Yuddha Kanda, sarga 66

निर्गतं मकराक्षं ते दृष्ट्वा वानरपुंगवाः
आप्लुत्य सहसा सर्वे योद्धुकामा व्यवस्थिताः

nirgataṃ makarākṣaṃ te dṛṣṭvā vānarapuṃgavāḥ
āplutya sahasā sarve yoddhukāmā vyavasthitāḥ

ततः प्रवृत्तं सुमहत्तद्युद्धं लोमहर्षणम्
निशाचरैः प्लवंगानां देवानां दानवैरिव

tataḥ pravṛttaṃ sumahat tad yuddhaṃ lomaharṣaṇam
niśācaraiḥ plavaṃgānāṃ devānāṃ dānavair iva

वृक्षशूलनिपातैश्च शिलापरिघपातनैः
अन्योन्यं मर्दयन्ति स्म तदा कपिनिशाचराः

vṛkṣaśūlanipātaiś ca śilāparighapātanaiḥ
anyonyaṃ mardayanti sma tadā kapiniśācarāḥ

शक्तिशूलगदाखड्गैस्तोमरैश्च निशाचराः
पट्टसैर्भिन्दिपालैश्च बाणपातैः समन्ततः

śaktiśūlagadākhaḍgais tomaraiś ca niśācarāḥ
paṭṭasair bhindipālaiś ca bāṇapātaiḥ samantataḥ

पाशमुद्गरदण्डैश्च निर्घातैश्चापरैस्तथा
कदनं कपिसिंहानां चक्रुस्ते रजनीचराः

pāśamudgaradaṇḍaiś ca nirghātaiś cāparais tathā
kadanaṃ kapisiṃhānāṃ cakrus te rajanīcarāḥ

बाणौघैरर्दिताश्चापि खरपुत्रेण वानराः
संभ्रान्तमनसः सर्वे दुद्रुवुर्भयपीडिताः

bāṇaughair arditāś cāpi kharaputreṇa vānarāḥ
saṃbhrāntamanasaḥ sarve dudruvur bhayapīḍitāḥ

तान्दृष्ट्वा राक्षसाः सर्वे द्रवमाणान्वनौकसः
नेदुस्ते सिंहवद्धृष्टा राक्षसा जितकाशिनः

tān dṛṣṭvā rākṣasāḥ sarve dravamāṇān vanaukasaḥ
nedus te siṃhavad dhṛṣṭā rākṣasā jitakāśinaḥ

विद्रवत्सु तदा तेषु वानरेषु समन्ततः
रामस्तान्वारयामास शरवर्षेण राक्षसान्

vidravatsu tadā teṣu vānareṣu samantataḥ
rāmas tān vārayām āsa śaravarṣeṇa rākṣasān

वारितान्राक्षसान्दृष्ट्वा मकराक्षो निशाचरः
क्रोधानलसमाविष्टो वचनं चेदमब्रवीत्

vāritān rākṣasān dṛṣṭvā makarākṣo niśācaraḥ
krodhān alasam āviṣṭo vacanaṃ cedam abravīt

तिष्ठ राम मया सार्धं द्वन्द्वयुद्धं ददामि ते
त्याजयिष्यामि ते प्राणान्धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः

tiṣṭha rāma mayā sārdhaṃ dvandvayuddhaṃ dadāmi te
tyājayiṣyāmi te prāṇān dhanurmuktaiḥ śitaiḥ śaraiḥ

यत्तदा दण्डकारण्ये पितरं हतवान्मम
मदग्रतः स्वकर्मस्थं स्मृत्वा रोषोऽभिवर्धते

yat tadā daṇḍakāraṇye pitaraṃ hatavān mama
madagrataḥ svakarmasthaṃ smṛtvā roṣo 'bhivardhate

दह्यन्ते भृशमङ्गानि दुरात्मन्मम राघव
यन्मयासि न दृष्टस्त्वं तस्मिन्काले महावने

dahyante bhṛśam aṅgāni durātman mama rāghava
yan mayāsi na dṛṣṭas tvaṃ tasmin kāle mahāvane

दिष्ट्यासि दर्शनं राम मम त्वं प्राप्तवानिह
काङ्क्षितोऽसि क्षुधार्तस्य सिंहस्येवेतरो मृगः

diṣṭyāsi darśanaṃ rāma mama tvaṃ prāptavān iha
kāṅkṣito 'si kṣudhārtasya siṃhasyevetaro mṛgaḥ

