Yuddha Kanda, sarga 57

एवं विलपमानस्य रावणस्य दुरात्मनः
श्रुत्वा शोकाभितप्तस्य त्रिशिरा वाक्यमब्रवीत्

evaṃ vilapamānasya rāvaṇasya durātmanaḥ
śrutvā śokābhitaptasya triśirā vākyam abravīt

एवमेव महावीर्यो हतो नस्तात मध्यमः
न तु सत्पुरुषा राजन्विलपन्ति यथा भवान्

evam eva mahāvīryo hato nas tāta madhyamaḥ
na tu satpuruṣā rājan vilapanti yathā bhavān

नूनं त्रिभुवणस्यापि पर्याप्तस्त्वमसि प्रभो
स कस्मात्प्राकृत इव शोकस्यात्मानमीदृशम्

nūnaṃ tribhuvaṇasyāpi paryāptas tvam asi prabho
sa kasmāt prākṛta iva śokasyātmānam īdṛśam

ब्रह्मदत्तास्ति ते शक्तिः कवचः सायको धनुः
सहस्रखरसंयुक्तो रथो मेघसमस्वनः

brahmadattāsti te śaktiḥ kavacaḥ sāyako dhanuḥ
sahasrakharasaṃyukto ratho meghasamasvanaḥ

त्वयासकृद्विशस्त्रेण विशस्ता देवदानवाः
स सर्वायुधसंपन्नो राघवं शास्तुमर्हसि

tvayāsakṛd viśastreṇa viśastā devadānavāḥ
sa sarvāyudhasaṃpanno rāghavaṃ śāstum arhasi

कामं तिष्ठ महाराजनिर्गमिष्याम्यहं रणम्
उद्धरिष्यामि ते शत्रून्गरुडः पन्नगानिह

kāmaṃ tiṣṭha mahārājanirgamiṣyāmy ahaṃ raṇam
uddhariṣyāmi te śatrūn garuḍaḥ pannagān iha

शम्बरो देवराजेन नरको विष्णुना यथा
तथाद्य शयिता रामो मया युधि निपातितः

śambaro devarājena narako viṣṇunā yathā
tathādya śayitā rāmo mayā yudhi nipātitaḥ

श्रुत्वा त्रिशिरसो वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः
पुनर्जातमिवात्मानं मन्यते कालचोदितः

śrutvā triśiraso vākyaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
punar jātam ivātmānaṃ manyate kālacoditaḥ

श्रुत्वा त्रिशिरसो वाक्यं देवान्तकनरान्तकौ
अतिकायश्च तेजस्वी बभूवुर्युद्धहर्षिताः

śrutvā triśiraso vākyaṃ devāntakanarāntakau
atikāyaś ca tejasvī babhūvur yuddhaharṣitāḥ

ततोऽहमहमित्येवं गर्जन्तो नैरृतर्षभाः
रावणस्य सुता वीराः शक्रतुल्यपराक्रमाः

tato 'ham aham ity evaṃ garjanto nairṛtarṣabhāḥ
rāvaṇasya sutā vīrāḥ śakratulyaparākramāḥ

अन्तरिक्षचराः सर्वे सर्वे माया विशारदाः
सर्वे त्रिदशदर्पघ्नाः सर्वे च रणदुर्मदाः

antarikṣacarāḥ sarve sarve māyā viśāradāḥ
sarve tridaśadarpaghnāḥ sarve ca raṇadurmadāḥ

सर्वेऽस्त्रबलसंपन्नाः सर्वे विस्तीर्ण कीर्तयः
सर्वे समरमासाद्य न श्रूयन्ते स्म निर्जिताः

sarve 'strabalasaṃpannāḥ sarve vistīrṇa kīrtayaḥ
sarve samaram āsādya na śrūyante sma nirjitāḥ

सर्वेऽस्त्रविदुषो वीराः सर्वे युद्धविशारदाः
सर्वे प्रवरजिज्ञानाः सर्वे लब्धवरास्तथा

sarve 'straviduṣo vīrāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ
sarve pravarajijñānāḥ sarve labdhavarās tathā

