Yuddha Kanda, sarga 62

ततोऽब्रवीन्महातेजाः सुग्रीवो वानराधिपः
अर्थ्यं विजापयंश्चापि हनूमन्तं महाबलम्

tato 'bravīn mahātejāḥ sugrīvo vānarādhipaḥ
arthyaṃ vijāpayaṃś cāpi hanūmantaṃ mahābalam

यतो हतः कुम्भकर्णः कुमाराश्च निषूदिताः
नेदानीमुपनिर्हारं रावणो दातुमर्हति

yato hataḥ kumbhakarṇaḥ kumārāś ca niṣūditāḥ
nedānīm upanirhāraṃ rāvaṇo dātum arhati

ये ये महाबलाः सन्ति लघवश्च प्लवंगमाः
लङ्कामभ्युत्पतन्त्वाशु गृह्योल्काः प्लवगर्षभाः

ye ye mahābalāḥ santi laghavaś ca plavaṃgamāḥ
laṅkām abhyutpatantv āśu gṛhyolkāḥ plavagarṣabhāḥ

ततोऽस्तं गत आदित्ये रौद्रे तस्मिन्निशामुखे
लङ्कामभिमुखाः सोल्का जग्मुस्ते प्लवगर्षभाः

tato 'staṃ gata āditye raudre tasmin niśāmukhe
laṅkām abhimukhāḥ solkā jagmus te plavagarṣabhāḥ

उल्काहस्तैर्हरिगणैः सर्वतः समभिद्रुताः
आरक्षस्था विरूपाक्षाः सहसा विप्रदुद्रुवुः

ulkāhastair harigaṇaiḥ sarvataḥ samabhidrutāḥ
ārakṣasthā virūpākṣāḥ sahasā vipradudruvuḥ

गोपुराट्ट प्रतोलीषु चर्यासु विविधासु च
प्रासादेषु च संहृष्टाः ससृजुस्ते हुताशनम्

gopurāṭṭa pratolīṣu caryāsu vividhāsu ca
prāsādeṣu ca saṃhṛṣṭāḥ sasṛjus te hutāśanam

तेषां गृहसहस्राणि ददाह हुतभुक्तदा
आवासान्राक्षसानां च सर्वेषां गृहमेधिनाम्

teṣāṃ gṛhasahasrāṇi dadāha hutabhuk tadā
āvāsān rākṣasānāṃ ca sarveṣāṃ gṛhamedhinām

हेमचित्रतनुत्राणां स्रग्दामाम्बरधारिणाम्
सीधुपानचलाक्षाणां मदविह्वलगामिनाम्

hemacitratanutrāṇāṃ sragdāmāmbaradhāriṇām
sīdhupānacalākṣāṇāṃ madavihvalagāminām

कान्तालम्बितवस्त्राणां शत्रुसंजातमन्युनाम्
गदाशूलासि हस्तानां खादतां पिबतामपि

kāntālambitavastrāṇāṃ śatrusaṃjātamanyunām
gadāśūlāsi hastānāṃ khādatāṃ pibatām api

शयनेषु महार्हेषु प्रसुप्तानां प्रियैः सह
त्रस्तानां गच्छतां तूर्णं पुत्रानादाय सर्वतः

śayaneṣu mahārheṣu prasuptānāṃ priyaiḥ saha
trastānāṃ gacchatāṃ tūrṇaṃ putrān ādāya sarvataḥ

तेषां गृहसहस्राणि तदा लङ्कानिवासिनाम्
अदहत्पावकस्तत्र जज्वाल च पुनः पुनः

teṣāṃ gṛhasahasrāṇi tadā laṅkānivāsinām
adahat pāvakas tatra jajvāla ca punaḥ punaḥ

सारवन्ति महार्हाणि गम्भीरगुणवन्ति च
हेमचन्द्रार्धचन्द्राणि चन्द्रशालोन्नतानि च

sāravanti mahārhāṇi gambhīraguṇavanti ca
hemacandrārdhacandrāṇi candraśālonnatāni ca

रत्नचित्रगवाक्षाणि साधिष्ठानानि सर्वशः
मणिविद्रुमचित्राणि स्पृशन्तीव च भास्करम्

ratnacitragavākṣāṇi sādhiṣṭhānāni sarvaśaḥ
maṇividrumacitrāṇi spṛśantīva ca bhāskaram

