Yuddha Kanda, sarga 77

युध्यमानौ तु तौ दृष्ट्वा प्रसक्तौ नरराक्षसौ
शूरः स रावणभ्राता तस्थौ संग्राममूर्धनि

yudhyamānau tu tau dṛṣṭvā prasaktau nararākṣasau
śūraḥ sa rāvaṇabhrātā tasthau saṃgrāmamūrdhani

ततो विस्फारयामास महद्धनुरवस्थितः
उत्ससर्ज च तीक्ष्णाग्रान्राक्षसेषु महाशरान्

tato visphārayām āsa mahad dhanur avasthitaḥ
utsasarja ca tīkṣṇāgrān rākṣaseṣu mahāśarān

ते शराः शिखिसंकाशा निपतन्तः समाहिताः
राक्षसान्दारयामासुर्वज्रा इव महागिरीन्

te śarāḥ śikhisaṃkāśā nipatantaḥ samāhitāḥ
rākṣasān dārayām āsur vajrā iva mahāgirīn

विभीषणस्यानुचरास्तेऽपि शूलासिपट्टसैः
चिच्छेदुः समरे वीरान्राक्षसान्राक्षसोत्तमाः

vibhīṣaṇasyānucarās te 'pi śūlāsipaṭṭasaiḥ
ciccheduḥ samare vīrān rākṣasān rākṣasottamāḥ

राक्षसैस्तैः परिवृतः स तदा तु विभीषणः
बभौ मध्ये प्रहृष्टानां कलभानामिव द्विपः

rākṣasais taiḥ parivṛtaḥ sa tadā tu vibhīṣaṇaḥ
babhau madhye prahṛṣṭānāṃ kalabhānām iva dvipaḥ

ततः संचोदयानो वै हरीन्रक्षोरणप्रियान्
उवाच वचनं काले कालज्ञो रक्षसां वरः

tataḥ saṃcodayāno vai harīn rakṣoraṇapriyān
uvāca vacanaṃ kāle kālajño rakṣasāṃ varaḥ

एकोऽयं राक्षसेन्द्रस्य परायणमिव स्थितः
एतच्छेषं बलं तस्य किं तिष्ठत हरीश्वराः

eko 'yaṃ rākṣasendrasya parāyaṇam iva sthitaḥ
etac cheṣaṃ balaṃ tasya kiṃ tiṣṭhata harīśvarāḥ

अस्मिन्विनिहते पापे राक्षसे रणमूर्धनि
रावणं वर्जयित्वा तु शेषमस्य बलं हतम्

asmin vinihate pāpe rākṣase raṇamūrdhani
rāvaṇaṃ varjayitvā tu śeṣam asya balaṃ hatam

प्रहस्तो निहतो वीरो निकुम्भश्च महाबलः
कुम्भकर्णश्च कुम्भश्च धूम्राक्षश्च निशाचरः

prahasto nihato vīro nikumbhaś ca mahābalaḥ
kumbhakarṇaś ca kumbhaś ca dhūmrākṣaś ca niśācaraḥ

अकम्पनः सुपार्श्वश्च चक्रमाली च राक्षसः
कम्पनः सत्त्ववन्तश्च देवान्तकनरान्तकौ

akampanaḥ supārśvaś ca cakramālī ca rākṣasaḥ
kampanaḥ sattvavantaś ca devāntakanarāntakau

एतान्निहत्यातिबलान्बहून्राक्षससत्तमान्
बाहुभ्यां सागरं तीर्त्वा लङ्घ्यतां गोष्पदं लघु

etān nihatyātibalān bahūn rākṣasasattamān
bāhubhyāṃ sāgaraṃ tīrtvā laṅghyatāṃ goṣpadaṃ laghu

एतावदिह शेषं वो जेतव्यमिह वानराः
हताः सर्वे समागम्य राक्षसा बलदर्पिताः

etāvad iha śeṣaṃ vo jetavyam iha vānarāḥ
hatāḥ sarve samāgamya rākṣasā baladarpitāḥ

अयुक्तं निधनं कर्तुं पुत्रस्य जनितुर्मम
घृणामपास्य रामार्थे निहन्यां भ्रातुरात्मजम्

ayuktaṃ nidhanaṃ kartuṃ putrasya janitur mama
ghṛṇām apāsya rāmārthe nihanyāṃ bhrātur ātmajam

