Yuddha Kanda, sarga 76

ततः शरं दाशरथिः संधायामित्रकर्शनः
ससर्ज राक्षसेन्द्राय क्रुद्धः सर्प इव श्वसन्

tataḥ śaraṃ dāśarathiḥ saṃdhāyāmitrakarśanaḥ
sasarja rākṣasendrāya kruddhaḥ sarpa iva śvasan

तस्य ज्यातलनिर्घोषं स श्रुत्वा रावणात्मजः
विवर्णवदनो भूत्वा लक्ष्मणं समुदैक्षत

tasya jyātalanirghoṣaṃ sa śrutvā rāvaṇātmajaḥ
vivarṇavadano bhūtvā lakṣmaṇaṃ samudaikṣata

तं विषण्णमुखं दृष्ट्वा राक्षसं रावणात्मजम्
सौमित्रिं युद्धसंसक्तं प्रत्युवाच विभीषणः

taṃ viṣaṇṇamukhaṃ dṛṣṭvā rākṣasaṃ rāvaṇātmajam
saumitriṃ yuddhasaṃsaktaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ

निमित्तान्यनुपश्यामि यान्यस्मिन्रावणात्मजे
त्वर तेन महाबाहो भग्न एष न संशयः

nimittāny anupaśyāmi yāny asmin rāvaṇātmaje
tvara tena mahābāho bhagna eṣa na saṃśayaḥ

ततः संधाय सौमित्रिः शरानग्निशिखोपमान्
मुमोच निशितांस्तस्मै सर्वानिव विषोल्बणान्

tataḥ saṃdhāya saumitriḥ śarān agniśikhopamān
mumoca niśitāṃs tasmai sarvān iva viṣolbaṇān

शक्राशनिसमस्पर्शैर्लक्ष्मणेनाहतः शरैः
मुहूर्तमभवन्मूढः सर्वसंक्षुभितेन्द्रियः

śakrāśanisamasparśair lakṣmaṇenāhataḥ śaraiḥ
muhūrtam abhavan mūḍhaḥ sarvasaṃkṣubhitendriyaḥ

उपलभ्य मुहूर्तेन संज्ञां प्रत्यागतेन्द्रियः
ददर्शावस्थितं वीरं वीरो दशरथात्मजम्

upalabhya muhūrtena saṃjñāṃ pratyāgatendriyaḥ
dadarśāvasthitaṃ vīraṃ vīro daśarathātmajam

सोऽभिचक्राम सौमित्रिं रोषात्संरक्तलोचनः
अब्रवीच्चैनमासाद्य पुनः स परुषं वचः

so 'bhicakrāma saumitriṃ roṣāt saṃraktalocanaḥ
abravīc cainam āsādya punaḥ sa paruṣaṃ vacaḥ

किं न स्मरसि तद्युद्धे प्रथमे मत्पराक्रमम्
निबद्धस्त्वं सह भ्रात्रा यदा युधि विचेष्टसे

kiṃ na smarasi tad yuddhe prathame matparākramam
nibaddhas tvaṃ saha bhrātrā yadā yudhi viceṣṭase

युवा खलु महायुद्धे शक्राशनिसमैः शरैः
शायिनौ प्रथमं भूमौ विसंज्ञौ सपुरःसरौ

yuvā khalu mahāyuddhe śakrāśanisamaiḥ śaraiḥ
śāyinau prathamaṃ bhūmau visaṃjñau sapuraḥsarau

स्मृतिर्वा नास्ति ते मन्ये व्यक्तं वा यमसादनम्
गन्तुमिच्छसि यस्मात्त्वं मां धर्षयितुमिच्छसि

smṛtir vā nāsti te manye vyaktaṃ vā yamasādanam
gantum icchasi yasmāt tvaṃ māṃ dharṣayitum icchasi