क्रौञ्चबर्हिणवीणानां भूषणानां च निस्वनैः
नादितान्यचलाभानि वेश्मान्यग्निर्ददाह सः

krauñcabarhiṇavīṇānāṃ bhūṣaṇānāṃ ca nisvanaiḥ
nāditāny acalābhāni veśmāny agnir dadāha saḥ

ज्वलनेन परीतानि तोरणानि चकाशिरे
विद्युद्भिरिव नद्धानि मेघजालानि घर्मगे

jvalanena parītāni toraṇāni cakāśire
vidyudbhir iva naddhāni meghajālāni gharmage

विमानेषु प्रसुप्ताश्च दह्यमाना वराङ्गनाः
त्यक्ताभरणसंयोगा हाहेत्युच्चैर्विचुक्रुशः

vimāneṣu prasuptāś ca dahyamānā varāṅganāḥ
tyaktābharaṇasaṃyogā hāhety uccair vicukruśaḥ

तत्र चाग्निपरीतानि निपेतुर्भवनान्यपि
वज्रिवज्रहतानीव शिखराणि महागिरेः

tatra cāgniparītāni nipetur bhavanāny api
vajrivajrahatānīva śikharāṇi mahāgireḥ

तानि निर्दह्यमानानि दूरतः प्रचकाशिरे
हिमवच्छिखराणीव दीप्तौषधिवनानि च

tāni nirdahyamānāni dūrataḥ pracakāśire
himavacchikharāṇīva dīptauṣadhivanāni ca

हर्म्याग्रैर्दह्यमानैश्च ज्वालाप्रज्वलितैरपि
रात्रौ सा दृश्यते लङ्का पुष्पितैरिव किंशुकैः

harmyāgrair dahyamānaiś ca jvālāprajvalitair api
rātrau sā dṛśyate laṅkā puṣpitair iva kiṃśukaiḥ

हस्त्यध्यक्षैर्गजैर्मुक्तैर्मुक्तैश्च तुरगैरपि
बभूव लङ्का लोकान्ते भ्रान्तग्राह इवार्णवः

hastyadhyakṣair gajair muktair muktaiś ca turagair api
babhūva laṅkā lokānte bhrāntagrāha ivārṇavaḥ

अश्वं मुक्तं गजो दृष्ट्वा कच्चिद्भीतोऽपसर्पति
भीतो भीतं गजं दृष्ट्वा क्वचिदश्वो निवर्तते

aśvaṃ muktaṃ gajo dṛṣṭvā kaccid bhīto 'pasarpati
bhīto bhītaṃ gajaṃ dṛṣṭvā kva cid aśvo nivartate

सा बभूव मुहूर्तेन हरिभिर्दीपिता पुरी
लोकस्यास्य क्षये घोरे प्रदीप्तेव वसुंधरा

sā babhūva muhūrtena haribhir dīpitā purī
lokasyāsya kṣaye ghore pradīpteva vasuṃdharā

नारी जनस्य धूमेन व्याप्तस्योच्चैर्विनेदुषः
स्वनो ज्वलनतप्तस्य शुश्रुवे दशयोजनम्

nārī janasya dhūmena vyāptasyoccair vineduṣaḥ
svano jvalanataptasya śuśruve daśayojanam

प्रदग्धकायानपरान्राक्षसान्निर्गतान्बहिः
सहसाभ्युत्पतन्ति स्म हरयोऽथ युयुत्सवः

pradagdhakāyān aparān rākṣasān nirgatān bahiḥ
sahasābhyutpatanti sma harayo 'tha yuyutsavaḥ

उद्घुष्टं वानराणां च राक्षसानां च निस्वनः
दिशो दश समुद्रं च पृथिवीं चान्वनादयत्

udghuṣṭaṃ vānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca nisvanaḥ
diśo daśa samudraṃ ca pṛthivīṃ cānvanādayat

विशल्यौ तु महात्मानौ तावुभौ रामलक्ष्मणौ
असंभ्रान्तौ जगृहतुस्तावुभौ धनुषी वरे

viśalyau tu mahātmānau tāv ubhau rāmalakṣmaṇau
asaṃbhrāntau jagṛhatus tāv ubhau dhanuṣī vare

