Yuddha Kanda, sarga 87

महोदरमहापार्श्वौ हतौ दृष्ट्वा तु राक्षसौ
तस्मिंश्च निहते वीरे विरूपाक्षे महाबले

mahodaramahāpārśvau hatau dṛṣṭvā tu rākṣasau
tasmiṃś ca nihate vīre virūpākṣe mahābale

आविवेश महान्क्रोधो रावणं तु महामृधे
सूतं संचोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह

āviveśa mahān krodho rāvaṇaṃ tu mahāmṛdhe
sūtaṃ saṃcodayām āsa vākyaṃ cedam uvāca ha

निहतानाममात्यानां रुद्धस्य नगरस्य च
दुःखमेषोऽपनेष्यामि हत्वा तौ रामलक्ष्मणौ

nihatānām amātyānāṃ ruddhasya nagarasya ca
duḥkham eṣo 'paneṣyāmi hatvā tau rāmalakṣmaṇau

रामवृक्षं रणे हन्मि सीतापुष्पफलप्रदम्
प्रशाखा यस्य सुग्रीवो जाम्बवान्कुमुदो नलः

rāmavṛkṣaṃ raṇe hanmi sītāpuṣpaphalapradam
praśākhā yasya sugrīvo jāmbavān kumudo nalaḥ

स दिशो दश घोषेण रथस्यातिरथो महान्
नादयन्प्रययौ तूर्णं राघवं चाभ्यवर्तत

sa diśo daśa ghoṣeṇa rathasyātiratho mahān
nādayan prayayau tūrṇaṃ rāghavaṃ cābhyavartata

पूरिता तेन शब्देन सनदीगिरिकानना
संचचाल मही सर्वा सवराहमृगद्विपा

pūritā tena śabdena sanadīgirikānanā
saṃcacāla mahī sarvā savarāhamṛgadvipā

तामसं सुमहाघोरं चकारास्त्रं सुदारुणम्
निर्ददाह कपीन्सर्वांस्ते प्रपेतुः समन्ततः

tāmasaṃ sumahāghoraṃ cakārāstraṃ sudāruṇam
nirdadāha kapīn sarvāṃs te prapetuḥ samantataḥ

तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः
दृष्ट्वा भग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः

tāny anīkāny anekāni rāvaṇasya śarottamaiḥ
dṛṣṭvā bhagnāni śataśo rāghavaḥ paryavasthitaḥ

स ददर्श ततो रामं तिष्ठन्तमपराजितम्
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विष्णुना वासवं यथा

sa dadarśa tato rāmaṃ tiṣṭhantam aparājitam
lakṣmaṇena saha bhrātrā viṣṇunā vāsavaṃ yathā

आलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्य महद्धनुः
पद्मपत्रविशालाक्षं दीर्घबाहुमरिंदमम्

ālikhantam ivākāśam avaṣṭabhya mahad dhanuḥ
padmapatraviśālākṣaṃ dīrghabāhum ariṃdamam

वानरांश्च रणे भग्नानापतन्तं च रावणम्
समीक्ष्य राघवो हृष्टो मध्ये जग्राह कार्मुकम्

vānarāṃś ca raṇe bhagnān āpatantaṃ ca rāvaṇam
samīkṣya rāghavo hṛṣṭo madhye jagrāha kārmukam

विस्फारयितुमारेभे ततः स धनुरुत्तमम्
महावेगं महानादं निर्भिन्दन्निव मेदिनीम्

visphārayitum ārebhe tataḥ sa dhanur uttamam
mahāvegaṃ mahānādaṃ nirbhindann iva medinīm

तयोः शरपथं प्राप्य रावणो राजपुत्रयोः
स बभूव यथा राहुः समीपे शशिसूर्ययोः

tayoḥ śarapathaṃ prāpya rāvaṇo rājaputrayoḥ
sa babhūva yathā rāhuḥ samīpe śaśisūryayoḥ

रावणस्य च बाणौघै रामविस्फरितेन च
शब्देन राक्षसास्तेन पेतुश्च शतशस्तदा

rāvaṇasya ca bāṇaughai rāmavispharitena ca
śabdena rākṣasās tena petuś ca śataśas tadā

तमिच्छन्प्रथमं योद्धुं लक्ष्मणो निशितैः शरैः
मुमोच धनुरायम्य शरानग्निशिखोपमान्

tam icchan prathamaṃ yoddhuṃ lakṣmaṇo niśitaiḥ śaraiḥ
mumoca dhanur āyamya śarān agniśikhopamān

तान्मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता
बाणान्बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत्

tān muktamātrān ākāśe lakṣmaṇena dhanuṣmatā
bāṇān bāṇair mahātejā rāvaṇaḥ pratyavārayat

