावशं गतः

anye bherīḥ samājaghnur anye cakrur mahāsvanam
keśān anye pralulupuḥ karṇāv anye daśanti ca
na kumbhakarṇaḥ paspande mahānidrāvaśaṃ gataḥ

अन्ये च बलिनस्तस्य कूटमुद्गरपाणयः
मूर्ध्नि वक्षसि गात्रेषु पातयन्कूटमुद्गरान्

anye ca balinas tasya kūṭamudgarapāṇayaḥ
mūrdhni vakṣasi gātreṣu pātayan kūṭamudgarān

रज्जुबन्धनबद्धाभिः शतघ्नीभिश्च सर्वतः
वध्यमानो महाकायो न प्राबुध्यत राक्षसः

rajjubandhanabaddhābhiḥ śataghnībhiś ca sarvataḥ
vadhyamāno mahākāyo na prābudhyata rākṣasaḥ

वारणानां सहस्रं तु शरीरेऽस्य प्रधावितम्
कुम्भकर्णस्ततो बुद्धः स्पर्शं परमबुध्यत

vāraṇānāṃ sahasraṃ tu śarīre 'sya pradhāvitam
kumbhakarṇas tato buddhaḥ sparśaṃ param abudhyata

स पात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षै;रचिन्तयंस्तान्विपुलान्प्रहारान्
निद्राक्षयात्क्षुद्भयपीडितश्च; विजृम्भमाणः सहसोत्पपात

sa pātyamānair giriśṛṅgavṛkṣair; acintayaṃs tān vipulān prahārān
nidrākṣayāt kṣudbhayapīḍitaś ca; vijṛmbhamāṇaḥ sahasotpapāta

स नागभोगाचलशृङ्गकल्पौ; विक्षिप्य बाहू गिरिशृङ्गसारौ
विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभं; निशाचरोऽसौ विकृतं जजृम्भे

sa nāgabhogācalaśṛṅgakalpau; vikṣipya bāhū giriśṛṅgasārau
vivṛtya vaktraṃ vaḍavāmukhābhaṃ; niśācaro 'sau vikṛtaṃ jajṛmbhe

तस्य जाजृम्भमाणस्य वक्त्रं पातालसंनिभम्
ददृशे मेरुशृङ्गाग्रे दिवाकर इवोदितः

tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasaṃnibham
dadṛśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ

विजृम्भमाणोऽतिबलः प्रतिबुद्धो निशाचरः
निश्वासश्चास्य संजज्ञे पर्वतादिव मारुतः

vijṛmbhamāṇo 'tibalaḥ pratibuddho niśācaraḥ
niśvāsaś cāsya saṃjajñe parvatād iva mārutaḥ

रूपमुत्तिष्ठतस्तस्य कुम्भकर्णस्य तद्बभौ
तपान्ते सबलाकस्य मेघस्येव विवर्षतः

rūpam uttiṣṭhatas tasya kumbhakarṇasya tad babhau
tapānte sabalākasya meghasyeva vivarṣataḥ

तस्य दीप्ताग्निसदृशे विद्युत्सदृशवर्चसी
ददृशाते महानेत्रे दीप्ताविव महाग्रहौ

tasya dīptāgnisadṛśe vidyutsadṛśavarcasī
dadṛśāte mahānetre dīptāv iva mahāgrahau

आदद्बुभुक्षितो मांसं शोणितं तृषितोऽपिबत्
मेदः कुम्भं च मद्यं च पपौ शक्ररिपुस्तदा

ādad bubhukṣito māṃsaṃ śoṇitaṃ tṛṣito 'pibat
medaḥ kumbhaṃ ca madyaṃ ca papau śakraripus tadā

ततस्तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेतुर्निशाचराः
शिरोभिश्च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन्

tatas tṛpta iti jñātvā samutpetur niśācarāḥ
śirobhiś ca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan

स सर्वान्सान्त्वयामास नैरृतान्नैरृतर्षभः
बोधनाद्विस्मितश्चापि राक्षसानिदमब्रवीत्

sa sarvān sāntvayām āsa nairṛtān nairṛtarṣabhaḥ
bodhanād vismitaś cāpi rākṣasān idam abravīt

किमर्थमहमाहत्य भवद्भिः प्रतिबोधितः
कच्चित्सुकुशलं राज्ञो भयं वा नेह किंचन

kimartham aham āhatya bhavadbhiḥ pratibodhitaḥ
kaccit sukuśalaṃ rājño bhayaṃ vā neha kiṃ cana

अथ वा ध्रुवमन्येभ्यो भयं परमुपस्थितम्
यदर्थमेव त्वरितैर्भवद्भिः प्रतिबोधितः

atha vā dhruvam anyebhyo bhayaṃ param upasthitam
yadartham eva tvaritair bhavadbhiḥ pratibodhitaḥ

