Yuddha Kanda, sarga 79

Yuddhakāṇḍa · 18 Critical Edition verses · 2 Southern-only

रुधिरक्लिन्नगात्रस्तु लक्ष्मणः शुभलक्षणः
बभूव हृष्टस्तं हत्वा शक्रजेतारमाहवे

rudhiraklinnagātras tu lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ
babhūva hṛṣṭas taṃ hatvā śakrajetāram āhave

ततः स जाम्बवन्तं च हनूमन्तं च वीर्यवान्
संनिवर्त्य महातेजास्तांश्च सर्वान्वनौकसः

tataḥ sa jāmbavantaṃ ca hanūmantaṃ ca vīryavān
saṃnivartya mahātejās tāṃś ca sarvān vanaukasaḥ

आजगाम ततः शीघ्रं यत्र सुग्रीवराघवौ
विभीषणमवष्टभ्य हनूमन्तं च लक्ष्मणः

ājagāma tataḥ śīghraṃ yatra sugrīvarāghavau
vibhīṣaṇam avaṣṭabhya hanūmantaṃ ca lakṣmaṇaḥ

ततो राममभिक्रम्य सौमित्रिरभिवाद्य च
तस्थौ भ्रातृसमीपस्थः शक्रस्येन्द्रानुजो यथा
आचचक्षे तदा वीरो घोरमिन्द्रजितो वधम्

tato rāmam abhikramya saumitrir abhivādya ca
tasthau bhrātṛsamīpasthaḥ śakrasyendrānujo yathā
ācacakṣe tadā vīro ghoram indrajito vadham

रावणस्तु शिरश्छिन्नं लक्ष्मणेन महात्मना
न्यवेदयत रामाय तदा हृष्टो विभीषणः

rāvaṇas tu śiraś chinnaṃ lakṣmaṇena mahātmanā
nyavedayata rāmāya tadā hṛṣṭo vibhīṣaṇaḥ

श्रुत्वैवतुमहावीर्योलक्षणनेन्द्रजिद्वधम् ।

प्रहर्षमतुलंलेभेवाक्यंचेदमुवाच ह

śrutvaivatumahāvīryolakṣaṇanendrajidvadham |

praharṣamatulaṃlebhevākyaṃcedamuvāca ha

साधुलक्ष्मणतुष्टोऽस्मिकर्मचासुकरंकृतम् ।

रावणेर्हिविनाशेनजितमुत्यपधारय

sādhulakṣmaṇatuṣṭo'smikarmacāsukaraṃkṛtam |

rāvaṇerhivināśenajitamutyapadhāraya

उपवेश्य तमुत्सङ्गे परिष्वज्यावपीडितम्
मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय भूयः संस्पृश्य च त्वरन्
उवाच लक्ष्मणं वाक्यमाश्वास्य पुरुषर्षभः

upaveśya tam utsaṅge pariṣvajyāvapīḍitam
mūrdhni cainam upāghrāya bhūyaḥ saṃspṛśya ca tvaran
uvāca lakṣmaṇaṃ vākyam āśvāsya puruṣarṣabhaḥ

कृतं परमकल्याणं कर्म दुष्करकारिणा
निरमित्रः कृतोऽस्म्यद्य निर्यास्यति हि रावणः
बलव्यूहेन महता श्रुत्वा पुत्रं निपातितम्

kṛtaṃ paramakalyāṇaṃ karma duṣkarakāriṇā
niramitraḥ kṛto 'smy adya niryāsyati hi rāvaṇaḥ
balavyūhena mahatā śrutvā putraṃ nipātitam

तं पुत्रवधसंतप्तं निर्यान्तं राक्षसाधिपम्
बलेनावृत्य महता निहनिष्यामि दुर्जयम्

taṃ putravadhasaṃtaptaṃ niryāntaṃ rākṣasādhipam
balenāvṛtya mahatā nihaniṣyāmi durjayam