हन्तुकामस्य मे बाष्पं चक्शुश्चैव निरुध्यते
तदेवैष महाबाहुर्लक्ष्मणः शमयिष्यति
वानरा घ्नन्तुं संभूय भृत्यानस्य समीपगान्

hantukāmasya me bāṣpaṃ cakśuś caiva nirudhyate
tad evaiṣa mahābāhur lakṣmaṇaḥ śamayiṣyati
vānarā ghnantuṃ saṃbhūya bhṛtyān asya samīpagān

इति तेनातियशसा राक्षसेनाभिचोदिताः
वानरेन्द्रा जहृषिरे लाङ्गलानि च विव्यधुः

iti tenātiyaśasā rākṣasenābhicoditāḥ
vānarendrā jahṛṣire lāṅgalāni ca vivyadhuḥ

ततस्ते कपिशार्दूलाः क्ष्वेडन्तश्च मुहुर्मुहुः
मुमुचुर्विविधान्नादान्मेघान्दृष्ट्वेव बर्हिणः

tatas te kapiśārdūlāḥ kṣveḍantaś ca muhur muhuḥ
mumucur vividhān nādān meghān dṛṣṭveva barhiṇaḥ

जाम्बवानपि तैः सर्वैः स्वयूथैरभिसंवृतः
अश्मभिस्ताडयामास नखैर्दन्तैश्च राक्षसान्

jāmbavān api taiḥ sarvaiḥ svayūthair abhisaṃvṛtaḥ
aśmabhis tāḍayām āsa nakhair dantaiś ca rākṣasān

निघ्नन्तमृक्षाधिपतिं राक्षसास्ते महाबलाः
परिवव्रुर्भयं त्यक्त्वा तमनेकविधायुधाः

nighnantam ṛkṣādhipatiṃ rākṣasās te mahābalāḥ
parivavrur bhayaṃ tyaktvā tam anekavidhāyudhāḥ

शरैः परशुभिस्तीक्ष्णैः पट्टसैर्यष्टितोमरैः
जाम्बवन्तं मृधे जघ्नुर्निघ्नन्तं राक्षसीं चमूम्

śaraiḥ paraśubhis tīkṣṇaiḥ paṭṭasair yaṣṭitomaraiḥ
jāmbavantaṃ mṛdhe jaghnur nighnantaṃ rākṣasīṃ camūm

स संप्रहारस्तुमुलः संजज्ञे कपिराक्षसाम्
देवासुराणां क्रुद्धानां यथा भीमो महास्वनः

sa saṃprahāras tumulaḥ saṃjajñe kapirākṣasām
devāsurāṇāṃ kruddhānāṃ yathā bhīmo mahāsvanaḥ

हनूमानपि संक्रुद्धः सालमुत्पाट्य पर्वतात्
रक्षसां कदनं चक्रे समासाद्य सहस्रशः

hanūmān api saṃkruddhaḥ sālam utpāṭya parvatāt
rakṣasāṃ kadanaṃ cakre samāsādya sahasraśaḥ

स दत्त्वा तुमुलं युद्धं पितृव्यस्येन्द्रजिद्युधि
लक्ष्मणं परवीरघ्नं पुनरेवाभ्यधावत

sa dattvā tumulaṃ yuddhaṃ pitṛvyasyendrajid yudhi
lakṣmaṇaṃ paravīraghnaṃ punar evābhyadhāvata

तौ प्रयुद्धौ तदा वीरौ मृधे लक्ष्मणराक्षसौ
शरौघानभिवर्षन्तौ जघ्नतुस्तौ परस्परम्

tau prayuddhau tadā vīrau mṛdhe lakṣmaṇarākṣasau
śaraughān abhivarṣantau jaghnatus tau parasparam

अभीक्ष्णमन्तर्दधतुः शरजालैर्महाबलौ
चन्द्रादित्याविवोष्णान्ते यथा मेघैस्तरस्विनौ

abhīkṣṇam antardadhatuḥ śarajālair mahābalau
candrādityāv ivoṣṇānte yathā meghais tarasvinau

न ह्यादानं न संधानं धनुषो वा परिग्रहः
न विप्रमोक्षो बाणानां न विकर्षो न विग्रहः

na hy ādānaṃ na saṃdhānaṃ dhanuṣo vā parigrahaḥ
na vipramokṣo bāṇānāṃ na vikarṣo na vigrahaḥ

न मुष्टिप्रतिसंधानं न लक्ष्यप्रतिपादनम्
अदृश्यत तयोस्तत्र युध्यतोः पाणिलाघवात्

na muṣṭipratisaṃdhānaṃ na lakṣyapratipādanam
adṛśyata tayos tatra yudhyatoḥ pāṇilāghavāt