स तैस्तथा भास्करतुल्यवर्चसैः; सुतैर्वृतः शत्रुबलप्रमर्दनैः
रराज राजा मघवान्यथामरै;र्वृतो महादानवदर्पनाशनैः

sa tais tathā bhāskaratulyavarcasaiḥ; sutair vṛtaḥ śatrubalapramardanaiḥ
rarāja rājā maghavān yathāmarair; vṛto mahādānavadarpanāśanaiḥ

स पुत्रान्संपरिष्वज्य भूषयित्वा च भूषणैः
आशीर्भिश्च प्रशस्ताभिः प्रेषयामास संयुगे

sa putrān saṃpariṣvajya bhūṣayitvā ca bhūṣaṇaiḥ
āśīrbhiś ca praśastābhiḥ preṣayām āsa saṃyuge

महोदरमहापार्श्वौ भ्रातरौ चापि रावणः
रक्षणार्थं कुमाराणां प्रेषयामास संयुगे

mahodaramahāpārśvau bhrātarau cāpi rāvaṇaḥ
rakṣaṇārthaṃ kumārāṇāṃ preṣayām āsa saṃyuge

तेऽभिवाद्य महात्मानं रावणं रिपुरावणम्
कृत्वा प्रदक्षिणं चैव महाकायाः प्रतस्थिरे

te 'bhivādya mahātmānaṃ rāvaṇaṃ ripurāvaṇam
kṛtvā pradakṣiṇaṃ caiva mahākāyāḥ pratasthire

सर्वौषधीभिर्गन्धैश्च समालभ्य महाबलाः
निर्जग्मुर्नैरृतश्रेष्ठाः षडेते युद्धकाङ्क्षिणः

sarvauṣadhībhir gandhaiś ca samālabhya mahābalāḥ
nirjagmur nairṛtaśreṣṭhāḥ ṣaḍ ete yuddhakāṅkṣiṇaḥ

ततः सुदर्शनं नाम नीलजीमूतसंनिभम्
ऐरावतकुले जातमारुरोह महोदरः

tataḥ sudarśanaṃ nāma nīlajīmūtasaṃnibham
airāvatakule jātam āruroha mahodaraḥ

सर्वायुधसमायुक्तं तूणीभिश्च स्वलंकृतम्
रराज गजमास्थाय सवितेवास्तमूर्धनि

sarvāyudhasamāyuktaṃ tūṇībhiś ca svalaṃkṛtam
rarāja gajam āsthāya savitevāstamūrdhani

हयोत्तमसमायुक्तं सर्वायुधसमाकुलम्
आरुरोह रथश्रेष्ठं त्रिशिरा रावणात्मजः

hayottamasamāyuktaṃ sarvāyudhasamākulam
āruroha rathaśreṣṭhaṃ triśirā rāvaṇātmajaḥ

त्रिशिरा रथमास्थाय विरराज धनुर्धरः
सविद्युदुल्कः सज्वालः सेन्द्रचाप इवाम्बुदः

triśirā ratham āsthāya virarāja dhanurdharaḥ
savidyudulkaḥ sajvālaḥ sendracāpa ivāmbudaḥ

त्रिभिः किरीटैस्त्रिशिराः शुशुभे स रथोत्तमे
हिमवानिव शैलेन्द्रस्त्रिभिः काञ्चनपर्वतैः

tribhiḥ kirīṭais triśirāḥ śuśubhe sa rathottame
himavān iva śailendras tribhiḥ kāñcanaparvataiḥ

अतिकायोऽपि तेजस्वी राक्षसेन्द्रसुतस्तदा
आरुरोह रथश्रेष्ठं श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्

atikāyo 'pi tejasvī rākṣasendrasutas tadā
āruroha rathaśreṣṭhaṃ śreṣṭhaḥ sarvadhanuṣmatām

