Yuddha Kanda, sarga 54

स ननाद महानादं समुद्रमभिनादयन्
जनयन्निव निर्घातान्विधमन्निव पर्वतान्

sa nanāda mahānādaṃ samudram abhinādayan
janayann iva nirghātān vidhamann iva parvatān

तमवध्यं मघवता यमेन वरुणेन च
प्रेक्ष्य भीमाक्षमायान्तं वानरा विप्रदुद्रुवुः

tam avadhyaṃ maghavatā yamena varuṇena ca
prekṣya bhīmākṣam āyāntaṃ vānarā vipradudruvuḥ

तांस्तु विद्रवतो दृष्ट्वा वालिपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत्
नलं नीलं गवाक्षं च कुमुदं च महाबलम्

tāṃs tu vidravato dṛṣṭvā vāliputro 'ṅgado 'bravīt
nalaṃ nīlaṃ gavākṣaṃ ca kumudaṃ ca mahābalam

आत्मानमत्र विस्मृत्य वीर्याण्यभिजनानि च
क्व गच्छत भयत्रस्ताः प्राकृता हरयो यथा

ātmānam atra vismṛtya vīryāṇy abhijanāni ca
kva gacchata bhayatrastāḥ prākṛtā harayo yathā

साधु सौम्या निवर्तध्वं किं प्राणान्परिरक्षथ
नालं युद्धाय वै रक्षो महतीयं विभीषिकाः

sādhu saumyā nivartadhvaṃ kiṃ prāṇān parirakṣatha
nālaṃ yuddhāya vai rakṣo mahatīyaṃ vibhīṣikāḥ

महतीमुत्थितामेनां राक्षसानां विभीषिकाम्
विक्रमाद्विधमिष्यामो निवर्तध्वं प्लवंगमाः

mahatīm utthitām enāṃ rākṣasānāṃ vibhīṣikām
vikramād vidhamiṣyāmo nivartadhvaṃ plavaṃgamāḥ

कृच्छ्रेण तु समाश्वास्य संगम्य च ततस्ततः
वृक्षाद्रिहस्ता हरयः संप्रतस्थू रणाजिरम्

kṛcchreṇa tu samāśvāsya saṃgamya ca tatas tataḥ
vṛkṣādrihastā harayaḥ saṃpratasthū raṇājiram

ते निवृत्य तु संक्रुद्धाः कुम्भकर्णं वनौकसः
निजघ्नुः परमक्रुद्धाः समदा इव कुञ्जराः
प्रांशुभिर्गिरिशृङ्गैश्च शिलाभिश्च महाबलाः

te nivṛtya tu saṃkruddhāḥ kumbhakarṇaṃ vanaukasaḥ
nijaghnuḥ paramakruddhāḥ samadā iva kuñjarāḥ
prāṃśubhir giriśṛṅgaiś ca śilābhiś ca mahābalāḥ

पादपैः पुष्पिताग्रैश्च हन्यमानो न कम्पते
तस्य गात्रेषु पतिता भिद्यन्ते शतशः शिलाः
पादपाः पुष्पिताग्राश्च भग्नाः पेतुर्महीतले

pādapaiḥ puṣpitāgraiś ca hanyamāno na kampate
tasya gātreṣu patitā bhidyante śataśaḥ śilāḥ
pādapāḥ puṣpitāgrāś ca bhagnāḥ petur mahītale

सोऽपि सैन्यानि संक्रुद्धो वानराणां महौजसाम्
ममन्थ परमायत्तो वनान्यग्निरिवोत्थितः

so 'pi sainyāni saṃkruddho vānarāṇāṃ mahaujasām
mamantha paramāyatto vanāny agnir ivotthitaḥ

लोहितार्द्रास्तु बहवः शेरते वानरर्षभाः
निरस्ताः पतिता भूमौ ताम्रपुष्पा इव द्रुमाः

lohitārdrās tu bahavaḥ śerate vānararṣabhāḥ
nirastāḥ patitā bhūmau tāmrapuṣpā iva drumāḥ

लङ्घयन्तः प्रधावन्तो वानरा नावलोकयन्
केचित्समुद्रे पतिताः केचिद्गगनमाश्रिताः

laṅghayantaḥ pradhāvanto vānarā nāvalokayan
ke cit samudre patitāḥ ke cid gaganam āśritāḥ

वध्यमानास्तु ते वीरा राक्षसेन बलीयसा
सागरं येन ते तीर्णाः पथा तेनैव दुद्रुवुः

vadhyamānās tu te vīrā rākṣasena balīyasā
sāgaraṃ yena te tīrṇāḥ pathā tenaiva dudruvuḥ

ते स्थलानि तथा निम्नं विषण्णवदना भयात्
ऋक्षा वृक्षान्समारूढाः केचित्पर्वतमाश्रिताः

te sthalāni tathā nimnaṃ viṣaṇṇavadanā bhayāt
ṛkṣā vṛkṣān samārūḍhāḥ ke cit parvatam āśritāḥ

ममज्जुरर्णवे केचिद्गुहाः केचित्समाश्रिताः
निषेदुः प्लवगाः केचित्केचिन्नैवावतस्थिरे

mamajjur arṇave ke cid guhāḥ ke cit samāśritāḥ
niṣeduḥ plavagāḥ ke cit ke cin naivāvatasthire