चापवेगप्रमुक्तैश्च बाणजालैः समन्ततः
अन्तरिक्षेऽभिसंछन्ने न रूपाणि चकाशिरे
तमसा पिहितं सर्वमासीद्भीमतरं महत्

cāpavegapramuktaiś ca bāṇajālaiḥ samantataḥ
antarikṣe 'bhisaṃchanne na rūpāṇi cakāśire
tamasā pihitaṃ sarvam āsīd bhīmataraṃ mahat

न तदानीं ववौ वायुर्न जज्वाल च पावकः
स्वस्त्यस्तु लोकेभ्य इति जजल्पश्च महर्षयः
संपेतुश्चात्र संप्राप्ता गन्धर्वाः सह चारणैः

na tadānīṃ vavau vāyur na jajvāla ca pāvakaḥ
svastyas tu lokebhya iti jajalpaś ca maharṣayaḥ
saṃpetuś cātra saṃprāptā gandharvāḥ saha cāraṇaiḥ

अथ राक्षससिंहस्य कृष्णान्कनकभूषणान्
शरैश्चतुर्भिः सौमित्रिर्विव्याध चतुरो हयान्

atha rākṣasasiṃhasya kṛṣṇān kanakabhūṣaṇān
śaraiś caturbhiḥ saumitrir vivyādha caturo hayān

ततोऽपरेण भल्लेन सूतस्य विचरिष्यतः
लाघवाद्राघवः श्रीमाञ्शिरः कायादपाहरत्

tato 'pareṇa bhallena sūtasya vicariṣyataḥ
lāghavād rāghavaḥ śrīmāñ śiraḥ kāyād apāharat

निहतं सारथिं दृष्ट्वा समरे रावणात्मजः
प्रजहौ समरोद्धर्षं विषण्णः स बभूव ह

nihataṃ sārathiṃ dṛṣṭvā samare rāvaṇātmajaḥ
prajahau samaroddharṣaṃ viṣaṇṇaḥ sa babhūva ha

विषण्णवदनं दृष्ट्वा राक्षसं हरियूथपाः
ततः परमसंहृष्टो लक्ष्मणं चाभ्यपूजयन्

viṣaṇṇavadanaṃ dṛṣṭvā rākṣasaṃ hariyūthapāḥ
tataḥ paramasaṃhṛṣṭo lakṣmaṇaṃ cābhyapūjayan

ततः प्रमाथी शरभो रभसो गन्धमादनः
अमृष्यमाणाश्चत्वारश्चक्रुर्वेगं हरीश्वराः

tataḥ pramāthī śarabho rabhaso gandhamādanaḥ
amṛṣyamāṇāś catvāraś cakrur vegaṃ harīśvarāḥ

ते चास्य हयमुख्येषु तूर्णमुत्पत्य वानराः
चतुर्षु सुमहावीर्या निपेतुर्भीमविक्रमाः

te cāsya hayamukhyeṣu tūrṇam utpatya vānarāḥ
caturṣu sumahāvīryā nipetur bhīmavikramāḥ

तेषामधिष्ठितानां तैर्वानरैः पर्वतोपमैः
मुखेभ्यो रुधिरं व्यक्तं हयानां समवर्तत

teṣām adhiṣṭhitānāṃ tair vānaraiḥ parvatopamaiḥ
mukhebhyo rudhiraṃ vyaktaṃ hayānāṃ samavartata

ते निहत्य हयांस्तस्य प्रमथ्य च महारथम्
पुनरुत्पत्य वेगेन तस्थुर्लक्ष्मणपार्श्वतः

te nihatya hayāṃs tasya pramathya ca mahāratham
punar utpatya vegena tasthur lakṣmaṇapārśvataḥ

स हताश्वादवप्लुत्य रथान्मथितसारथेः
शरवर्षेण सौमित्रिमभ्यधावत रावणिः

sa hatāśvād avaplutya rathān mathitasāratheḥ
śaravarṣeṇa saumitrim abhyadhāvata rāvaṇiḥ

ततो महेन्द्रप्रतिमः स लक्ष्मणः; पदातिनं तं निशितैः शरोत्तमैः
सृजन्तमादौ निशिताञ्शरोत्तमा;न्भृशं तदा बाणगणैर्न्यवारयत्

tato mahendrapratimaḥ sa lakṣmaṇaḥ; padātinaṃ taṃ niśitaiḥ śarottamaiḥ
sṛjantam ādau niśitāñ śarottamān; bhṛśaṃ tadā bāṇagaṇair nyavārayat