Yuddha Kanda, sarga 73

अथ तस्यामवस्थायां लक्ष्मणं रावणानुजः
परेषामहितं वाक्यमर्थसाधकमब्रवीत्

atha tasyām avasthāyāṃ lakṣmaṇaṃ rāvaṇānujaḥ
pareṣām ahitaṃ vākyam arthasādhakam abravīt

अस्यानीकस्य महतो भेदने यतलक्ष्मण
राक्षसेन्द्रसुतोऽप्यत्र भिन्ने दृश्यो भविष्यति

asyānīkasya mahato bhedane yatalakṣmaṇa
rākṣasendrasuto 'py atra bhinne dṛśyo bhaviṣyati

स त्वमिन्द्राशनिप्रख्यैः शरैरवकिरन्परान्
अभिद्रवाशु यावद्वै नैतत्कर्म समाप्यते

sa tvam indrāśaniprakhyaiḥ śarair avakiran parān
abhidravāśu yāvad vai naitat karma samāpyate

जहि वीरदुरात्मानं मायापरमधार्मिकम्
रावणिं क्रूरकर्माणं सर्वलोकभयावहम्

jahi vīradurātmānaṃ māyāparam adhārmikam
rāvaṇiṃ krūrakarmāṇaṃ sarvalokabhayāvaham

विभीषणवचः श्रुत्वा लक्ष्मणः शुभलक्षणः
ववर्ष शरवर्षाणि राक्षसेन्द्रसुतं प्रति

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ
vavarṣa śaravarṣāṇi rākṣasendrasutaṃ prati

ऋक्षाः शाखामृगाश्चैव द्रुमाद्रिवरयोधिनः
अभ्यधावन्त सहितास्तदनीकमवस्थितम्

ṛkṣāḥ śākhāmṛgāś caiva drumādrivarayodhinaḥ
abhyadhāvanta sahitās tad anīkam avasthitam

राक्षसाश्च शितैर्बाणैरसिभिः शक्तितोमरैः
उद्यतैः समवर्तन्त कपिसैन्यजिघांसवः

rākṣasāś ca śitair bāṇair asibhiḥ śaktitomaraiḥ
udyataiḥ samavartanta kapisainyajighāṃsavaḥ

स संप्रहारस्तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम्
शब्देन महता लङ्कां नादयन्वै समन्ततः

sa saṃprahāras tumulaḥ saṃjajñe kapirakṣasām
śabdena mahatā laṅkāṃ nādayan vai samantataḥ

शस्त्रैर्बहुविधाकारैः शितैर्बाणैश्च पादपैः
उद्यतैर्गिरिशृङ्गैश्च घोरैराकाशमावृतम्

śastrair bahuvidhākāraiḥ śitair bāṇaiś ca pādapaiḥ
udyatair giriśṛṅgaiś ca ghorair ākāśam āvṛtam

ते राक्षसा वानरेषु विकृताननबाहवः
निवेशयन्तः शस्त्राणि चक्रुस्ते सुमहद्भयम्

te rākṣasā vānareṣu vikṛtānanabāhavaḥ
niveśayantaḥ śastrāṇi cakrus te sumahad bhayam

तथैव सकलैर्वृक्षैर्गिरिशृङ्गैश्च वानराः
अभिजघ्नुर्निजघ्नुश्च समरे राक्षसर्षभान्

tathaiva sakalair vṛkṣair giriśṛṅgaiś ca vānarāḥ
abhijaghnur nijaghnuś ca samare rākṣasarṣabhān

ऋक्षवानरमुख्यैश्च महाकायैर्महाबलैः
रक्षसां वध्यमानानां महद्भयमजायत

ṛkṣavānaramukhyaiś ca mahākāyair mahābalaiḥ
rakṣasāṃ vadhyamānānāṃ mahad bhayam ajāyata

स्वमनीकं विषण्णं तु श्रुत्वा शत्रुभिरर्दितम्
उदतिष्ठत दुर्धर्षस्तत्कर्मण्यननुष्ठिते

svam anīkaṃ viṣaṇṇaṃ tu śrutvā śatrubhir arditam
udatiṣṭhata durdharṣas tat karmaṇy ananuṣṭhite

वृक्षान्धकारान्निष्क्रम्य जातक्रोधः स रावणिः
आरुरोह रथं सज्जं पूर्वयुक्तं स राक्षसः

vṛkṣāndhakārān niṣkramya jātakrodhaḥ sa rāvaṇiḥ
āruroha rathaṃ sajjaṃ pūrvayuktaṃ sa rākṣasaḥ

स भीमकार्मुकशरः कृष्णाञ्जनचयोपमः
रक्तास्यनयनः क्रूरो बभौ मृत्युरिवान्तकः

sa bhīmakārmukaśaraḥ kṛṣṇāñjanacayopamaḥ
raktāsyanayanaḥ krūro babhau mṛtyur ivāntakaḥ

दृष्ट्वैव तु रथस्थं तं पर्यवर्तत तद्बलम्
रक्षसां भीमवेगानां लक्ष्मणेन युयुत्सताम्

dṛṣṭvaiva tu rathasthaṃ taṃ paryavartata tad balam
rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ lakṣmaṇena yuyutsatām

तस्मिन्काले तु हनुमानुद्यम्य सुदुरासदम्
धरणीधरसंकाशी महावृक्षमरिंदमः

tasmin kāle tu hanumān udyamya sudurāsadam
dharaṇīdharasaṃkāśī mahāvṛkṣam ariṃdamaḥ