अद्य मद्बाणवेगेन प्रेतराड्विषयं गतः
ये त्वया निहताः शूराः सह तैस्त्वं समेष्यसि

adya madbāṇavegena pretarāḍ viṣayaṃ gataḥ
ye tvayā nihatāḥ śūrāḥ saha tais tvaṃ sameṣyasi

बहुनात्र किमुक्तेन शृणु राम वचो मम
पश्यन्तु सकला लोकास्त्वां मां चैव रणाजिरे

bahunātra kim uktena śṛṇu rāma vaco mama
paśyantu sakalā lokās tvāṃ māṃ caiva raṇājire

अस्त्रैर्वा गदया वापि बाहुभ्यां वा महाहवे
अभ्यस्तं येन वा राम तेन वा वर्ततां युधि

astrair vā gadayā vāpi bāhubhyāṃ vā mahāhave
abhyastaṃ yena vā rāma tena vā vartatāṃ yudhi

मकराक्षवचः श्रुत्वा रामो दशरथात्मजः
अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यमुत्तरोत्तरवादिनम्

makarākṣavacaḥ śrutvā rāmo daśarathātmajaḥ
abravīt prahasan vākyam uttarottaravādinam

चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां त्वत्पिता च यः
त्रिशिरा दूषणश्चापि दण्डके निहता मया

caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ tvatpitā ca yaḥ
triśirā dūṣaṇaś cāpi daṇḍake nihatā mayā

स्वाशितास्तव मांसेन गृध्रगोमायुवायसाः
भविष्यन्त्यद्य वै पाप तीक्ष्णतुण्डनखाङ्कुशाः

svāśitās tava māṃsena gṛdhragomāyuvāyasāḥ
bhaviṣyanty adya vai pāpa tīkṣṇatuṇḍanakhāṅkuśāḥ

एवमुक्तस्तु रामेण खरपुत्रो निशाचरः
बाणौघानसृजत्तस्मै राघवाय रणाजिरे

evam uktas tu rāmeṇa kharaputro niśācaraḥ
bāṇaughān asṛjat tasmai rāghavāya raṇājire

ताञ्शराञ्शरवर्षेण रामश्चिच्छेद नैकधा
निपेतुर्भुवि ते छिन्ना रुक्मपुङ्खाः सहस्रशः

tāñ śarāñ śaravarṣeṇa rāmaś ciccheda naikadhā
nipetur bhuvi te chinnā rukmapuṅkhāḥ sahasraśaḥ

तद्युद्धमभवत्तत्र समेत्यान्योन्यमोजसा
खर राक्षसपुत्रस्य सूनोर्दशरथस्य च

tad yuddham abhavat tatra sametyānyonyam ojasā
khara rākṣasaputrasya sūnor daśarathasya ca

जीमूतयोरिवाकाशे शब्दो ज्यातलयोस्तदा
धनुर्मुक्तः स्वनोत्कृष्टः श्रूयते च रणाजिरे

jīmūtayor ivākāśe śabdo jyātalayos tadā
dhanur muktaḥ svanotkṛṣṭaḥ śrūyate ca raṇājire

देवदानवगन्धर्वाः किंनराश्च महोरगाः
अन्तरिक्षगताः सर्वे द्रष्टुकामास्तदद्भुतम्

devadānavagandharvāḥ kiṃnarāś ca mahoragāḥ
antarikṣagatāḥ sarve draṣṭukāmās tad adbhutam

विद्धमन्योन्यगात्रेषु द्विगुणं वर्धते बलम्
कृतप्रतिकृतान्योन्यं कुर्वाते तौ रणाजिरे

viddham anyonyagātreṣu dviguṇaṃ vardhate balam
kṛtapratikṛtānyonyaṃ kurvāte tau raṇājire

राममुक्तास्तु बाणौघान्राक्षसस्त्वच्छिनद्रणे
रक्षोमुक्तांस्तु रामो वै नैकधा प्राच्छिनच्छरैः

rāmam uktās tu bāṇaughān rākṣasas tv acchinad raṇe
rakṣomuktāṃs tu rāmo vai naikadhā prācchinac charaiḥ