सुचक्राक्षं सुसंयुक्तं सानुकर्षं सकूबरम्
तूणीबाणासनैर्दीप्तं प्रासासि परिघाकुलम्

sucakrākṣaṃ susaṃyuktaṃ sānukarṣaṃ sakūbaram
tūṇībāṇāsanair dīptaṃ prāsāsi parighākulam

स काञ्चनविचित्रेण किरीटेन विराजता
भूषणैश्च बभौ मेरुः प्रभाभिरिव भास्वरः

sa kāñcanavicitreṇa kirīṭena virājatā
bhūṣaṇaiś ca babhau meruḥ prabhābhir iva bhāsvaraḥ

स रराज रथे तस्मिन्राजसूनुर्महाबलः
वृतो नैरृतशार्दूलैर्वज्रपाणिरिवामरैः

sa rarāja rathe tasmin rājasūnur mahābalaḥ
vṛto nairṛtaśārdūlair vajrapāṇir ivāmaraiḥ

हयमुच्चैःश्रवः प्रख्यं श्वेतं कनकभूषणम्
मनोजवं महाकायमारुरोह नरान्तकः

hayam uccaiḥśravaḥ prakhyaṃ śvetaṃ kanakabhūṣaṇam
manojavaṃ mahākāyam āruroha narāntakaḥ

गृहीत्वा प्रासमुक्लाभं विरराज नरान्तकः
शक्तिमादाय तेजस्वी गुहः शत्रुष्विवाहवे

gṛhītvā prāsam uklābhaṃ virarāja narāntakaḥ
śaktim ādāya tejasvī guhaḥ śatruṣv ivāhave

देवान्तकः समादाय परिघं वज्रभूषणम्
परिगृह्य गिरिं दोर्भ्यां वपुर्विष्णोर्विडम्बयन्

devāntakaḥ samādāya parighaṃ vajrabhūṣaṇam
parigṛhya giriṃ dorbhyāṃ vapur viṣṇor viḍambayan

महापार्श्वो महातेजा गदामादाय वीर्यवान्
विरराज गदापाणिः कुबेर इव संयुगे

mahāpārśvo mahātejā gadām ādāya vīryavān
virarāja gadāpāṇiḥ kubera iva saṃyuge

ते प्रतस्थुर्महात्मानो बलैरप्रतिमैर्वृताः
सुरा इवामरावत्यां बलैरप्रतिमैर्वृताः

te pratasthur mahātmāno balair apratimair vṛtāḥ
surā ivāmarāvatyāṃ balair apratimair vṛtāḥ

तान्गजैश्च तुरंगैश्च रथैश्चाम्बुदनिस्वनैः
अनुजग्मुर्महात्मानो राक्षसाः प्रवरायुधाः

tān gajaiś ca turaṃgaiś ca rathaiś cāmbudanisvanaiḥ
anujagmur mahātmāno rākṣasāḥ pravarāyudhāḥ

ते विरेजुर्महात्मानो कुमाराः सूर्यवर्चसः
किरीटिनः श्रिया जुष्टा ग्रहा दीप्ता इवाम्बरे

te virejur mahātmāno kumārāḥ sūryavarcasaḥ
kirīṭinaḥ śriyā juṣṭā grahā dīptā ivāmbare

प्रगृहीता बभौ तेषां छत्राणामावलिः सिता
शारदाभ्रप्रतीकाशां हंसावलिरिवाम्बरे

pragṛhītā babhau teṣāṃ chatrāṇām āvaliḥ sitā
śāradābhrapratīkāśāṃ haṃsāvalir ivāmbare

मरणं वापि निश्चित्य शत्रूणां वा पराजयम्
इति कृत्वा मतिं वीरा निर्जग्मुः संयुगार्थिनः

maraṇaṃ vāpi niścitya śatrūṇāṃ vā parājayam
iti kṛtvā matiṃ vīrā nirjagmuḥ saṃyugārthinaḥ