ततो विस्फारयाणस्य रामस्य धनुरुत्तमम्
बभूव तुमुलः शब्दो राक्षसानां भयावहः

tato visphārayāṇasya rāmasya dhanur uttamam
babhūva tumulaḥ śabdo rākṣasānāṃ bhayāvahaḥ

अशोभत तदा रामो धनुर्विस्फारयन्महत्
भगवानिव संक्रुद्धो भवो वेदमयं धनुः

aśobhata tadā rāmo dhanur visphārayan mahat
bhagavān iva saṃkruddho bhavo vedamayaṃ dhanuḥ

वानरोद्घुष्टघोषश्च राक्षसानां च निस्वनः
ज्याशब्दश्चापि रामस्य त्रयं व्याप दिशो दश

vānarodghuṣṭaghoṣaś ca rākṣasānāṃ ca nisvanaḥ
jyāśabdaś cāpi rāmasya trayaṃ vyāpa diśo daśa

तस्य कार्मुकमुक्तैश्च शरैस्तत्पुरगोपुरम्
कैलासशृङ्गप्रतिमं विकीर्णमपतद्भुवि

tasya kārmukamuktaiś ca śarais tatpuragopuram
kailāsaśṛṅgapratimaṃ vikīrṇam apatad bhuvi

ततो रामशरान्दृष्ट्वा विमानेषु गृहेषु च
संनाहो राक्षसेन्द्राणां तुमुलः समपद्यत

tato rāmaśarān dṛṣṭvā vimāneṣu gṛheṣu ca
saṃnāho rākṣasendrāṇāṃ tumulaḥ samapadyata

तेषां संनह्यमानानां सिंहनादं च कुर्वताम्
शर्वरी राक्षसेन्द्राणां रौद्रीव समपद्यत

teṣāṃ saṃnahyamānānāṃ siṃhanādaṃ ca kurvatām
śarvarī rākṣasendrāṇāṃ raudrīva samapadyata

आदिष्टा वानरेन्द्रास्ते सुग्रीवेण महात्मना
आसन्ना द्वारमासाद्य युध्यध्वं प्लवगर्षभाः

ādiṣṭā vānarendrās te sugrīveṇa mahātmanā
āsannā dvāram āsādya yudhyadhvaṃ plavagarṣabhāḥ

यश्च वो वितथं कुर्यात्तत्र तत्र व्यवस्थितः
स हन्तव्योऽभिसंप्लुत्य राजशासनदूषकः

yaś ca vo vitathaṃ kuryāt tatra tatra vyavasthitaḥ
sa hantavyo 'bhisaṃplutya rājaśāsanadūṣakaḥ

तेषु वानरमुख्येषु दीप्तोल्कोज्ज्वलपाणिषु
स्थितेषु द्वारमासाद्य रावणं मन्युराविशत्

teṣu vānaramukhyeṣu dīptolkojjvalapāṇiṣu
sthiteṣu dvāram āsādya rāvaṇaṃ manyur āviśat

तस्य जृम्भितविक्षेपाद्व्यामिश्रा वै दिशो दश
रूपवानिव रुद्रस्य मन्युर्गात्रेष्वदृश्यत

tasya jṛmbhitavikṣepād vyāmiśrā vai diśo daśa
rūpavān iva rudrasya manyur gātreṣv adṛśyata

स निकुम्भं च कुम्भं च कुम्भकर्णात्मजावुभौ
प्रेषयामास संक्रुद्धो राक्षसैर्बहुभिः सह

sa nikumbhaṃ ca kumbhaṃ ca kumbhakarṇātmajāv ubhau
preṣayām āsa saṃkruddho rākṣasair bahubhiḥ saha

शशास चैव तान्सर्वान्राक्षसान्राक्षसेश्वरः
राक्षसा गच्छतात्रैव सिंहनादं च नादयन्

śaśāsa caiva tān sarvān rākṣasān rākṣaseśvaraḥ
rākṣasā gacchatātraiva siṃhanādaṃ ca nādayan

ततस्तु चोदितास्तेन राक्षसा ज्वलितायुधाः
लङ्काया निर्ययुर्वीराः प्रणदन्तः पुनः पुनः

tatas tu coditās tena rākṣasā jvalitāyudhāḥ
laṅkāyā niryayur vīrāḥ praṇadantaḥ punaḥ punaḥ

