Yuddha Kanda, sarga 75

विभीषण वचः श्रुत्वा रावणिः क्रोधमूर्छितः
अब्रवीत्परुषं वाक्यं वेगेनाभ्युत्पपात ह

vibhīṣaṇa vacaḥ śrutvā rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ
abravīt paruṣaṃ vākyaṃ vegenābhyutpapāta ha

उद्यतायुधनिस्त्रिंशो रथे तु समलंकृते
कालाश्वयुक्ते महति स्थितः कालान्तकोपमः

udyatāyudhanistriṃśo rathe tu samalaṃkṛte
kālāśvayukte mahati sthitaḥ kālāntakopamaḥ

महाप्रमाणमुद्यम्य विपुलं वेगवद्दृढम्
धनुर्भीमं परामृश्य शरांश्चामित्रनाशनान्

mahāpramāṇam udyamya vipulaṃ vegavad dṛḍham
dhanur bhīmaṃ parāmṛśya śarāṃś cāmitranāśanān

उवाचैनं समारब्धः सौमित्रिं सविभीषणम्
तांश्च वानरशार्दूलान्पश्यध्वं मे पराक्रमम्

uvācainaṃ samārabdhaḥ saumitriṃ savibhīṣaṇam
tāṃś ca vānaraśārdūlān paśyadhvaṃ me parākramam

अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टं शरवर्षं दुरासदम्
मुक्तं वर्षमिवाकाशे वारयिष्यथ संयुगे

adya matkārmukotsṛṣṭaṃ śaravarṣaṃ durāsadam
muktaṃ varṣam ivākāśe vārayiṣyatha saṃyuge

अद्य वो मामका बाणा महाकार्मुकनिःसृताः
विधमिष्यन्ति गात्राणि तूलराशिमिवानलः

adya vo māmakā bāṇā mahākārmukaniḥsṛtāḥ
vidhamiṣyanti gātrāṇi tūlarāśim ivānalaḥ

तीक्ष्णसायकनिर्भिन्नाञ्शूलशक्त्यृष्टितोमरैः
अद्य वो गमयिष्यामि सर्वानेव यमक्षयम्

tīkṣṇasāyakanirbhinnāñ śūlaśaktyṛṣṭitomaraiḥ
adya vo gamayiṣyāmi sarvān eva yamakṣayam

क्षिपतः शरवर्षाणि क्षिप्रहस्तस्य मे युधि
जीमूतस्येव नदतः कः स्थास्यति ममाग्रतः

kṣipataḥ śaravarṣāṇi kṣiprahastasya me yudhi
jīmūtasyeva nadataḥ kaḥ sthāsyati mamāgrataḥ

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य गर्जितं लक्ष्मणस्तदा
अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं वाक्यमब्रवीत्

tac chrutvā rākṣasendrasya garjitaṃ lakṣmaṇas tadā
abhītavadanaḥ kruddho rāvaṇiṃ vākyam abravīt

उक्तश्च दुर्गमः पारः कार्याणां राक्षस त्वया
कार्याणां कर्मणा पारं यो गच्छति स बुद्धिमान्

uktaś ca durgamaḥ pāraḥ kāryāṇāṃ rākṣasa tvayā
kāryāṇāṃ karmaṇā pāraṃ yo gacchati sa buddhimān

स त्वमर्थस्य हीनार्थो दुरवापस्य केनचित्
वचो व्याहृत्य जानीषे कृतार्थोऽस्मीति दुर्मते

sa tvam arthasya hīnārtho duravāpasya kena cit
vaco vyāhṛtya jānīṣe kṛtārtho 'smīti durmate

अन्तर्धानगतेनाजौ यस्त्वयाचरितस्तदा
तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः

antardhānagatenājau yas tvayācaritas tadā
taskarācarito mārgo naiṣa vīraniṣevitaḥ

यथा बाणपथं प्राप्य स्थितोऽहं तव राक्षस
दर्शयस्वाद्य तत्तेजो वाचा त्वं किं विकत्थसे

yathā bāṇapathaṃ prāpya sthito 'haṃ tava rākṣasa
darśayasvādya tat tejo vācā tvaṃ kiṃ vikatthase

एवमुक्तो धनुर्भीमं परामृश्य महाबलः
ससर्जे निशितान्बाणानिन्द्रजित्समिजिंजय

evam ukto dhanur bhīmaṃ parāmṛśya mahābalaḥ
sasarje niśitān bāṇān indrajit samijiṃjaya

ते निसृष्टा महावेगाः शराः सर्पविषोपमाः
संप्राप्य लक्ष्मणं पेतुः श्वसन्त इव पन्नगाः

te nisṛṣṭā mahāvegāḥ śarāḥ sarpaviṣopamāḥ
saṃprāpya lakṣmaṇaṃ petuḥ śvasanta iva pannagāḥ

शरैरतिमहावेगैर्वेगवान्रावणात्मजः
सौमित्रिमिन्द्रजिद्युद्धे विव्याध शुभलक्षणम्

śarair atimahāvegair vegavān rāvaṇātmajaḥ
saumitrim indrajid yuddhe vivyādha śubhalakṣaṇam

स शरैरतिविद्धाङ्गो रुधिरेण समुक्षितः
शुशुभे लक्ष्मणः श्रीमान्विधूम इव पावकः

sa śarair atividdhāṅgo rudhireṇa samukṣitaḥ
śuśubhe lakṣmaṇaḥ śrīmān vidhūma iva pāvakaḥ