तान्समीक्ष्याङ्गदो भङ्गान्वानरानिदमब्रवीत्
अवतिष्ठत युध्यामो निवर्तध्वं प्लवंगमाः

tān samīkṣyāṅgado bhaṅgān vānarān idam abravīt
avatiṣṭhata yudhyāmo nivartadhvaṃ plavaṃgamāḥ

भग्नानां वो न पश्यामि परिगम्य महीमिमाम्
स्थानं सर्वे निवर्तध्वं किं प्राणान्परिरक्षथ

bhagnānāṃ vo na paśyāmi parigamya mahīm imām
sthānaṃ sarve nivartadhvaṃ kiṃ prāṇān parirakṣatha

निरायुधानां द्रवतामसंगगतिपौरुषाः
दारा ह्यपहसिष्यन्ति स वै घातस्तु जीविताम्

nirāyudhānāṃ dravatām asaṃgagatipauruṣāḥ
dārā hy apahasiṣyanti sa vai ghātas tu jīvitām

कुलेषु जाताः सर्वे स्म विस्तीर्णेषु महत्सु च
अनार्याः खलु यद्भीतास्त्यक्त्वा वीर्यं प्रधावत

kuleṣu jātāḥ sarve sma vistīrṇeṣu mahatsu ca
anāryāḥ khalu yad bhītās tyaktvā vīryaṃ pradhāvata

विकत्थनानि वो यानि यदा वै जनसंसदि
तानि वः क्व च यतानि सोदग्राणि महान्ति च

vikatthanāni vo yāni yadā vai janasaṃsadi
tāni vaḥ kva ca yatāni sodagrāṇi mahānti ca

भीरुप्रवादाः श्रूयन्ते यस्तु जीवति धिक्कृतः
मार्गः सत्पुरुषैर्जुष्टः सेव्यतां त्यज्यतां भयम्

bhīrupravādāḥ śrūyante yas tu jīvati dhikkṛtaḥ
mārgaḥ satpuruṣair juṣṭaḥ sevyatāṃ tyajyatāṃ bhayam

शयामहे वा निहताः पृथिव्यामल्पजीविताः
दुष्प्रापं ब्रह्मलोकं वा प्राप्नुमो युधि सूदिताः
संप्राप्नुयामः कीर्तिं वा निहत्य शत्रुमाहवे

śayāmahe vā nihatāḥ pṛthivyām alpajīvitāḥ
duṣprāpaṃ brahmalokaṃ vā prāpnumo yudhi sūditāḥ
saṃprāpnuyāmaḥ kīrtiṃ vā nihatya śatrum āhave

न कुम्भकर्णः काकुत्स्थं दृष्ट्वा जीवन्गमिष्यति
दीप्यमानमिवासाद्य पतंगो ज्वलनं यथा

na kumbhakarṇaḥ kākutsthaṃ dṛṣṭvā jīvan gamiṣyati
dīpyamānam ivāsādya pataṃgo jvalanaṃ yathā

पलायनेन चोद्दिष्टाः प्राणान्रक्षामहे वयम्
एकेन बहवो भग्ना यशो नाशं गमिष्यति

palāyanena coddiṣṭāḥ prāṇān rakṣāmahe vayam
ekena bahavo bhagnā yaśo nāśaṃ gamiṣyati

एवं ब्रुवाणं तं शूरमङ्गदं कनकाङ्गदम्
द्रवमाणास्ततो वाक्यमूचुः शूरविगर्हितम्

evaṃ bruvāṇaṃ taṃ śūram aṅgadaṃ kanakāṅgadam
dravamāṇās tato vākyam ūcuḥ śūravigarhitam

कृतं नः कदनं घोरं कुम्भकर्णेन रक्षसा
न स्थानकालो गच्छामो दयितं जीवितं हि नः

kṛtaṃ naḥ kadanaṃ ghoraṃ kumbhakarṇena rakṣasā
na sthānakālo gacchāmo dayitaṃ jīvitaṃ hi naḥ

एतावदुक्त्वा वचनं सर्वे ते भेजिरे दिशः
भीमं भीमाक्षमायान्तं दृष्ट्वा वानरयूथपाः

etāvad uktvā vacanaṃ sarve te bhejire diśaḥ
bhīmaṃ bhīmākṣam āyāntaṃ dṛṣṭvā vānarayūthapāḥ

द्रवमाणास्तु ते वीरा अङ्गदेन वलीमुखाः
सान्त्वैश्च बहुमानैश्च ततः सर्वे निवर्तिताः

dravamāṇās tu te vīrā aṅgadena valīmukhāḥ
sāntvaiś ca bahumānaiś ca tataḥ sarve nivartitāḥ

ऋषभशरभमैन्दधूम्रनीलाः; कुमुदसुषेणगवाक्षरम्भताराः
द्विविदपनसवायुपुत्रमुख्या;स्त्वरिततराभिमुखं रणं प्रयाताः

ṛṣabhaśarabhamaindadhūmranīlāḥ; kumudasuṣeṇagavākṣarambhatārāḥ
dvividapanasavāyuputramukhyās; tvaritatarābhimukhaṃ raṇaṃ prayātāḥ