भीमाश्वरथमातंगं नानापत्ति समाकुलम्
दीप्तशूलगदाखड्गप्रासतोमरकार्मुकम्

bhīmāśvarathamātaṃgaṃ nānāpatti samākulam
dīptaśūlagadākhaḍgaprāsatomarakārmukam

तद्राक्षसबलं घोरं भीमविक्रमपौरुषम्
ददृशे ज्वलितप्रासं किङ्किणीशतनादितम्

tad rākṣasabalaṃ ghoraṃ bhīmavikramapauruṣam
dadṛśe jvalitaprāsaṃ kiṅkiṇīśatanāditam

हेमजालाचितभुजं व्यावेष्टितपरश्वधम्
व्याघूर्णितमहाशस्त्रं बाणसंसक्तकार्मुकम्

hemajālācitabhujaṃ vyāveṣṭitaparaśvadham
vyāghūrṇitamahāśastraṃ bāṇasaṃsaktakārmukam

गन्धमाल्यमधूत्सेकसंमोदित महानिलम्
घोरं शूरजनाकीर्णं महाम्बुधरनिस्वनम्

gandhamālyamadhūtsekasaṃmodita mahānilam
ghoraṃ śūrajanākīrṇaṃ mahāmbudharanisvanam

तं दृष्ट्वा बलमायान्तं राक्षसानां सुदारुणम्
संचचाल प्लवंगानां बलमुच्चैर्ननाद च

taṃ dṛṣṭvā balam āyāntaṃ rākṣasānāṃ sudāruṇam
saṃcacāla plavaṃgānāṃ balam uccair nanāda ca

जवेनाप्लुत्य च पुनस्तद्राक्षसबलं महत्
अभ्ययात्प्रत्यरिबलं पतंग इव पावकम्

javenāplutya ca punas tad rākṣasabalaṃ mahat
abhyayāt pratyaribalaṃ pataṃga iva pāvakam

तेषां भुजपरामर्शव्यामृष्टपरिघाशनि
राक्षसानां बलं श्रेष्ठं भूयस्तरमशोभत

teṣāṃ bhujaparāmarśavyāmṛṣṭaparighāśani
rākṣasānāṃ balaṃ śreṣṭhaṃ bhūyastaram aśobhata

तथैवाप्यपरे तेषां कपीनामसिभिः शितैः
प्रवीरानभितो जघ्नुर्घोररूपा निशाचराः

tathaivāpy apare teṣāṃ kapīnām asibhiḥ śitaiḥ
pravīrān abhito jaghnur ghorarūpā niśācarāḥ

घ्नन्तमन्यं जघानान्यः पातयन्तमपातयत्
गर्हमाणं जगर्हान्ये दशन्तमपरेऽदशत्

ghnantam anyaṃ jaghānānyaḥ pātayantam apātayat
garhamāṇaṃ jagarhānye daśantam apare 'daśat

देहीत्यन्ये ददात्यन्यो ददामीत्यपरः पुनः
किं क्लेशयसि तिष्ठेति तत्रान्योन्यं बभाषिरे

dehīty anye dadāty anyo dadāmīty aparaḥ punaḥ
kiṃ kleśayasi tiṣṭheti tatrānyonyaṃ babhāṣire

समुद्यतमहाप्रासं मुष्टिशूलासिसंकुलम्
प्रावर्तत महारौद्रं युद्धं वानररक्षसाम्

samudyatamahāprāsaṃ muṣṭiśūlāsisaṃkulam
prāvartata mahāraudraṃ yuddhaṃ vānararakṣasām

वानरान्दश सप्तेति राक्षसा अभ्यपातयन्
राक्षसान्दशसप्तेति वानरा जघ्नुराहवे

vānarān daśa sapteti rākṣasā abhyapātayan
rākṣasān daśasapteti vānarā jaghnur āhave

विस्रस्तकेशरसनं विमुक्तकवचध्वजम्
बलं राक्षसमालम्ब्य वानराः पर्यवारयन्

visrastakeśarasanaṃ vimuktakavacadhvajam
balaṃ rākṣasam ālambya vānarāḥ paryavārayan