इन्द्रजित्त्वात्मनः कर्म प्रसमीक्ष्याधिगम्य च
विनद्य सुमहानादमिदं वचनमब्रवीत्

indrajit tv ātmanaḥ karma prasamīkṣyādhigamya ca
vinadya sumahānādam idaṃ vacanam abravīt

पत्रिणः शितधारास्ते शरा मत्कार्मुकच्युताः
आदास्यन्तेऽद्य सौमित्रे जीवितं जीवितान्तगाः

patriṇaḥ śitadhārās te śarā matkārmukacyutāḥ
ādāsyante 'dya saumitre jīvitaṃ jīvitāntagāḥ

अद्य गोमायुसंघाश्च श्येनसंघाश्च लक्ष्मण
गृध्राश्च निपतन्तु त्वां गतासुं निहतं मया

adya gomāyusaṃghāś ca śyenasaṃghāś ca lakṣmaṇa
gṛdhrāś ca nipatantu tvāṃ gatāsuṃ nihataṃ mayā

क्षत्रबन्धुः सदानार्यो रामः परमदुर्मतिः
भक्तं भ्रातरमद्यैव त्वां द्रक्ष्यति मया हतम्

kṣatrabandhuḥ sadānāryo rāmaḥ paramadurmatiḥ
bhaktaṃ bhrātaram adyaiva tvāṃ drakṣyati mayā hatam

विशस्तकवचं भूमौ व्यपविद्धशरासनम्
हृतोत्तमाङ्गं सौमित्रे त्वामद्य निहतं मया

viśastakavacaṃ bhūmau vyapaviddhaśarāsanam
hṛtottamāṅgaṃ saumitre tvām adya nihataṃ mayā

इति ब्रुवाणं संरब्धं परुषं रावणात्मजम्
हेतुमद्वाक्यमत्यर्थं लक्ष्मणः प्रत्युवाच ह

iti bruvāṇaṃ saṃrabdhaṃ paruṣaṃ rāvaṇātmajam
hetumadvākyam atyarthaṃ lakṣmaṇaḥ pratyuvāca ha

अकृत्वा कत्थसे कर्म किमर्थमिह राक्षस
कुरु तत्कर्म येनाहं श्रद्दध्यां तव कत्थनम्

akṛtvā katthase karma kimartham iha rākṣasa
kuru tat karma yenāhaṃ śraddadhyāṃ tava katthanam

अनुक्त्वा परुषं वाक्यं किंचिदप्यनवक्षिपन्
अविकत्थन्वधिष्यामि त्वां पश्य पुरुषादन

anuktvā paruṣaṃ vākyaṃ kiṃ cid apy anavakṣipan
avikatthan vadhiṣyāmi tvāṃ paśya puruṣādana

इत्युक्त्वा पञ्चनाराचानाकर्णापूरिताञ्शरान्
निचखान महावेगाँल्लक्ष्मणो राक्षसोरसि

ity uktvā pañcanārācān ākarṇāpūritāñ śarān
nicakhāna mahāvegām̐l lakṣmaṇo rākṣasorasi

स शरैराहतस्तेन सरोषो रावणात्मजः
सुप्रयुक्तैस्त्रिभिर्बाणैः प्रतिविव्याध लक्ष्मणम्

sa śarair āhatas tena saroṣo rāvaṇātmajaḥ
suprayuktais tribhir bāṇaiḥ prativivyādha lakṣmaṇam

स बभूव महाभीमो नरराक्षससिंहयोः
विमर्दस्तुमुलो युद्धे परस्परवधैषिणोः

sa babhūva mahābhīmo nararākṣasasiṃhayoḥ
vimardas tumulo yuddhe parasparavadhaiṣiṇoḥ

उभौ हि बलसंपन्नावुभौ विक्रमशालिनौ
उभावपि सुविक्रान्तौ सर्वशस्त्रास्त्रकोविदौ

ubhau hi balasaṃpannāv ubhau vikramaśālinau
ubhāv api suvikrāntau sarvaśastrāstrakovidau

उभौ परमदुर्जेयावतुल्यबलतेजसौ
युयुधाते महावीरौ ग्रहाविव नभो गतौ

ubhau paramadurjeyāv atulyabalatejasau
yuyudhāte mahāvīrau grahāv iva nabho gatau

बलवृत्राविव हि तौ युधि वै दुष्प्रधर्षणौ
युयुधाते महात्मानौ तदा केसरिणाविव

balavṛtrāv iva hi tau yudhi vai duṣpradharṣaṇau
yuyudhāte mahātmānau tadā kesariṇāv iva

बहूनवसृजन्तौ हि मार्गणौघानवस्थितौ
नरराक्षससिंहौ तौ प्रहृष्टावभ्ययुध्यताम्

bahūn avasṛjantau hi mārgaṇaughān avasthitau
nararākṣasasiṃhau tau prahṛṣṭāv abhyayudhyatām

सुसंप्रहृष्टौ नरराक्षसोत्तमौ; जयैषिणौ मार्गणचापधारिणौ
परस्परं तौ प्रववर्षतुर्भृशं; शरौघवर्षेण बलाहकाविव

susaṃprahṛṣṭau nararākṣasottamau; jayaiṣiṇau mārgaṇacāpadhāriṇau
parasparaṃ tau pravavarṣatur bhṛśaṃ; śaraughavarṣeṇa balāhakāv iva