Yuddha Kanda, sarga 72

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवः शोककर्शितः
नोपधारयते व्यक्तं यदुक्तं तेन रक्षसा

tasya tad vacanaṃ śrutvā rāghavaḥ śokakarśitaḥ
nopadhārayate vyaktaṃ yad uktaṃ tena rakṣasā

ततो धैर्यमवष्टभ्य रामः परपुरंजयः
विभीषणमुपासीनमुवाच कपिसंनिधौ

tato dhairyam avaṣṭabhya rāmaḥ parapuraṃjayaḥ
vibhīṣaṇam upāsīnam uvāca kapisaṃnidhau

नैरृताधिपते वाक्यं यदुक्तं ते विभीषण
भूयस्तच्छ्रोतुमिच्छामि ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्

nairṛtādhipate vākyaṃ yad uktaṃ te vibhīṣaṇa
bhūyas tac chrotum icchāmi brūhi yat te vivakṣitam

राघवस्य वचः श्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः
यत्तत्पुनरिदं वाक्यं बभाषे स विभीषणः

rāghavasya vacaḥ śrutvā vākyaṃ vākyaviśāradaḥ
yat tat punar idaṃ vākyaṃ babhāṣe sa vibhīṣaṇaḥ

यथाज्ञप्तं महाबाहो त्वया गुल्मनिवेशनम्
तत्तथानुष्ठितं वीर त्वद्वाक्यसमनन्तरम्

yathājñaptaṃ mahābāho tvayā gulmaniveśanam
tat tathānuṣṭhitaṃ vīra tvadvākyasamanantaram

तान्यनीकानि सर्वाणि विभक्तानि समन्ततः
विन्यस्ता यूथपाश्चैव यथान्यायं विभागशः

tāny anīkāni sarvāṇi vibhaktāni samantataḥ
vinyastā yūthapāś caiva yathānyāyaṃ vibhāgaśaḥ

भूयस्तु मम विजाप्यं तच्छृणुष्व महायशः
त्वय्यकारणसंतप्ते संतप्तहृदया वयम्

bhūyas tu mama vijāpyaṃ tac chṛṇuṣva mahāyaśaḥ
tvayy akāraṇasaṃtapte saṃtaptahṛdayā vayam

त्यज राजन्निमं शोकं मिथ्या संतापमागतम्
तदियं त्यज्यतां चिन्ता शत्रुहर्षविवर्धनी

tyaja rājann imaṃ śokaṃ mithyā saṃtāpam āgatam
tad iyaṃ tyajyatāṃ cintā śatruharṣavivardhanī

उद्यमः क्रियतां वीर हर्षः समुपसेव्यताम्
प्राप्तव्या यदि ते सीता हन्तव्यश्च निशाचराः

udyamaḥ kriyatāṃ vīra harṣaḥ samupasevyatām
prāptavyā yadi te sītā hantavyaś ca niśācarāḥ

रघुनन्दन वक्ष्यामि श्रूयतां मे हितं वचः
साध्वयं यातु सौमित्रिर्बलेन महता वृतः
निकुम्भिलायां संप्राप्य हन्तुं रावणिमाहवे

raghunandana vakṣyāmi śrūyatāṃ me hitaṃ vacaḥ
sādhv ayaṃ yātu saumitrir balena mahatā vṛtaḥ
nikumbhilāyāṃ saṃprāpya hantuṃ rāvaṇim āhave

धनुर्मण्डलनिर्मुक्तैराशीविषविषोपमैः
शरैर्हन्तुं महेष्वासो रावणिं समितिंजयः

dhanurmaṇḍalanirmuktair āśīviṣaviṣopamaiḥ
śarair hantuṃ maheṣvāso rāvaṇiṃ samitiṃjayaḥ

तेन वीरेण तपसा वरदानात्स्वयम्भुतः
अस्त्रं ब्रह्मशिरः प्राप्तं कामगाश्च तुरंगमाः

tena vīreṇa tapasā varadānāt svayambhutaḥ
astraṃ brahmaśiraḥ prāptaṃ kāmagāś ca turaṃgamāḥ

निकुम्भिलामसंप्राप्तमहुताग्निं च यो रिपुः
त्वामाततायिनं हन्यादिन्द्रशत्रो स ते वधः
इत्येवं विहितो राजन्वधस्तस्यैव धीमतः

nikumbhilām asaṃprāptam ahutāgniṃ ca yo ripuḥ
tvām ātatāyinaṃ hanyād indraśatro sa te vadhaḥ
ity evaṃ vihito rājan vadhas tasyaiva dhīmataḥ

वधायेन्द्रजितो राम तं दिशस्व महाबलम्
हते तस्मिन्हतं विद्धि रावणं ससुहृज्जनम्

vadhāyendrajito rāma taṃ diśasva mahābalam
hate tasmin hataṃ viddhi rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam

विभीषणवचः श्रुत्व रामो वाक्यमथाब्रवीत्
जानामि तस्य रौद्रस्य मायां सत्यपराक्रम

vibhīṣaṇavacaḥ śrutva rāmo vākyam athābravīt
jānāmi tasya raudrasya māyāṃ satyaparākrama

स हि ब्रह्मास्त्रवित्प्राज्ञो महामायो महाबलः
करोत्यसंज्ञान्संग्रामे देवान्सवरुणानपि

sa hi brahmāstravit prājño mahāmāyo mahābalaḥ
karoty asaṃjñān saṃgrāme devān savaruṇān api