अद्य राक्षसराजस्य भयमुत्पाटयाम्यहम्
पातयिष्ये महेन्द्रं वा शातयिष्ये तथानलम्

adya rākṣasarājasya bhayam utpāṭayāmy aham
pātayiṣye mahendraṃ vā śātayiṣye tathānalam

न ह्यल्पकारणे सुप्तं बोधयिष्यति मां भृशम्
तदाख्यातार्थतत्त्वेन मत्प्रबोधनकारणम्

na hy alpakāraṇe suptaṃ bodhayiṣyati māṃ bhṛśam
tad ākhyātārthatattvena matprabodhanakāraṇam

एवं ब्रुवाणं संरब्धं कुम्भकर्णमरिंदमम्
यूपाक्षः सचिवो राज्ञः कृताञ्जलिरुवाच ह

evaṃ bruvāṇaṃ saṃrabdhaṃ kumbhakarṇam ariṃdamam
yūpākṣaḥ sacivo rājñaḥ kṛtāñjalir uvāca ha

न नो देवकृतं किंचिद्भयमस्ति कदाचन
न दैत्यदानवेभ्यो वा भयमस्ति हि तादृशम्
यादृशं मानुषं राजन्भयमस्मानुपस्थितम्

na no devakṛtaṃ kiṃ cid bhayam asti kadā cana
na daityadānavebhyo vā bhayam asti hi tādṛśam
yādṛśaṃ mānuṣaṃ rājan bhayam asmān upasthitam

वानरैः पर्वताकारैर्लङ्केयं परिवारिता
सीताहरणसंतप्ताद्रामान्नस्तुमुलं भयम्

vānaraiḥ parvatākārair laṅkeyaṃ parivāritā
sītāharaṇasaṃtaptād rāmān nas tumulaṃ bhayam

एकेन वानरेणेयं पूर्वं दग्धा महापुरी
कुमारो निहतश्चाक्षः सानुयात्रः सकुञ्जरः

ekena vānareṇeyaṃ pūrvaṃ dagdhā mahāpurī
kumāro nihataś cākṣaḥ sānuyātraḥ sakuñjaraḥ

स्वयं रक्षोऽधिपश्चापि पौलस्त्यो देवकण्टकः
मृतेति संयुगे मुक्तारामेणादित्यतेजसा

svayaṃ rakṣo'dhipaś cāpi paulastyo devakaṇṭakaḥ
mṛteti saṃyuge muktārāmeṇādityatejasā

यन्न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर्न दानवैः
कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात्

yan na devaiḥ kṛto rājā nāpi daityair na dānavaiḥ
kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt

स यूपाक्षवचः श्रुत्वा भ्रातुर्युधि पराजयम्
कुम्भकर्णो विवृत्ताक्षो यूपाक्षमिदमब्रवीत्

sa yūpākṣavacaḥ śrutvā bhrātur yudhi parājayam
kumbhakarṇo vivṛttākṣo yūpākṣam idam abravīt

सर्वमद्यैव यूपाक्ष हरिसैन्यं सलक्ष्मणम्
राघवं च रणे हत्वा पश्चाद्द्रक्ष्यामि रावणम्

sarvam adyaiva yūpākṣa harisainyaṃ salakṣmaṇam
rāghavaṃ ca raṇe hatvā paścād drakṣyāmi rāvaṇam

राक्षसांस्तर्पयिष्यामि हरीणां मांसशोणितैः
रामलक्ष्मणयोश्चापि स्वयं पास्यामि शोणितम्

rākṣasāṃs tarpayiṣyāmi harīṇāṃ māṃsaśoṇitaiḥ
rāmalakṣmaṇayoś cāpi svayaṃ pāsyāmi śoṇitam

तत्तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य; सगर्वितं रोषविवृद्धदोषम्
महोदरो नैरृतयोधमुख्यः; कृताञ्जलिर्वाक्यमिदं बभाषे

tat tasya vākyaṃ bruvato niśamya; sagarvitaṃ roṣavivṛddhadoṣam
mahodaro nairṛtayodhamukhyaḥ; kṛtāñjalir vākyam idaṃ babhāṣe

रावणस्य वचः श्रुत्वा गुणदोषु विमृश्य च
पश्चादपि महाबाहो शत्रून्युधि विजेष्यसि

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā guṇadoṣu vimṛśya ca
paścād api mahābāho śatrūn yudhi vijeṣyasi

महोदरवचः श्रुत्वा राक्षसैः परिवारितः
कुम्भकर्णो महातेजाः संप्रतस्थे महाबलः

mahodaravacaḥ śrutvā rākṣasaiḥ parivāritaḥ
kumbhakarṇo mahātejāḥ saṃpratasthe mahābalaḥ

