Yuddha Kanda, sarga 50

Yuddhakāṇḍa · 19 Critical Edition verses · 1 Southern-only

स तु राक्षसशार्दूलो निद्रामदसमाकुलः
राजमार्गं श्रिया जुष्टं ययौ विपुलविक्रमः

sa tu rākṣasaśārdūlo nidrāmadasamākulaḥ
rājamārgaṃ śriyā juṣṭaṃ yayau vipulavikramaḥ

राक्षसानां सहस्रैश्च वृतः परमदुर्जयः
गृहेभ्यः पुष्पवर्षेण कार्यमाणस्तदा ययौ

rākṣasānāṃ sahasraiś ca vṛtaḥ paramadurjayaḥ
gṛhebhyaḥ puṣpavarṣeṇa kāryamāṇas tadā yayau

स हेमजालविततं भानुभास्वरदर्शनम्
ददर्श विपुलं रम्यं राक्षसेन्द्रनिवेशनम्

sa hemajālavitataṃ bhānubhāsvaradarśanam
dadarśa vipulaṃ ramyaṃ rākṣasendraniveśanam

स तत्तदा सूर्य इवाभ्रजालं; प्रविश्य रक्षोऽधिपतेर्निवेशनम्
ददर्श दूरेऽग्रजमासनस्थं; स्वयम्भुवं शक्र इवासनस्थम्

sa tat tadā sūrya ivābhrajālaṃ; praviśya rakṣo'dhipater niveśanam
dadarśa dūre 'grajam āsanasthaṃ; svayambhuvaṃ śakra ivāsanastham

सोऽभिगम्य गृहं भ्रातुः कक्ष्यामभिविगाह्य च
ददर्शोद्विग्नमासीनं विमाने पुष्पके गुरुम्

so 'bhigamya gṛhaṃ bhrātuḥ kakṣyām abhivigāhya ca
dadarśodvignam āsīnaṃ vimāne puṣpake gurum

अथ दृष्ट्वा दशग्रीवः कुम्भकर्णमुपस्थितम्
तूर्णमुत्थाय संहृष्टः संनिकर्षमुपानयत्

atha dṛṣṭvā daśagrīvaḥ kumbhakarṇam upasthitam
tūrṇam utthāya saṃhṛṣṭaḥ saṃnikarṣam upānayat

अथासीनस्य पर्यङ्के कुम्भकर्णो महाबलः
भ्रातुर्ववन्दे चरणां किं कृत्यमिति चाब्रवीत्
उत्पत्य चैनं मुदितो रावणः परिषस्वजे

athāsīnasya paryaṅke kumbhakarṇo mahābalaḥ
bhrātur vavande caraṇāṃ kiṃ kṛtyam iti cābravīt
utpatya cainaṃ mudito rāvaṇaḥ pariṣasvaje

स भ्रात्रा संपरिष्वक्तो यथावच्चाभिनन्दितः
कुम्भकर्णः शुभं दिव्यं प्रतिपेदे वरासनम्

sa bhrātrā saṃpariṣvakto yathāvac cābhinanditaḥ
kumbhakarṇaḥ śubhaṃ divyaṃ pratipede varāsanam

स तदासनमाश्रित्य कुम्भकर्णो महाबलः
संरक्तनयनः कोपाद्रावणं वाक्यमब्रवीत्

sa tadāsanam āśritya kumbhakarṇo mahābalaḥ
saṃraktanayanaḥ kopād rāvaṇaṃ vākyam abravīt

किमर्थमहमादृत्य त्वया राजन्प्रबोधितः
शंस कस्माद्भयं तेऽस्ति कोऽद्य प्रेतो भविष्यति

kimartham aham ādṛtya tvayā rājan prabodhitaḥ
śaṃsa kasmād bhayaṃ te 'sti ko 'dya preto bhaviṣyati

भ्रातरं रावणः क्रुद्धं कुम्भकर्णमवस्थितम्
ईषत्तु परिवृत्ताभ्यां नेत्राभ्यां वाक्यमब्रवीत्

bhrātaraṃ rāvaṇaḥ kruddhaṃ kumbhakarṇam avasthitam
īṣat tu parivṛttābhyāṃ netrābhyāṃ vākyam abravīt

अद्य ते सुमहान्कालः शयानस्य महाबल
सुखितस्त्वं न जानीषे मम रामकृतं भयम्

adya te sumahān kālaḥ śayānasya mahābala
sukhitas tvaṃ na jānīṣe mama rāmakṛtaṃ bhayam

एष दाशरथी रामः सुग्रीवसहितो बली
समुद्रं सबलस्तीर्त्वा मूलं नः परिकृन्तति

eṣa dāśarathī rāmaḥ sugrīvasahito balī
samudraṃ sabalas tīrtvā mūlaṃ naḥ parikṛntati

हन्त पश्यस्व लङ्काया वनान्युपवनानि च
सेतुना सुखमागम्य वानरैकार्णवं कृतम्

hanta paśyasva laṅkāyā vanāny upavanāni ca
setunā sukham āgamya vānaraikārṇavaṃ kṛtam

ये राक्षसा मुख्यतमा हतास्ते वानरैर्युधि
वानराणां क्षयं युद्धे न पश्यामि कदाचन

ye rākṣasā mukhyatamā hatās te vānarair yudhi
vānarāṇāṃ kṣayaṃ yuddhe na paśyāmi kadā cana

VR-S.6.50.15+16.50.15+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

तदेतद्भयमुत्पन्नंत्रायस्वेमांमहबल ।

नाशयत्वमिमानद्यतदर्थंबोधितोभवान्

tadetadbhayamutpannaṃtrāyasvemāṃmahabala |

nāśayatvamimānadyatadarthaṃbodhitobhavān

सर्वक्षपितकोशं च स त्वमभ्यवपद्य माम्
त्रायस्वेमां पुरीं लङ्कां बालवृद्धावशेषिताम्

sarvakṣapitakośaṃ ca sa tvam abhyavapadya mām
trāyasvemāṃ purīṃ laṅkāṃ bālavṛddhāvaśeṣitām

भ्रातुरर्थे महाबाहो कुरु कर्म सुदुष्करम्
मयैवं नोक्तपूर्वो हि कश्चिद्भ्रातः परंतप
त्वय्यस्ति मम च स्नेहः परा संभावना च मे

bhrātur arthe mahābāho kuru karma suduṣkaram
mayaivaṃ noktapūrvo hi kaś cid bhrātaḥ paraṃtapa
tvayy asti mama ca snehaḥ parā saṃbhāvanā ca me

देवासुरविमर्देषु बहुशो राक्षसर्षभ
त्वया देवाः प्रतिव्यूह्य निर्जिताश्चासुरा युधि
न हि ते सर्वभूतेषु दृश्यते सदृशो बली

devāsuravimardeṣu bahuśo rākṣasarṣabha
tvayā devāḥ prativyūhya nirjitāś cāsurā yudhi
na hi te sarvabhūteṣu dṛśyate sadṛśo balī

कुरुष्व मे प्रियहितमेतदुत्तमं; यथाप्रियं प्रियरणबान्धवप्रिय
स्वतेजसा विधम सपत्नवाहिनीं; शरद्घनं पवन इवोद्यतो महान्

kuruṣva me priyahitam etad uttamaṃ; yathāpriyaṃ priyaraṇabāndhavapriya
svatejasā vidhama sapatnavāhinīṃ; śaradghanaṃ pavana ivodyato mahān