Yuddha Kanda, sarga 85

हन्यमाने बले तूर्णमन्योन्यं ते महामृधे
सरसीव महाघर्मे सूपक्षीणे बभूवतुः

hanyamāne bale tūrṇam anyonyaṃ te mahāmṛdhe
sarasīva mahāgharme sūpakṣīṇe babhūvatuḥ

स्वबलस्य विघातेन विरूपाक्षवधेन च
बभूव द्विगुणं क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः

svabalasya vighātena virūpākṣavadhena ca
babhūva dviguṇaṃ kruddho rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

प्रक्षीणं तु बलं दृष्ट्वा वध्यमानं वलीमुखैः
बभूवास्य व्यथा युद्धे प्रेक्ष्य दैवविपर्ययम्

prakṣīṇaṃ tu balaṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ valīmukhaiḥ
babhūvāsya vyathā yuddhe prekṣya daivaviparyayam

उवाच च समीपस्थं महोदरमरिंदमम्
अस्मिन्काले महाबाहो जयाशा त्वयि मे स्थिता

uvāca ca samīpasthaṃ mahodaram ariṃdamam
asmin kāle mahābāho jayāśā tvayi me sthitā

जहि शत्रुचमूं वीर दर्शयाद्य पराक्रमम्
भर्तृपिण्डस्य कालोऽयं निर्वेष्टुं साधु युध्यताम्

jahi śatrucamūṃ vīra darśayādya parākramam
bhartṛpiṇḍasya kālo 'yaṃ nirveṣṭuṃ sādhu yudhyatām

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा राक्षसेन्द्रं महोदरः
प्रविवेशारिसेनां स पतंग इव पावकम्

evam uktas tathety uktvā rākṣasendraṃ mahodaraḥ
praviveśārisenāṃ sa pataṃga iva pāvakam

ततः स कदनं चक्रे वानराणां महाबलः
भर्तृवाक्येन तेजस्वी स्वेन वीर्येण चोदितः

tataḥ sa kadanaṃ cakre vānarāṇāṃ mahābalaḥ
bhartṛvākyena tejasvī svena vīryeṇa coditaḥ

प्रभग्नां समरे दृष्ट्वा वानराणां महाचमूम्
अभिदुद्राव सुग्रीवो महोदरमनन्तरम्

prabhagnāṃ samare dṛṣṭvā vānarāṇāṃ mahācamūm
abhidudrāva sugrīvo mahodaram anantaram

प्रगृह्य विपुलां घोरां महीधरसमां शिलाम्
चिक्षेप च महातेजास्तद्वधाय हरीश्वरः

pragṛhya vipulāṃ ghorāṃ mahīdharasamāṃ śilām
cikṣepa ca mahātejās tad vadhāya harīśvaraḥ

तामापतन्तीं सहसा शिलां दृष्ट्वा महोदरः
असंभ्रान्तस्ततो बाणैर्निर्बिभेद दुरासदाम्

tām āpatantīṃ sahasā śilāṃ dṛṣṭvā mahodaraḥ
asaṃbhrāntas tato bāṇair nirbibheda durāsadām

रक्षसा तेन बाणौघैर्निकृत्ता सा सहस्रधा
निपपात शिला भूमौ गृध्रचक्रमिवाकुलम्

rakṣasā tena bāṇaughair nikṛttā sā sahasradhā
nipapāta śilā bhūmau gṛdhracakram ivākulam

तां तु भिन्नां शिलां दृष्ट्वा सुग्रीवः क्रोधमूर्छितः
सालमुत्पाट्य चिक्षेप रक्षसे रणमूर्धनि
शरैश्च विददारैनं शूरः परपुरंजयः

tāṃ tu bhinnāṃ śilāṃ dṛṣṭvā sugrīvaḥ krodhamūrchitaḥ
sālam utpāṭya cikṣepa rakṣase raṇamūrdhani
śaraiś ca vidadārainaṃ śūraḥ parapuraṃjayaḥ

स ददर्श ततः क्रुद्धः परिघं पतितं भुवि
आविध्य तु स तं दीप्तं परिघं तस्य दर्शयन्
परिघाग्रेण वेगेन जघानास्य हयोत्तमान्

sa dadarśa tataḥ kruddhaḥ parighaṃ patitaṃ bhuvi
āvidhya tu sa taṃ dīptaṃ parighaṃ tasya darśayan
parighāgreṇa vegena jaghānāsya hayottamān

तस्माद्धतहयाद्वीरः सोऽवप्लुत्य महारथात्
गदां जग्राह संक्रुद्धो राक्षसोऽथ महोदरः

tasmād dhatahayād vīraḥ so 'vaplutya mahārathāt
gadāṃ jagrāha saṃkruddho rākṣaso 'tha mahodaraḥ