जगर्जुश्च प्रणेदुश्च चिक्षिपुश्चापि सायकान्
जहृषुश्च महात्मानो निर्यान्तो युद्धदुर्मदाः

jagarjuś ca praṇeduś ca cikṣipuś cāpi sāyakān
jahṛṣuś ca mahātmāno niryānto yuddhadurmadāḥ

क्ष्वेडितास्फोटनिनदैः संचचालेव मेदिनी
रक्षसां सिंहनादैश्च पुस्फोटेव तदाम्बरम्

kṣveḍitāsphoṭaninadaiḥ saṃcacāleva medinī
rakṣasāṃ siṃhanādaiś ca pusphoṭeva tadāmbaram

तेऽभिनिष्क्रम्य मुदिता राक्षसेन्द्रा महाबलाः
ददृशुर्वानरानीकं समुद्यतशिलानगम्

te 'bhiniṣkramya muditā rākṣasendrā mahābalāḥ
dadṛśur vānarānīkaṃ samudyataśilānagam

हरयोऽपि महात्मानो ददृशुर्नैरृतं बलम्
हस्त्यश्वरथसंबाधं किङ्किणीशतनादितम्

harayo 'pi mahātmāno dadṛśur nairṛtaṃ balam
hastyaśvarathasaṃbādhaṃ kiṅkiṇīśatanāditam

नीलजीमूतसंकाशं समुद्यतमहायुधम्
दीप्तानलरविप्रख्यैर्नैरृतैः सर्वतो वृतम्

nīlajīmūtasaṃkāśaṃ samudyatamahāyudham
dīptānalaraviprakhyair nairṛtaiḥ sarvato vṛtam

तद्दृष्ट्वा बलमायान्तं लब्धलक्ष्याः प्लवंगमाः
समुद्यतमहाशैलाः संप्रणेदुर्मुहुर्मुहुः

tad dṛṣṭvā balam āyāntaṃ labdhalakṣyāḥ plavaṃgamāḥ
samudyatamahāśailāḥ saṃpraṇedur muhur muhuḥ

ततः समुद्घुष्टरवं निशम्य; रक्षोगणा वानरयूथपानाम्
अमृष्यमाणाः परहर्षमुग्रं; महाबला भीमतरं विनेदुः

tataḥ samudghuṣṭaravaṃ niśamya; rakṣogaṇā vānarayūthapānām
amṛṣyamāṇāḥ paraharṣam ugraṃ; mahābalā bhīmataraṃ vineduḥ

ते राक्षसबलं घोरं प्रविश्य हरियूथपाः
विचेरुरुद्यतैः शैलैर्नगाः शिखरिणो यथा

te rākṣasabalaṃ ghoraṃ praviśya hariyūthapāḥ
vicerur udyataiḥ śailair nagāḥ śikhariṇo yathā

केचिदाकाशमाविश्य केचिदुर्व्यां प्लवंगमाः
रक्षःसैन्येषु संक्रुद्धाश्चेरुर्द्रुमशिलायुधाः

ke cid ākāśam āviśya ke cid urvyāṃ plavaṃgamāḥ
rakṣaḥsainyeṣu saṃkruddhāś cerur drumaśilāyudhāḥ

ते पादपशिलाशैलैश्चक्रुर्वृष्टिमनुत्तमाम्
बाणौघैर्वार्यमाणाश्च हरयो भीमविक्रमाः

te pādapaśilāśailaiś cakrur vṛṣṭim anuttamām
bāṇaughair vāryamāṇāś ca harayo bhīmavikramāḥ

सिंहनादान्विनेदुश्च रणे राक्षसवानराः
शिलाभिश्चूर्णयामासुर्यातुधानान्प्लवंगमाः

siṃhanādān vineduś ca raṇe rākṣasavānarāḥ
śilābhiś cūrṇayām āsur yātudhānān plavaṃgamāḥ