बाणौघवितताः सर्वा दिशश्च विदिशस्तथा
संछन्ना वसुधा चैव समन्तान्न प्रकाशते

bāṇaughavitatāḥ sarvā diśaś ca vidiśas tathā
saṃchannā vasudhā caiva samantān na prakāśate

ततः क्रुद्धो महाबाहुर्धनुश्चिच्छेद रक्षसः
अष्टाभिरथ नाराचैः सूतं विव्याध राघवः
भित्त्वा शरै रथं रामो रथाश्वान्समपातयत्

tataḥ kruddho mahābāhur dhanuś ciccheda rakṣasaḥ
aṣṭābhir atha nārācaiḥ sūtaṃ vivyādha rāghavaḥ
bhittvā śarai rathaṃ rāmo rathāśvān samapātayat

विरथो वसुधां तिष्ठन्मकराक्षो निशाचरः
अतिष्ठद्वसुधां रक्षः शूलं जग्राह पाणिना
त्रासनं सर्वभूतानां युगान्ताग्निसमप्रभम्

viratho vasudhāṃ tiṣṭhan makarākṣo niśācaraḥ
atiṣṭhad vasudhāṃ rakṣaḥ śūlaṃ jagrāha pāṇinā
trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ yugāntāgnisamaprabham

विभ्राम्य च महच्छूलं प्रज्वलन्तं निशाचरः
स क्रोधात्प्राहिणोत्तस्मै राघवाय महाहवे

vibhrāmya ca mahac chūlaṃ prajvalantaṃ niśācaraḥ
sa krodhāt prāhiṇot tasmai rāghavāya mahāhave

तमापतन्तं ज्वलितं खरपुत्रकराच्च्युतम्
बाणैस्तु त्रिभिराकाशे शूलं चिच्छेद राघवः

tam āpatantaṃ jvalitaṃ kharaputrakarāc cyutam
bāṇais tu tribhir ākāśe śūlaṃ ciccheda rāghavaḥ

सच्छिन्नो नैकधा शूलो दिव्यहाटकमण्डितः
व्यशीर्यत महोक्लेव रामबाणार्दितो भुवि

sacchinno naikadhā śūlo divyahāṭakamaṇḍitaḥ
vyaśīryata mahokleva rāmabāṇārdito bhuvi

तच्छूलं निहतं दृष्ट्वा रामेणाद्भुतकर्मणा
साधु साध्विति भूतानि व्याहरन्ति नभोगताः

tac chūlaṃ nihataṃ dṛṣṭvā rāmeṇādbhutakarmaṇā
sādhu sādhv iti bhūtāni vyāharanti nabhogatāḥ

तद्दृष्ट्वा निहतं शूलं मकराक्षो निशाचरः
मुष्टिमुद्यम्य काकुत्स्थं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्

tad dṛṣṭvā nihataṃ śūlaṃ makarākṣo niśācaraḥ
muṣṭim udyamya kākutsthaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt

स तं दृष्ट्वा पतन्तं वै प्रहस्य रघुनन्दनः
पावकास्त्रं ततो रामः संदधे स्वशरासने

sa taṃ dṛṣṭvā patantaṃ vai prahasya raghunandanaḥ
pāvakāstraṃ tato rāmaḥ saṃdadhe svaśarāsane

तेनास्त्रेण हतं रक्षः काकुत्स्थेन तदा रणे
संछिन्नहृदयं तत्र पपात च ममार च

tenāstreṇa hataṃ rakṣaḥ kākutsthena tadā raṇe
saṃchinnahṛdayaṃ tatra papāta ca mamāra ca

दृष्ट्वा ते राक्षसाः सर्वे मकराक्षस्य पातनम्
लङ्कामेव प्रधावन्त रामबालार्दितास्तदा

dṛṣṭvā te rākṣasāḥ sarve makarākṣasya pātanam
laṅkām eva pradhāvanta rāmabālārditās tadā

दशरथनृपपुत्रबाणवेगै; रजनिचरं निहतं खरात्मजं तम्
ददृशुरथ च देवताः प्रहृष्टा; गिरिमिव वज्रहतं यथा विशीर्णम्

daśarathanṛpaputrabāṇavegai; rajanicaraṃ nihataṃ kharātmajaṃ tam
dadṛśur atha ca devatāḥ prahṛṣṭā; girim iva vajrahataṃ yathā viśīrṇam