एकमेकेन बाणेन त्रिभिस्त्रीन्दशभिर्दश
लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन्पाणिलाघवम्

ekam ekena bāṇena tribhis trīn daśabhir daśa
lakṣmaṇasya praciccheda darśayan pāṇilāghavam

अभ्यतिक्रम्य सौमित्रिं रावणः समितिंजयः
आससाद ततो रामं स्थितं शैलमिवाचलम्

abhyatikramya saumitriṃ rāvaṇaḥ samitiṃjayaḥ
āsasāda tato rāmaṃ sthitaṃ śailam ivācalam

स संख्ये राममासाद्य क्रोधसंरक्तलोचनः
व्यसृजच्छरवर्षानि रावणो राघवोपरि

sa saṃkhye rāmam āsādya krodhasaṃraktalocanaḥ
vyasṛjac charavarṣāni rāvaṇo rāghavopari

शरधारास्ततो रामो रावणस्य धनुश्च्युताः
दृष्ट्वैवापतिताः शीघ्रं भल्लाञ्जग्राह सत्वरम्

śaradhārās tato rāmo rāvaṇasya dhanuścyutāḥ
dṛṣṭvaivāpatitāḥ śīghraṃ bhallāñ jagrāha satvaram

ताञ्शरौघांस्ततो भल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेद राघवः
दीप्यमानान्महावेगान्क्रुद्धानाशीविषानिव

tāñ śaraughāṃs tato bhallais tīkṣṇaiś ciccheda rāghavaḥ
dīpyamānān mahāvegān kruddhān āśīviṣān iva

राघवो रावणं तूर्णं रावणो राघवं तथा
अन्योन्यं विविधैस्तीक्ष्णैः शरैरभिववर्षतुः

rāghavo rāvaṇaṃ tūrṇaṃ rāvaṇo rāghavaṃ tathā
anyonyaṃ vividhais tīkṣṇaiḥ śarair abhivavarṣatuḥ

चेरतुश्च चिरं चित्रं मण्डलं सव्यदक्षिणम्
बाणवेगान्समुदीक्ष्य समरेष्वपराजितौ

ceratuś ca ciraṃ citraṃ maṇḍalaṃ savyadakṣiṇam
bāṇavegān samudīkṣya samareṣv aparājitau

तयोर्भूतानि वित्रेषुर्युगपत्संप्रयुध्यतोः
रौद्रयोः सायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः

tayor bhūtāni vitreṣur yugapat saṃprayudhyatoḥ
raudrayoḥ sāyakamucor yamāntakanikāśayoḥ

संततं विविधैर्बाणैर्बभूव गगनं तदा
घनैरिवातपापाये विद्युन्मालासमाकुलैः

saṃtataṃ vividhair bāṇair babhūva gaganaṃ tadā
ghanair ivātapāpāye vidyunmālāsamākulaiḥ

गवाक्षितमिवाकाशं बभूव शूरवृष्टिभिः
महावेगैः सुतीक्ष्णाग्रैर्गृध्रपत्रैः सुवाजितैः

gavākṣitam ivākāśaṃ babhūva śūravṛṣṭibhiḥ
mahāvegaiḥ sutīkṣṇāgrair gṛdhrapatraiḥ suvājitaiḥ

शरान्धकारं तौ भीमं चक्रतुः परमं तदा
गतेऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोत्थितौ

śarāndhakāraṃ tau bhīmaṃ cakratuḥ paramaṃ tadā
gate 'staṃ tapane cāpi mahāmeghāv ivotthitau

बभूव तुमुलं युद्धमन्योन्यवधकाङ्क्षिणोः
अनासाद्यमचिन्त्यं च वृत्रवासवयोरिव

babhūva tumulaṃ yuddham anyonyavadhakāṅkṣiṇoḥ
anāsādyam acintyaṃ ca vṛtravāsavayor iva

उभौ हि परमेष्वासावुभौ शस्त्रविशारदौ
उभौ चास्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धे विचेरतुः

ubhau hi parameṣvāsāv ubhau śastraviśāradau
ubhau cāstravidāṃ mukhyāv ubhau yuddhe viceratuḥ

उभौ हि येन व्रजतस्तेन तेन शरोर्मयः
ऊर्मयो वायुना विद्धा जग्मुः सागरयोरिव

ubhau hi yena vrajatas tena tena śarormayaḥ
ūrmayo vāyunā viddhā jagmuḥ sāgarayor iva

ततः संसक्तहस्तस्तु रावणो लोकरावणः
नाराचमालां रामस्य ललाटे प्रत्यमुञ्चत

tataḥ saṃsaktahastas tu rāvaṇo lokarāvaṇaḥ
nārācamālāṃ rāmasya lalāṭe pratyamuñcata

रौद्रचापप्रयुक्तां तां नीलोत्पलदलप्रभाम्
शिरसा धारयन्रामो न व्यथां प्रत्यपद्यत

raudracāpaprayuktāṃ tāṃ nīlotpaladalaprabhām
śirasā dhārayan rāmo na vyathāṃ pratyapadyata