निजघ्नुः संयुगे क्रुद्धाः कवचाभरणावृतान्
केचिद्रथगतान्वीरान्गजवाजिगतानपि

nijaghnuḥ saṃyuge kruddhāḥ kavacābharaṇāvṛtān
ke cid rathagatān vīrān gajavājigatān api

निजघ्नुः सहसाप्लुत्य यातुधानान्प्लवंगमाः
शैलशृङ्गनिपातैश्च मुष्टिभिर्वान्तलोचनाः
चेलुः पेतुश्च नेदुश्च तत्र राक्षसपुंगवाः

nijaghnuḥ sahasāplutya yātudhānān plavaṃgamāḥ
śailaśṛṅganipātaiś ca muṣṭibhir vāntalocanāḥ
celuḥ petuś ca neduś ca tatra rākṣasapuṃgavāḥ

ततः शैलैश्च खड्गैश्च विसृष्टैर्हरिराक्षसैः
मुहूर्तेनावृता भूमिरभवच्छोणिताप्लुता

tataḥ śailaiś ca khaḍgaiś ca visṛṣṭair harirākṣasaiḥ
muhūrtenāvṛtā bhūmir abhavac choṇitāplutā

विकीर्णपर्वताकारै रक्षोभिररिमर्दनैः
आक्षिप्ताः क्षिप्यमाणाश्च भग्नशूलाश्च वानरैः

vikīrṇaparvatākārai rakṣobhir arimardanaiḥ
ākṣiptāḥ kṣipyamāṇāś ca bhagnaśūlāś ca vānaraiḥ

वानरान्वानरैरेव जग्नुस्ते रजनीचराः
राक्षसान्राक्षसैरेव जघ्नुस्ते वानरा अपि

vānarān vānarair eva jagnus te rajanīcarāḥ
rākṣasān rākṣasair eva jaghnus te vānarā api

आक्षिप्य च शिलास्तेषां निजघ्नू राक्षसा हरीन्
तेषां चाच्छिद्य शस्त्राणि जघ्नू रक्षांसि वानराः

ākṣipya ca śilās teṣāṃ nijaghnū rākṣasā harīn
teṣāṃ cācchidya śastrāṇi jaghnū rakṣāṃsi vānarāḥ

निजघ्नुः शैलशूलास्त्रैर्विभिदुश्च परस्परम्
सिंहनादान्विनेदुश्च रणे वानरराक्षसाः

nijaghnuḥ śailaśūlāstrair vibhiduś ca parasparam
siṃhanādān vineduś ca raṇe vānararākṣasāḥ

छिन्नवर्मतनुत्राणा राक्षसा वानरैर्हताः
रुधिरं प्रस्रुतास्तत्र रससारमिव द्रुमाः

chinnavarmatanutrāṇā rākṣasā vānarair hatāḥ
rudhiraṃ prasrutās tatra rasasāram iva drumāḥ

रथेन च रथं चापि वारणेन च वारणम्
हयेन च हयं केचिन्निजघ्नुर्वानरा रणे

rathena ca rathaṃ cāpi vāraṇena ca vāraṇam
hayena ca hayaṃ ke cin nijaghnur vānarā raṇe

क्षुरप्रैरर्धचन्द्रैश्च भल्लैश्च निशितैः शरैः
राक्षसा वानरेन्द्राणां चिच्छिदुः पादपाञ्शिलाः

kṣuraprair ardhacandraiś ca bhallaiś ca niśitaiḥ śaraiḥ
rākṣasā vānarendrāṇāṃ cicchiduḥ pādapāñ śilāḥ

विकीर्णैः पर्वताग्रैश्च द्रुमैश्छिन्नैश्च संयुगे
हतैश्च कपिरक्षोभिर्दुर्गमा वसुधाभवत्

vikīrṇaiḥ parvatāgraiś ca drumaiś chinnaiś ca saṃyuge
hataiś ca kapirakṣobhir durgamā vasudhābhavat