तं समुत्थाप्य भीमाक्षं भीमरूपपराक्रमम्
राक्षसास्त्वरिता जग्मुर्दशग्रीवनिवेशनम्

taṃ samutthāpya bhīmākṣaṃ bhīmarūpaparākramam
rākṣasās tvaritā jagmur daśagrīvaniveśanam

ततो गत्वा दशग्रीवमासीनं परमासने
ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटाः सर्व एव निशाचराः

tato gatvā daśagrīvam āsīnaṃ paramāsane
ūcur baddhāñjalipuṭāḥ sarva eva niśācarāḥ

प्रबुद्धः कुम्भकर्णोऽसौ भ्राता ते राक्षसर्षभ
कथं तत्रैव निर्यातु द्रक्ष्यसे तमिहागतम्

prabuddhaḥ kumbhakarṇo 'sau bhrātā te rākṣasarṣabha
kathaṃ tatraiva niryātu drakṣyase tam ihāgatam

रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टो यथान्यायं च पूजितम्
द्रष्टुमेनमिहेच्छामि यथान्यायं च पूजितम्

rāvaṇas tv abravīd dhṛṣṭo yathānyāyaṃ ca pūjitam
draṣṭum enam ihecchāmi yathānyāyaṃ ca pūjitam

तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे पुनरागम्य राक्षसाः
कुम्भकर्णमिदं वाक्यमूचू रावणचोदिताः

tathety uktvā tu te sarve punar āgamya rākṣasāḥ
kumbhakarṇam idaṃ vākyam ūcū rāvaṇacoditāḥ

द्रष्टुं त्वां काङ्क्षते राजा सर्वराक्षसपुंगवः
गमने क्रियतां बुद्धिर्भ्रातरं संप्रहर्षय

draṣṭuṃ tvāṃ kāṅkṣate rājā sarvarākṣasapuṃgavaḥ
gamane kriyatāṃ buddhir bhrātaraṃ saṃpraharṣaya

कुम्भकर्णस्तु दुर्धर्षो भ्रातुराज्ञाय शासनम्
तथेत्युक्त्वा महावीर्यः शयनादुत्पपात ह

kumbhakarṇas tu durdharṣo bhrātur ājñāya śāsanam
tathety uktvā mahāvīryaḥ śayanād utpapāta ha

प्रक्षाल्य वदनं हृष्टः स्नातः परमभूषितः
पिपासुस्त्वरयामास पानं बलसमीरणम्

prakṣālya vadanaṃ hṛṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ
pipāsus tvarayām āsa pānaṃ balasamīraṇam

ततस्ते त्वरितास्तस्य राज्षसा रावणाज्ञया
मद्यं भक्ष्यांश्च विविधान्क्षिप्रमेवोपहारयन्

tatas te tvaritās tasya rājṣasā rāvaṇājñayā
madyaṃ bhakṣyāṃś ca vividhān kṣipram evopahārayan

पीत्वा घटसहस्रं स गमनायोपचक्रमे

pītvā ghaṭasahasraṃ sa gamanāyopacakrame

ईषत्समुत्कटो मत्तस्तेजोबलसमन्वितः
कुम्भकर्णो बभौ हृष्टः कालान्तकयमोपमः

īṣatsamutkaṭo mattas tejobalasamanvitaḥ
kumbhakarṇo babhau hṛṣṭaḥ kālāntakayamopamaḥ

भ्रातुः स भवनं गच्छन्रक्षोबलसमन्वितः
कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम्

bhrātuḥ sa bhavanaṃ gacchan rakṣobalasamanvitaḥ
kumbhakarṇaḥ padanyāsair akampayata medinīm

स राजमार्गं वपुषा प्रकाशय;न्सहस्ररश्मिर्धरणीमिवांशुभिः
जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः; शतक्रतुर्गेहमिव स्वयम्भुवः

sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan; sahasraraśmir dharaṇīm ivāṃśubhiḥ
jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ; śatakratur geham iva svayambhuvaḥ

केचिच्छरण्यं शरणं स्म रामं; व्रजन्ति केचिद्व्यथिताः पतन्ति
केचिद्दिशः स्म व्यथिताः प्रयान्ति; केचिद्भयार्ता भुवि शेरते स्म

ke cic charaṇyaṃ śaraṇaṃ sma rāmaṃ; vrajanti ke cid vyathitāḥ patanti
ke cid diśaḥ sma vyathitāḥ prayānti; ke cid bhayārtā bhuvi śerate sma

तमद्रिशृङ्गप्रतिमं किरीटिनं; स्पृशन्तमादित्यमिवात्मतेजसा
वनौकसः प्रेक्ष्य विवृद्धमद्भुतं; भयार्दिता दुद्रुविरे ततस्ततः

tam adriśṛṅgapratimaṃ kirīṭinaṃ; spṛśantam ādityam ivātmatejasā
vanaukasaḥ prekṣya vivṛddham adbhutaṃ; bhayārditā dudruvire tatas tataḥ