स राक्षसानां तत्सैन्यं कालाग्निरिव निर्दहन्
चकार बहुभिर्वृक्षैर्निःसंज्ञं युधि वानरः

sa rākṣasānāṃ tat sainyaṃ kālāgnir iva nirdahan
cakāra bahubhir vṛkṣair niḥsaṃjñaṃ yudhi vānaraḥ

विध्वंसयन्तं तरसा दृष्ट्वैव पवनात्मजम्
राक्षसानां सहस्राणि हनूमन्तमवाकिरन्

vidhvaṃsayantaṃ tarasā dṛṣṭvaiva pavanātmajam
rākṣasānāṃ sahasrāṇi hanūmantam avākiran

शितशूलधराः शूलैरसिभिश्चासिपाणयः
शक्तिभिः शक्तिहस्ताश्च पट्टसैः पट्टसायुधाः

śitaśūladharāḥ śūlair asibhiś cāsipāṇayaḥ
śaktibhiḥ śaktihastāś ca paṭṭasaiḥ paṭṭasāyudhāḥ

परिघैश्च गदाभिश्च कुन्तैश्च शुभदर्शनैः
शतशश्च शतघ्नीभिरायसैरपि मुद्गरैः

parighaiś ca gadābhiś ca kuntaiś ca śubhadarśanaiḥ
śataśaś ca śataghnībhir āyasair api mudgaraiḥ

घोरैः परशुभिश्चैव भिण्डिपालैश्च राक्षसाः
मुष्टिभिर्वज्रवेगैश्च तलैरशनिसंनिभैः

ghoraiḥ paraśubhiś caiva bhiṇḍipālaiś ca rākṣasāḥ
muṣṭibhir vajravegaiś ca talair aśanisaṃnibhaiḥ

अभिजघ्नुः समासाद्य समन्तात्पर्वतोपमम्
तेषामपि च संक्रुद्धश्चकार कदनं महत्

abhijaghnuḥ samāsādya samantāt parvatopamam
teṣām api ca saṃkruddhaś cakāra kadanaṃ mahat

स ददर्श कपिश्रेष्ठमचलोपममिन्द्रजित्
सूदयानममित्रघ्नममित्रान्पवनात्मजम्

sa dadarśa kapiśreṣṭham acalopamam indrajit
sūdayānam amitraghnam amitrān pavanātmajam

स सारथिमुवाचेदं याहि यत्रैष वानरः
क्षयमेव हि नः कुर्याद्राक्षसानामुपेक्षितः

sa sārathim uvācedaṃ yāhi yatraiṣa vānaraḥ
kṣayam eva hi naḥ kuryād rākṣasānām upekṣitaḥ

इत्युक्तः सारथिस्तेन ययौ यत्र स मारुतिः
वहन्परमदुर्धर्षं स्थितमिन्द्रजितं रथे

ity uktaḥ sārathis tena yayau yatra sa mārutiḥ
vahan paramadurdharṣaṃ sthitam indrajitaṃ rathe

सोऽभ्युपेत्य शरान्खड्गान्पट्टसासिपरश्वधान्
अभ्यवर्षत दुर्धर्षः कपिमूर्ध्नि स राक्षसः

so 'bhyupetya śarān khaḍgān paṭṭasāsiparaśvadhān
abhyavarṣata durdharṣaḥ kapimūrdhni sa rākṣasaḥ

तानि शस्त्राणि घोराणि प्रतिगृह्य स मारुतिः
रोषेण महताविषो वाक्यं चेदमुवाच ह

tāni śastrāṇi ghorāṇi pratigṛhya sa mārutiḥ
roṣeṇa mahatāviṣo vākyaṃ cedam uvāca ha

युध्यस्व यदि शूरोऽसि रावणात्मज दुर्मते
वायुपुत्रं समासाद्य न जीवन्प्रतियास्यसि

yudhyasva yadi śūro 'si rāvaṇātmaja durmate
vāyuputraṃ samāsādya na jīvan pratiyāsyasi

बाहुभ्यां संप्रयुध्यस्व यदि मे द्वन्द्वमाहवे
वेगं सहस्व दुर्बुद्धे ततस्त्वं रक्षसां वरः

bāhubhyāṃ saṃprayudhyasva yadi me dvandvam āhave
vegaṃ sahasva durbuddhe tatas tvaṃ rakṣasāṃ varaḥ

हनूमन्तं जिघांसन्तं समुद्यतशरासनम्
रावणात्मजमाचष्टे लक्ष्मणाय विभीषणः

hanūmantaṃ jighāṃsantaṃ samudyataśarāsanam
rāvaṇātmajam ācaṣṭe lakṣmaṇāya vibhīṣaṇaḥ

यस्तु वासवनिर्जेता रावणस्यात्मसंभवः
स एष रथमास्थाय हनूमन्तं जिघांसति

yas tu vāsavanirjetā rāvaṇasyātmasaṃbhavaḥ
sa eṣa ratham āsthāya hanūmantaṃ jighāṃsati

तमप्रतिमसंस्थानैः शरैः शत्रुविदारणैः
जीवितान्तकरैर्घोरैः सौमित्रे रावणिं जहि

tam apratimasaṃsthānaiḥ śaraiḥ śatruvidāraṇaiḥ
jīvitāntakarair ghoraiḥ saumitre rāvaṇiṃ jahi

इत्येवमुक्तस्तु तदा महात्मा; विभीषणेनारिविभीषणेन
ददर्श तं पर्वतसंनिकाशं; रथस्थितं भीमबलं दुरासदम्

ity evam uktas tu tadā mahātmā; vibhīṣaṇenārivibhīṣaṇena
dadarśa taṃ parvatasaṃnikāśaṃ; rathasthitaṃ bhīmabalaṃ durāsadam