त्वया लक्ष्मण नाथेन सीता च पृथिवी च मे
न दुष्प्रापा हते त्वद्य शक्रजेतरि चाहवे

tvayā lakṣmaṇa nāthena sītā ca pṛthivī ca me
na duṣprāpā hate tv adya śakrajetari cāhave

स तं भ्रातरमाश्वास्य पारिष्वज्य च राघवः
रामः सुषेणं मुदितः समाभाष्येदमब्रवीत्

sa taṃ bhrātaram āśvāsya pāriṣvajya ca rāghavaḥ
rāmaḥ suṣeṇaṃ muditaḥ samābhāṣyedam abravīt

सशल्योऽयं महाप्राज्ञः सौमित्रिर्मित्रवत्सलः
यथा भवति सुस्वस्थस्तथा त्वं समुपाचर
विशल्यः क्रियतां क्षिप्रं सौमित्रिः सविभीषणः

saśalyo 'yaṃ mahāprājñaḥ saumitrir mitravatsalaḥ
yathā bhavati susvasthas tathā tvaṃ samupācara
viśalyaḥ kriyatāṃ kṣipraṃ saumitriḥ savibhīṣaṇaḥ

कृष वानरसैन्यानां शूराणां द्रुमयोधिनाम्
ये चान्येऽत्र च युध्यन्तः सशल्या व्रणिनस्तथा
तेऽपि सर्वे प्रयत्नेन क्रियन्तां सुखिनस्त्वया

kṛṣa vānarasainyānāṃ śūrāṇāṃ drumayodhinām
ye cānye 'tra ca yudhyantaḥ saśalyā vraṇinas tathā
te 'pi sarve prayatnena kriyantāṃ sukhinas tvayā

एवमुक्तः स रामेण महात्मा हरियूथपः
लक्ष्मणाय ददौ नस्तः सुषेणः परमौषधम्

evam uktaḥ sa rāmeṇa mahātmā hariyūthapaḥ
lakṣmaṇāya dadau nastaḥ suṣeṇaḥ paramauṣadham

स तस्य गन्धमाघ्राय विशल्यः समपद्यत
तदा निर्वेदनश्चैव संरूढव्रण एव च

sa tasya gandham āghrāya viśalyaḥ samapadyata
tadā nirvedanaś caiva saṃrūḍhavraṇa eva ca

विभीषण मुखानां च सुहृदां राघवाज्ञया
सर्ववानरमुख्यानां चिकित्सां स तदाकरोत्

vibhīṣaṇa mukhānāṃ ca suhṛdāṃ rāghavājñayā
sarvavānaramukhyānāṃ cikitsāṃ sa tadākarot

ततः प्रकृतिमापन्नो हृतशल्यो गतव्यथः
सौमित्रिर्मुदितस्तत्र क्षणेन विगतज्वरः

tataḥ prakṛtim āpanno hṛtaśalyo gatavyathaḥ
saumitrir muditas tatra kṣaṇena vigatajvaraḥ

तथैव रामः प्लवगाधिपस्तदा; विभीषणश्चर्क्षपतिश्च जाम्बवान्
अवेक्ष्य सौमित्रिमरोगमुत्थितं; मुदा ससैन्यः सुचिरं जहर्षिरे

tathaiva rāmaḥ plavagādhipas tadā; vibhīṣaṇaś carkṣapatiś ca jāmbavān
avekṣya saumitrim arogam utthitaṃ; mudā sasainyaḥ suciraṃ jaharṣire

अपूजयत्कर्म स लक्ष्मणस्य; सुदुष्करं दाशरथिर्महात्मा
हृष्टा बभूवुर्युधि यूथपेन्द्रा; निशम्य तं शक्रजितं निपातितम्

apūjayat karma sa lakṣmaṇasya; suduṣkaraṃ dāśarathir mahātmā
hṛṣṭā babhūvur yudhi yūthapendrā; niśamya taṃ śakrajitaṃ nipātitam