तस्मिन्प्रवृत्ते तुमुले विमर्दे; प्रहृष्यमाणेषु वली मुखेषु
निपात्यमानेषु च राक्षसेषु; महर्षयो देवगणाश्च नेदुः

tasmin pravṛtte tumule vimarde; prahṛṣyamāṇeṣu valī mukheṣu
nipātyamāneṣu ca rākṣaseṣu; maharṣayo devagaṇāś ca neduḥ

ततो हयं मारुततुल्यवेग;मारुह्य शक्तिं निशितां प्रगृह्य
नरान्तको वानरराजसैन्यं; महार्णवं मीन इवाविवेश

tato hayaṃ mārutatulyavegam; āruhya śaktiṃ niśitāṃ pragṛhya
narāntako vānararājasainyaṃ; mahārṇavaṃ mīna ivāviveśa

स वानरान्सप्तशतानि वीरः; प्रासेन दीप्तेन विनिर्बिभेद
एकः क्षणेनेन्द्ररिपुर्महात्मा; जघान सैन्यं हरिपुंगवानाम्

sa vānarān saptaśatāni vīraḥ; prāsena dīptena vinirbibheda
ekaḥ kṣaṇenendraripur mahātmā; jaghāna sainyaṃ haripuṃgavānām

ददृशुश्च महात्मानं हयपृष्ठे प्रतिष्ठितम्
चरन्तं हरिसैन्येषु विद्याधरमहर्षयः

dadṛśuś ca mahātmānaṃ hayapṛṣṭhe pratiṣṭhitam
carantaṃ harisainyeṣu vidyādharamaharṣayaḥ

स तस्य ददृशे मार्गो मांसशोणितकर्दमः
पतितैः पर्वताकारैर्वानरैरभिसंवृतः

sa tasya dadṛśe mārgo māṃsaśoṇitakardamaḥ
patitaiḥ parvatākārair vānarair abhisaṃvṛtaḥ

यावद्विक्रमितुं बुद्धिं चक्रुः प्लवगपुंगवाः
तावदेतानतिक्रम्य निर्बिभेद नरान्तकः

yāvad vikramituṃ buddhiṃ cakruḥ plavagapuṃgavāḥ
tāvad etān atikramya nirbibheda narāntakaḥ

ज्वलन्तं प्रासमुद्यम्य संग्रामान्ते नरान्तकः
ददाह हरिसैन्यानि वनानीव विभावसुः

jvalantaṃ prāsam udyamya saṃgrāmānte narāntakaḥ
dadāha harisainyāni vanānīva vibhāvasuḥ

यावदुत्पाटयामासुर्वृक्षाञ्शैलान्वनौकसः
तावत्प्रासहताः पेतुर्वज्रकृत्ता इवाचलाः

yāvad utpāṭayām āsur vṛkṣāñ śailān vanaukasaḥ
tāvat prāsahatāḥ petur vajrakṛttā ivācalāḥ

दिक्षु सर्वासु बलवान्विचचार नरान्तकः
प्रमृद्नन्सर्वतो युद्धे प्रावृट्काले यथानिलः

dikṣu sarvāsu balavān vicacāra narāntakaḥ
pramṛdnan sarvato yuddhe prāvṛṭkāle yathānilaḥ

न शेकुर्धावितुं वीरा न स्थातुं स्पन्दितुं कुतः
उत्पतन्तं स्थितं यान्तं सर्वान्विव्याध वीर्यवान्

na śekur dhāvituṃ vīrā na sthātuṃ spandituṃ kutaḥ
utpatantaṃ sthitaṃ yāntaṃ sarvān vivyādha vīryavān

एकेनान्तककल्पेन प्रासेनादित्यतेजसा
भिन्नानि हरिसैन्यानि निपेतुर्धरणीतले

ekenāntakakalpena prāsenādityatejasā
bhinnāni harisainyāni nipetur dharaṇītale

वज्रनिष्पेषसदृशं प्रासस्याभिनिपातनम्
न शेकुर्वानराः सोढुं ते विनेदुर्महास्वनम्

vajraniṣpeṣasadṛśaṃ prāsasyābhinipātanam
na śekur vānarāḥ soḍhuṃ te vinedur mahāsvanam