अथ मन्त्रानपि जपन्रौद्रमस्त्रमुदीरयन्
शरान्भूयः समादाय रामः क्रोधसमन्वितः

atha mantrān api japan raudram astram udīrayan
śarān bhūyaḥ samādāya rāmaḥ krodhasamanvitaḥ

मुमोच च महातेजाश्चापमायम्य वीर्यवान्
ताञ्शरान्राक्षसेन्द्राय चिक्षेपाच्छिन्नसायकः

mumoca ca mahātejāś cāpam āyamya vīryavān
tāñ śarān rākṣasendrāya cikṣepācchinnasāyakaḥ

ते महामेघसंकाशे कवचे पतिताः शराः
अवध्ये राक्षसेन्द्रस्य न व्यथां जनयंस्तदा

te mahāmeghasaṃkāśe kavace patitāḥ śarāḥ
avadhye rākṣasendrasya na vyathāṃ janayaṃs tadā

पुनरेवाथ तं रामो रथस्थं राक्षसाधिपम्
ललाटे परमास्त्रेण सर्वास्त्रकुशलोऽभिनत्

punar evātha taṃ rāmo rathasthaṃ rākṣasādhipam
lalāṭe paramāstreṇa sarvāstrakuśalo 'bhinat

ते भित्त्वा बाणरूपाणि पञ्चशीर्षा इवोरगाः
श्वसन्तो विविशुर्भूमिं रावणप्रतिकूलताः

te bhittvā bāṇarūpāṇi pañcaśīrṣā ivoragāḥ
śvasanto viviśur bhūmiṃ rāvaṇapratikūlatāḥ

निहत्य राघवस्यास्त्रं रावणः क्रोधमूर्छितः
आसुरं सुमहाघोरमन्यदस्त्रं समाददे

nihatya rāghavasyāstraṃ rāvaṇaḥ krodhamūrchitaḥ
āsuraṃ sumahāghoram anyad astraṃ samādade

सिंहव्याघ्रमुखांश्चान्यान्कङ्ककाकमुखानपि
गृध्रश्येनमुखांश्चापि सृगालवदनांस्तथा

siṃhavyāghramukhāṃś cānyān kaṅkakākamukhān api
gṛdhraśyenamukhāṃś cāpi sṛgālavadanāṃs tathā

ईहामृगमुखांश्चान्यान्व्यादितास्यान्भयावहान्
पञ्चास्याँल्लेलिहानांश्च ससर्ज निशिताञ्शरान्

īhāmṛgamukhāṃś cānyān vyāditāsyān bhayāvahān
pañcāsyām̐l lelihānāṃś ca sasarja niśitāñ śarān

शरान्खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंस्थितान्
श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्च मकराशीविषाननान्

śarān kharamukhāṃś cānyān varāhamukhasaṃsthitān
śvānakukkuṭavaktrāṃś ca makarāśīviṣānanān

एतांश्चान्यांश्च मायाभिः ससर्ज निशिताञ्शरान्
रामं प्रति महातेजाः क्रुद्धः सर्प इव श्वसन्

etāṃś cānyāṃś ca māyābhiḥ sasarja niśitāñ śarān
rāmaṃ prati mahātejāḥ kruddhaḥ sarpa iva śvasan

आसुरेण समाविष्टः सोऽस्त्रेण रघुनन्दनः
ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकं पावकोपमः

āsureṇa samāviṣṭaḥ so 'streṇa raghunandanaḥ
sasarjāstraṃ mahotsāhaḥ pāvakaṃ pāvakopamaḥ

अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तथा सूर्यमुखानपि
चन्द्रार्धचन्द्रवक्त्रांश्च धूमकेतुमुखानपि

agnidīptamukhān bāṇāṃs tathā sūryamukhān api
candrārdhacandravaktrāṃś ca dhūmaketumukhān api

ग्रहनक्षत्रवर्णांश्च महोल्कामुखसंस्थितान्
विद्युज्जिह्वोपमांश्चान्यान्ससर्ज निशिताञ्शरान्

grahanakṣatravarṇāṃś ca maholkāmukhasaṃsthitān
vidyujjihvopamāṃś cānyān sasarja niśitāñ śarān

ते रावणशरा घोरा राघवास्त्रसमाहताः
विलयं जग्मुराकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः

te rāvaṇaśarā ghorā rāghavāstrasamāhatāḥ
vilayaṃ jagmur ākāśe jagmuś caiva sahasraśaḥ

तदस्त्रं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा
हृष्टा नेदुस्ततः सर्वे कपयः कामरूपिणः

tad astraṃ nihataṃ dṛṣṭvā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā
hṛṣṭā nedus tataḥ sarve kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