यदि ते प्रथमे युद्धे न दृष्टो मत्पराक्रमः
अद्य त्वां दर्शयिष्यामि तिष्ठेदानीं व्यवस्थितः

yadi te prathame yuddhe na dṛṣṭo matparākramaḥ
adya tvāṃ darśayiṣyāmi tiṣṭhedānīṃ vyavasthitaḥ

इत्युक्त्वा सप्तभिर्बाणैरभिविव्याध लक्ष्मणम्
दशभिश्च हनूमन्तं तीक्ष्णधारैः शरोत्तमैः

ity uktvā saptabhir bāṇair abhivivyādha lakṣmaṇam
daśabhiś ca hanūmantaṃ tīkṣṇadhāraiḥ śarottamaiḥ

ततः शरशतेनैव सुप्रयुक्तेन वीर्यवान्
क्रोधाद्द्विगुणसंरब्धो निर्बिभेद विभीषणम्

tataḥ śaraśatenaiva suprayuktena vīryavān
krodhād dviguṇasaṃrabdho nirbibheda vibhīṣaṇam

तद्दृष्ट्वेन्द्रजितः कर्म कृतं रामानुजस्तदा
अचिन्तयित्वा प्रहसन्नैतत्किंचिदिति ब्रुवन्

tad dṛṣṭvendrajitaḥ karma kṛtaṃ rāmānujas tadā
acintayitvā prahasan naitat kiṃ cid iti bruvan

मुमोच स शरान्घोरान्संगृह्य नरपुंगवः
अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं लक्ष्मणो युधि

mumoca sa śarān ghorān saṃgṛhya narapuṃgavaḥ
abhītavadanaḥ kruddho rāvaṇiṃ lakṣmaṇo yudhi

नैवं रणगतः शूराः प्रहरन्ति निशाचर
लघवश्चाल्पवीर्याश्च सुखा हीमे शरास्तव

naivaṃ raṇagataḥ śūrāḥ praharanti niśācara
laghavaś cālpavīryāś ca sukhā hīme śarās tava

नैवं शूरास्तु युध्यन्ते समरे जयकाङ्क्षिणः
इत्येवं तं ब्रुवाणस्तु शरवर्षैरवाकिरत्

naivaṃ śūrās tu yudhyante samare jayakāṅkṣiṇaḥ
ity evaṃ taṃ bruvāṇas tu śaravarṣair avākirat

तस्य बाणैस्तु विध्वस्तं कवचं हेमभूषितम्
व्यशीर्यत रथोपस्थे ताराजालमिवाम्बरात्

tasya bāṇais tu vidhvastaṃ kavacaṃ hemabhūṣitam
vyaśīryata rathopasthe tārājālam ivāmbarāt

विधूतवर्मा नाराचैर्बभूव स कृतव्रणः
इन्द्रजित्समरे शूरः प्ररूढ इव सानुमान्

vidhūtavarmā nārācair babhūva sa kṛtavraṇaḥ
indrajit samare śūraḥ prarūḍha iva sānumān

अभीक्ष्णं निश्वसन्तौ हि युध्येतां तुमुलं युधि
शरसंकृत्तसर्वाङ्गो सर्वतो रुधिरोक्षितौ

abhīkṣṇaṃ niśvasantau hi yudhyetāṃ tumulaṃ yudhi
śarasaṃkṛttasarvāṅgo sarvato rudhirokṣitau

अस्त्राण्यस्त्रविदां श्रेष्ठौ दर्शयन्तौ पुनः पुनः
शरानुच्चावचाकारानन्तरिक्षे बबन्धतुः

astrāṇy astravidāṃ śreṣṭhau darśayantau punaḥ punaḥ
śarān uccāvacākārān antarikṣe babandhatuḥ

व्यपेतदोषमस्यन्तौ लघुचित्रं च सुष्ठु च
उभौ तु तुमुलं घोरं चक्रतुर्नरराक्षसौ

vyapetadoṣam asyantau laghucitraṃ ca suṣṭhu ca
ubhau tu tumulaṃ ghoraṃ cakratur nararākṣasau