पततां हरिवीराणां रूपाणि प्रचकाशिरे
वज्रभिन्नाग्रकूटानां शैलानां पततामिव

patatāṃ harivīrāṇāṃ rūpāṇi pracakāśire
vajrabhinnāgrakūṭānāṃ śailānāṃ patatām iva

ये तु पूर्वं महात्मानः कुम्भकर्णेन पातिताः
तेऽस्वस्था वानरश्रेष्ठाः सुग्रीवमुपतस्थिरे

ye tu pūrvaṃ mahātmānaḥ kumbhakarṇena pātitāḥ
te 'svasthā vānaraśreṣṭhāḥ sugrīvam upatasthire

विप्रेक्षमाणः सुग्रीवो ददर्श हरिवाहिनीम्
नरान्तकभयत्रस्तां विद्रवन्तीमितस्ततः

viprekṣamāṇaḥ sugrīvo dadarśa harivāhinīm
narāntakabhayatrastāṃ vidravantīm itas tataḥ

विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा स ददर्श नरान्तकम्
गृहीतप्रासमायान्तं हयपृष्ठे प्रतिष्ठितम्

vidrutāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā sa dadarśa narāntakam
gṛhītaprāsam āyāntaṃ hayapṛṣṭhe pratiṣṭhitam

अथोवाच महातेजाः सुग्रीवो वानराधिपः
कुमारमङ्गदं वीरं शक्रतुल्यपराक्रमम्

athovāca mahātejāḥ sugrīvo vānarādhipaḥ
kumāram aṅgadaṃ vīraṃ śakratulyaparākramam

गच्छैनं राक्षसं वीर योऽसौ तुरगमास्थितः
क्षोभयन्तं हरिबलं क्षिप्रं प्राणैर्वियोजय

gacchainaṃ rākṣasaṃ vīra yo 'sau turagam āsthitaḥ
kṣobhayantaṃ haribalaṃ kṣipraṃ prāṇair viyojaya

स भर्तुर्वचनं श्रुत्वा निष्पपाताङ्गदस्तदा
अनीकान्मेघसंकाशान्मेघानीकादिवांशुमान्

sa bhartur vacanaṃ śrutvā niṣpapātāṅgadas tadā
anīkān meghasaṃkāśān meghānīkād ivāṃśumān

शैलसंघातसंकाशो हरीणामुत्तमोऽङ्गदः
रराजाङ्गदसंनद्धः सधातुरिव पर्वतः

śailasaṃghātasaṃkāśo harīṇām uttamo 'ṅgadaḥ
rarājāṅgadasaṃnaddhaḥ sadhātur iva parvataḥ

निरायुधो महातेजाः केवलं नखदंष्ट्रवान्
नरान्तकमभिक्रम्य वालिपुत्रोऽब्रवीद्वचः

nirāyudho mahātejāḥ kevalaṃ nakhadaṃṣṭravān
narāntakam abhikramya vāliputro 'bravīd vacaḥ

तिष्ठ किं प्राकृतैरेभिर्हरिभिस्त्वं करिष्यसि
अस्मिन्वज्रसमस्पर्शे प्रासं क्षिप ममोरसि

tiṣṭha kiṃ prākṛtair ebhir haribhis tvaṃ kariṣyasi
asmin vajrasamasparśe prāsaṃ kṣipa mamorasi

अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा प्रचुक्रोध नरान्तकः
संदश्य दशनैरोष्ठं निश्वस्य च भुजंगवत्

aṅgadasya vacaḥ śrutvā pracukrodha narāntakaḥ
saṃdaśya daśanair oṣṭhaṃ niśvasya ca bhujaṃgavat

