Yuddha Kanda, sarga 65

Yuddhakāṇḍa · 21 Critical Edition verses

निकुम्भं च हतं श्रुत्वा कुम्भं च विनिपातितम्
रावणः परमामर्षी प्रजज्वालानलो यथा

nikumbhaṃ ca hataṃ śrutvā kumbhaṃ ca vinipātitam
rāvaṇaḥ paramāmarṣī prajajvālānalo yathā

नैरृतः क्रोधशोकाभ्यां द्वाभ्यां तु परिमूर्छितः
खरपुत्रं विशालाक्षं मकराक्षमचोदयत्

nairṛtaḥ krodhaśokābhyāṃ dvābhyāṃ tu parimūrchitaḥ
kharaputraṃ viśālākṣaṃ makarākṣam acodayat

गच्छ पुत्र मयाज्ञप्तो बलेनाभिसमन्वितः
राघवं लक्ष्मणं चैव जहि तौ सवनौकसौ

gaccha putra mayājñapto balenābhisamanvitaḥ
rāghavaṃ lakṣmaṇaṃ caiva jahi tau savanaukasau

रावणस्य वचः श्रुत्वा शूरो मानी खरात्मजः
बाढमित्यब्रवीद्धृष्टो मकराक्षो निशाचरः

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā śūro mānī kharātmajaḥ
bāḍham ity abravīd dhṛṣṭo makarākṣo niśācaraḥ

सोऽभिवाद्य दशग्रीवं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्
निर्जगाम गृहाच्छुभ्राद्रावणस्याज्ञया बली

so 'bhivādya daśagrīvaṃ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam
nirjagāma gṛhāc chubhrād rāvaṇasyājñayā balī

समीपस्थं बलाध्यक्षं खरपुत्रोऽब्रवीदिदम्
रथमानीयतां शीघ्रं सैन्यं चानीयतां त्वरात्

samīpasthaṃ balādhyakṣaṃ kharaputro 'bravīd idam
ratham ānīyatāṃ śīghraṃ sainyaṃ cānīyatāṃ tvarāt

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा बलाध्यक्षो निशाचरः
स्यन्दनं च बलं चैव समीपं प्रत्यपादयत्

tasya tad vacanaṃ śrutvā balādhyakṣo niśācaraḥ
syandanaṃ ca balaṃ caiva samīpaṃ pratyapādayat

प्रदक्षिणं रथं कृत्वा आरुरोह निशाचरः
सूतं संचोदयामास शीघ्रं मे रथमावह

pradakṣiṇaṃ rathaṃ kṛtvā āruroha niśācaraḥ
sūtaṃ saṃcodayām āsa śīghraṃ me ratham āvaha

अथ तान्राक्षसान्सर्वान्मकराक्षोऽब्रवीदिदम्
यूयं सर्वे प्रयुध्यध्वं पुरस्तान्मम राक्षसाः

atha tān rākṣasān sarvān makarākṣo 'bravīd idam
yūyaṃ sarve prayudhyadhvaṃ purastān mama rākṣasāḥ

अहं राक्षसराजेन रावणेन महात्मना
आज्ञप्तः समरे हन्तुं तावुभौ रामलक्ष्मणौ

ahaṃ rākṣasarājena rāvaṇena mahātmanā
ājñaptaḥ samare hantuṃ tāv ubhau rāmalakṣmaṇau

अद्य रामं वधिष्यामि लक्ष्मणं च निशाचराः
शाखामृगं च सुग्रीवं वानरांश्च शरोत्तमैः

adya rāmaṃ vadhiṣyāmi lakṣmaṇaṃ ca niśācarāḥ
śākhāmṛgaṃ ca sugrīvaṃ vānarāṃś ca śarottamaiḥ

अद्य शूलनिपातैश्च वानराणां महाचमूम्
प्रदहिष्यामि संप्राप्तां शुष्केन्धनमिवानलः

adya śūlanipātaiś ca vānarāṇāṃ mahācamūm
pradahiṣyāmi saṃprāptāṃ śuṣkendhanam ivānalaḥ

मकराक्षस्य तच्छ्रुत्वा वचनं ते निशाचराः
सर्वे नानायुधोपेता बलवन्तः समाहिताः

makarākṣasya tac chrutvā vacanaṃ te niśācarāḥ
sarve nānāyudhopetā balavantaḥ samāhitāḥ

ते कामरूपिणः शूरा दंष्ट्रिणः पिङ्गलेक्षणाः
मातंगा इव नर्दन्तो ध्वस्तकेशा भयानकाः

te kāmarūpiṇaḥ śūrā daṃṣṭriṇaḥ piṅgalekṣaṇāḥ
mātaṃgā iva nardanto dhvastakeśā bhayānakāḥ

परिवार्य महाकाया महाकायं खरात्मजम्
अभिजग्मुस्तदा हृष्टाश्चालयन्तो वसुंधराम्

parivārya mahākāyā mahākāyaṃ kharātmajam
abhijagmus tadā hṛṣṭāś cālayanto vasuṃdharām

शङ्खभेरीसहस्राणामाहतानां समन्ततः
क्ष्वेडितास्फोटितानां च ततः शब्दो महानभूत्

śaṅkhabherīsahasrāṇām āhatānāṃ samantataḥ
kṣveḍitāsphoṭitānāṃ ca tataḥ śabdo mahān abhūt

प्रभ्रष्टोऽथ करात्तस्य प्रतोदः सारथेस्तदा
पपात सहसा चैव ध्वजस्तस्य च रक्षसः

prabhraṣṭo 'tha karāt tasya pratodaḥ sārathes tadā
papāta sahasā caiva dhvajas tasya ca rakṣasaḥ

तस्य ते रथसंयुक्ता हया विक्रमवर्जिताः
चरणैराकुलैर्गत्वा दीनाः सास्रमुखा ययुः

tasya te rathasaṃyuktā hayā vikramavarjitāḥ
caraṇair ākulair gatvā dīnāḥ sāsramukhā yayuḥ

प्रवाति पवनस्तस्य सपांसुः खरदारुणः
निर्याणे तस्य रौद्रस्य मकराक्षस्य दुर्मतेः

pravāti pavanas tasya sapāṃsuḥ kharadāruṇaḥ
niryāṇe tasya raudrasya makarākṣasya durmateḥ

तानि दृष्ट्वा निमित्तानि राक्षसा वीर्यवत्तमाः
अचिन्त्यनिर्गताः सर्वे यत्र तौ रामलक्ष्मणौ

tāni dṛṣṭvā nimittāni rākṣasā vīryavattamāḥ
acintyanirgatāḥ sarve yatra tau rāmalakṣmaṇau

घनगजमहिषाङ्गतुल्यवर्णाः; समरमुखेष्वसकृद्गदासिभिन्नाः
अहमहमिति युद्धकौशलास्ते; रजनिचराः परिबभ्रमुर्नदन्तः

ghanagajamahiṣāṅgatulyavarṇāḥ; samaramukheṣv asakṛd gadāsibhinnāḥ
aham aham iti yuddhakauśalās te; rajanicarāḥ paribabhramur nadantaḥ