गदापरिघहस्तौ तौ युधि वीरौ समीयतुः
नर्दन्तौ गोवृषप्रख्यौ घनाविव सविद्युतौ

gadāparighahastau tau yudhi vīrau samīyatuḥ
nardantau govṛṣaprakhyau ghanāv iva savidyutau

आजघान गदां तस्य परिघेण हरीश्वरः
पपात स गदोद्भिन्नः परिघस्तस्य भूतले

ājaghāna gadāṃ tasya parigheṇa harīśvaraḥ
papāta sa gadodbhinnaḥ parighas tasya bhūtale

ततो जग्राह तेजस्वी सुग्रीवो वसुधातलात्
आयसं मुसलं घोरं सर्वतो हेमभूषितम्

tato jagrāha tejasvī sugrīvo vasudhātalāt
āyasaṃ musalaṃ ghoraṃ sarvato hemabhūṣitam

तं समुद्यम्य चिक्षेप सोऽप्यन्यां व्याक्षिपद्गदाम्
भिन्नावन्योन्यमासाद्य पेततुर्धरणीतले

taṃ samudyamya cikṣepa so 'py anyāṃ vyākṣipad gadām
bhinnāv anyonyam āsādya petatur dharaṇītale

ततो भग्नप्रहरणौ मुष्टिभ्यां तौ समीयतुः
तेजोबलसमाविष्टौ दीप्ताविव हुताशनौ

tato bhagnapraharaṇau muṣṭibhyāṃ tau samīyatuḥ
tejobalasamāviṣṭau dīptāv iva hutāśanau

जघ्नतुस्तौ तदान्योन्यं नेदतुश्च पुनः पुनः
तलैश्चान्योन्यमाहत्य पेततुर्धरणीतले

jaghnatus tau tadānyonyaṃ nedatuś ca punaḥ punaḥ
talaiś cānyonyam āhatya petatur dharaṇītale

उत्पेततुस्ततस्तूर्णं जघ्नतुश्च परस्परम्
भुजैश्चिक्षेपतुर्वीरावन्योन्यमपराजितौ

utpetatus tatas tūrṇaṃ jaghnatuś ca parasparam
bhujaiś cikṣepatur vīrāv anyonyam aparājitau

आजहार तदा खड्गमदूरपरिवर्तिनम्
राक्षसश्चर्मणा सार्धं महावेगो महोदरः

ājahāra tadā khaḍgam adūraparivartinam
rākṣasaś carmaṇā sārdhaṃ mahāvego mahodaraḥ

तथैव च महाखड्गं चर्मणा पतितं सह
जग्राह वानरश्रेष्ठः सुग्रीवो वेगवत्तरः

tathaiva ca mahākhaḍgaṃ carmaṇā patitaṃ saha
jagrāha vānaraśreṣṭhaḥ sugrīvo vegavattaraḥ

तौ तु रोषपरीताङ्गौ नर्दन्तावभ्यधावताम्
उद्यतासी रणे हृष्टौ युधि शस्त्रविशारदौ

tau tu roṣaparītāṅgau nardantāv abhyadhāvatām
udyatāsī raṇe hṛṣṭau yudhi śastraviśāradau

दक्षिणं मण्डलं चोभौ तौ तूर्णं संपरीयतुः
अन्योन्यमभिसंक्रुद्धौ जये प्रणिहितावुभौ

dakṣiṇaṃ maṇḍalaṃ cobhau tau tūrṇaṃ saṃparīyatuḥ
anyonyam abhisaṃkruddhau jaye praṇihitāv ubhau

स तु शूरो महावेगो वीर्यश्लाघी महोदरः
महाचर्मणि तं खड्गं पातयामास दुर्मतिः

sa tu śūro mahāvego vīryaślāghī mahodaraḥ
mahācarmaṇi taṃ khaḍgaṃ pātayām āsa durmatiḥ

लग्नमुत्कर्षतः खड्गं खड्गेन कपिकुञ्जरः
जहार सशिरस्त्राणं कुण्डलोपहितं शिरः

lagnam utkarṣataḥ khaḍgaṃ khaḍgena kapikuñjaraḥ
jahāra saśiras trāṇaṃ kuṇḍalopahitaṃ śiraḥ

निकृत्तशिरसस्तस्य पतितस्य महीतले
तद्बलं राक्षसेन्द्रस्य दृष्ट्वा तत्र न तिष्ठति

nikṛttaśirasas tasya patitasya mahītale
tad balaṃ rākṣasendrasya dṛṣṭvā tatra na tiṣṭhati

हत्वा तं वानरैः सार्धं ननाद मुदितो हरिः
चुक्रोध च दशग्रीवो बभौ हृष्टश्च राघवः

hatvā taṃ vānaraiḥ sārdhaṃ nanāda mudito hariḥ
cukrodha ca daśagrīvo babhau hṛṣṭaś ca rāghavaḥ