स प्रासमाविध्य तदाङ्गदाय; समुज्ज्वलन्तं सहसोत्ससर्ज
स वालिपुत्रोरसि वज्रकल्पे; बभूव भग्नो न्यपतच्च भूमौ

sa prāsam āvidhya tadāṅgadāya; samujjvalantaṃ sahasotsasarja
sa vāliputrorasi vajrakalpe; babhūva bhagno nyapatac ca bhūmau

तं प्रासमालोक्य तदा विभग्नं; सुपर्णकृत्तोरगभोगकल्पम्
तलं समुद्यम्य स वालिपुत्र;स्तुरंगमस्याभिजघान मूर्ध्नि

taṃ prāsam ālokya tadā vibhagnaṃ; suparṇakṛttoragabhogakalpam
talaṃ samudyamya sa vāliputras; turaṃgamasyābhijaghāna mūrdhni

निमग्नपादः स्फुटिताक्षि तारो; निष्क्रान्तजिह्वोऽचलसंनिकाशः
स तस्य वाजी निपपात भूमौ; तलप्रहारेण विकीर्णमूर्धा

nimagnapādaḥ sphuṭitākṣi tāro; niṣkrāntajihvo 'calasaṃnikāśaḥ
sa tasya vājī nipapāta bhūmau; talaprahāreṇa vikīrṇamūrdhā

नरान्तकः क्रोधवशं जगाम; हतं तुरगं पतितं निरीक्ष्य
स मुष्टिमुद्यम्य महाप्रभावो; जघान शीर्षे युधि वालिपुत्रम्

narāntakaḥ krodhavaśaṃ jagāma; hataṃ turagaṃ patitaṃ nirīkṣya
sa muṣṭim udyamya mahāprabhāvo; jaghāna śīrṣe yudhi vāliputram

अथाङ्गदो मुष्टिविभिन्नमूर्धा; सुस्राव तीव्रं रुधिरं भृशोष्णम्
मुहुर्विजज्वाल मुमोह चापि; संज्ञां समासाद्य विसिष्मिये च

athāṅgado muṣṭivibhinnamūrdhā; susrāva tīvraṃ rudhiraṃ bhṛśoṣṇam
muhur vijajvāla mumoha cāpi; saṃjñāṃ samāsādya visiṣmiye ca

अथाङ्गदो वज्रसमानवेगं; संवर्त्य मुष्टिं गिरिशृङ्गकल्पम्
निपातयामास तदा महात्मा; नरान्तकस्योरसि वालिपुत्रः

athāṅgado vajrasamānavegaṃ; saṃvartya muṣṭiṃ giriśṛṅgakalpam
nipātayām āsa tadā mahātmā; narāntakasyorasi vāliputraḥ

स मुष्टिनिष्पिष्टविभिन्नवक्षा; ज्वालां वमञ्शोणितदिग्धगात्रः
नरान्तको भूमितले पपात; यथाचलो वज्रनिपातभग्नः

sa muṣṭiniṣpiṣṭavibhinnavakṣā; jvālāṃ vamañ śoṇitadigdhagātraḥ
narāntako bhūmitale papāta; yathācalo vajranipātabhagnaḥ

अथान्तरिक्षे त्रिदशोत्तमानां; वनौकसां चैव महाप्रणादः
बभूव तस्मिन्निहतेऽग्र्यवीरे; नरान्तके वालिसुतेन संख्ये

athāntarikṣe tridaśottamānāṃ; vanaukasāṃ caiva mahāpraṇādaḥ
babhūva tasmin nihate 'gryavīre; narāntake vālisutena saṃkhye

अथाङ्गदो राममनः प्रहर्षणं; सुदुष्करं तं कृतवान्हि विक्रमम्
विसिष्मिये सोऽप्यतिवीर्य विक्रमः; पुनश्च युद्धे स बभूव हर्षितः

athāṅgado rāmamanaḥ praharṣaṇaṃ; suduṣkaraṃ taṃ kṛtavān hi vikramam
visiṣmiye so 'py ativīrya vikramaḥ; punaś ca yuddhe sa babhūva harṣitaḥ