तयोः पृथक्पृथग्भीमः शुश्रुवे तलनिस्वनः
सुघोरयोर्निष्टनतोर्गगने मेघयोरिव

tayoḥ pṛthakpṛthag bhīmaḥ śuśruve talanisvanaḥ
sughorayor niṣṭanator gagane meghayor iva

ते गात्रयोर्निपतिता रुक्मपुङ्खाः शरा युधि
असृग्दिग्धा विनिष्पेतुर्विविशुर्धरणीतलम्

te gātrayor nipatitā rukmapuṅkhāḥ śarā yudhi
asṛgdigdhā viniṣpetur viviśur dharaṇītalam

अन्यैः सुनिशितैः शस्त्रैराकाशे संजघट्टिरे
बभञ्जुश्चिच्छिदुश्चापि तयोर्बाणाः सहस्रशः

anyaiḥ suniśitaiḥ śastrair ākāśe saṃjaghaṭṭire
babhañjuś cicchiduś cāpi tayor bāṇāḥ sahasraśaḥ

स बभूव रणे घोरस्तयोर्बाणमयश्चयः
अग्निभ्यामिव दीप्ताभ्यां सत्रे कुशमयश्चयः

sa babhūva raṇe ghoras tayor bāṇamayaś cayaḥ
agnibhyām iva dīptābhyāṃ satre kuśamayaś cayaḥ

तयोः कृतव्रणौ देहौ शुशुभाते महात्मनोः
सपुष्पाविव निष्पत्रौ वने शाल्मलिकुंशुकौ

tayoḥ kṛtavraṇau dehau śuśubhāte mahātmanoḥ
sapuṣpāv iva niṣpatrau vane śālmalikuṃśukau

चक्रतुस्तुमुलं घोरं संनिपातं मुहुर्मुहुः
इन्द्रजिल्लक्ष्मणश्चैव परस्परजयैषिणौ

cakratus tumulaṃ ghoraṃ saṃnipātaṃ muhur muhuḥ
indrajil lakṣmaṇaś caiva parasparajayaiṣiṇau

लक्ष्मणो रावणिं युद्धे रावणिश्चापि लक्ष्मणम्
अन्योन्यं तावभिघ्नन्तौ न श्रमं प्रत्यपद्यताम्

lakṣmaṇo rāvaṇiṃ yuddhe rāvaṇiś cāpi lakṣmaṇam
anyonyaṃ tāv abhighnantau na śramaṃ pratyapadyatām

बाणजालैः शरीरस्थैरवगाढैस्तरस्विनौ
शुशुभाते महावीरौ विरूढाविव पर्वतौ

bāṇajālaiḥ śarīrasthair avagāḍhais tarasvinau
śuśubhāte mahāvīrau virūḍhāv iva parvatau

तयो रुधिरसिक्तानि संवृतानि शरैर्भृशम्
बभ्राजुः सर्वगात्राणि ज्वलन्त इव पावकाः

tayo rudhirasiktāni saṃvṛtāni śarair bhṛśam
babhrājuḥ sarvagātrāṇi jvalanta iva pāvakāḥ

तयोरथ महान्कालो व्यतीयाद्युध्यमानयोः
न च तौ युद्धवैमुख्यं श्रमं वाप्युपजग्मतुः

tayor atha mahān kālo vyatīyād yudhyamānayoḥ
na ca tau yuddhavaimukhyaṃ śramaṃ vāpy upajagmatuḥ

अथ समरपरिश्रमं निहन्तुं; समरमुखेष्वजितस्य लक्ष्मणस्य
प्रियहितमुपपादयन्महौजाः; समरमुपेत्य विभीषणोऽवतस्थे

atha samarapariśramaṃ nihantuṃ; samaramukheṣv ajitasya lakṣmaṇasya
priyahitam upapādayan mahaujāḥ; samaram upetya vibhīṣaṇo 'vatasthe