तस्यान्तरिक्षे चरतो रथस्थस्य महायशः
न गतिर्ज्ञायते वीरसूर्यस्येवाभ्रसंप्लवे

tasyāntarikṣe carato rathasthasya mahāyaśaḥ
na gatir jñāyate vīrasūryasyevābhrasaṃplave

राघवस्तु रिपोर्ज्ञात्वा मायावीर्यं दुरात्मनः
लक्ष्मणं कीर्तिसंपन्नमिदं वचनमब्रवीत्

rāghavas tu ripor jñātvā māyāvīryaṃ durātmanaḥ
lakṣmaṇaṃ kīrtisaṃpannam idaṃ vacanam abravīt

यद्वानरेन्द्रस्य बलं तेन सर्वेण संवृतः
हनूमत्प्रमुखैश्चैव यूथपैः सहलक्ष्मण

yad vānarendrasya balaṃ tena sarveṇa saṃvṛtaḥ
hanūmatpramukhaiś caiva yūthapaiḥ sahalakṣmaṇa

जाम्बवेनर्क्षपतिना सह सैन्येन संवृतः
जहि तं राक्षससुतं मायाबलविशारदम्

jāmbavenarkṣapatinā saha sainyena saṃvṛtaḥ
jahi taṃ rākṣasasutaṃ māyābalaviśāradam

अयं त्वां सचिवैः सार्धं महात्मा रजनीचरः
अभिज्ञस्तस्य देशस्य पृष्ठतोऽनुगमिष्यति

ayaṃ tvāṃ sacivaiḥ sārdhaṃ mahātmā rajanīcaraḥ
abhijñas tasya deśasya pṛṣṭhato 'nugamiṣyati

राघवस्य वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः सविभीषणः
जग्राह कार्मुकं श्रेष्ठमन्यद्भीमपराक्रमः

rāghavasya vacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ savibhīṣaṇaḥ
jagrāha kārmukaṃ śreṣṭham anyad bhīmaparākramaḥ

संनद्धः कवची खड्गी स शरी हेमचापधृक्
रामपादावुपस्पृश्य हृष्टः सौमित्रिरब्रवीत्

saṃnaddhaḥ kavacī khaḍgī sa śarī hemacāpadhṛk
rāmapādāv upaspṛśya hṛṣṭaḥ saumitrir abravīt

अद्य मत्कार्मुकोन्मुखाः शरा निर्भिद्य रावणिम्
लङ्कामभिपतिष्यन्ति हंसाः पुष्करिणीमिव

adya matkārmukonmukhāḥ śarā nirbhidya rāvaṇim
laṅkām abhipatiṣyanti haṃsāḥ puṣkariṇīm iva

अद्यैव तस्य रौद्रस्य शरीरं मामकाः शराः
विधमिष्यन्ति हत्वा तं महाचापगुणच्युताः

adyaiva tasya raudrasya śarīraṃ māmakāḥ śarāḥ
vidhamiṣyanti hatvā taṃ mahācāpaguṇacyutāḥ

स एवमुक्त्वा द्युतिमान्वचनं भ्रातुरग्रतः
स रावणिवधाकाङ्क्षी लक्ष्मणस्त्वरितो ययौ

sa evam uktvā dyutimān vacanaṃ bhrātur agrataḥ
sa rāvaṇivadhākāṅkṣī lakṣmaṇas tvarito yayau

सोऽभिवाद्य गुरोः पादौ कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्
निकुम्भिलामभिययौ चैत्यं रावणिपालितम्

so 'bhivādya guroḥ pādau kṛtvā cāpi pradakṣiṇam
nikumbhilām abhiyayau caityaṃ rāvaṇipālitam

विभीषणेन सहितो राजपुत्रः प्रतापवान्
कृतस्वस्त्ययनो भ्रात्रा लक्ष्मणस्त्वरितो ययौ

vibhīṣaṇena sahito rājaputraḥ pratāpavān
kṛtasvastyayano bhrātrā lakṣmaṇas tvarito yayau

वानराणां सहस्रैस्तु हनूमान्बहुभिर्वृतः
विभीषणः सहामात्यस्तदा लक्ष्मणमन्वगात्

vānarāṇāṃ sahasrais tu hanūmān bahubhir vṛtaḥ
vibhīṣaṇaḥ sahāmātyas tadā lakṣmaṇam anvagāt

महता हरिसैन्येन सवेगमभिसंवृतः
ऋक्षराजबलं चैव ददर्श पथि विष्ठितम्

mahatā harisainyena savegam abhisaṃvṛtaḥ
ṛkṣarājabalaṃ caiva dadarśa pathi viṣṭhitam

स गत्वा दूरमध्वानं सौमित्रिर्मित्रनन्दनः
राक्षसेन्द्रबलं दूरादपश्यद्व्यूहमास्थितम्

sa gatvā dūram adhvānaṃ saumitrir mitranandanaḥ
rākṣasendrabalaṃ dūrād apaśyad vyūham āsthitam

स संप्राप्य धनुष्पाणिर्मायायोगमरिंदम
तस्थौ ब्रह्मविधानेन विजेतुं रघुनन्दनः

sa saṃprāpya dhanuṣpāṇir māyāyogam ariṃdama
tasthau brahmavidhānena vijetuṃ raghunandanaḥ

विविधममलशस्त्रभास्वरं त;द्ध्वजगहनं विपुलं महारथैश्च
प्रतिभयतममप्रमेयवेगं; तिमिरमिव द्विषतां बलं विवेश

vividham amalaśastrabhāsvaraṃ tad; dhvajagahanaṃ vipulaṃ mahārathaiś ca
pratibhayatamam aprameyavegaṃ; timiram iva dviṣatāṃ balaṃ viveśa