Yuddha Kanda, sarga 96

तौ तथा युध्यमानौ तु समरे रामरावणौ
ददृशुः सर्वभूतानि विस्मितेनान्तरात्मना

tau tathā yudhyamānau tu samare rāmarāvaṇau
dadṛśuḥ sarvabhūtāni vismitenāntarātmanā

अर्दयन्तौ तु समरे तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ
परस्परवधे युक्तौ घोररूपौ बभूवतुः

ardayantau tu samare tayos tau syandanottamau
parasparavadhe yuktau ghorarūpau babhūvatuḥ

मण्डलानि च वीथीश्च गतप्रत्यागतानि च
दर्शयन्तौ बहुविधां सूतौ सारथ्यजां गतिम्

maṇḍalāni ca vīthīś ca gatapratyāgatāni ca
darśayantau bahuvidhāṃ sūtau sārathyajāṃ gatim

अर्दयन्रावणं रामो राघवं चापि रावणः
गतिवेगं समापन्नौ प्रवर्तन निवर्तने

ardayan rāvaṇaṃ rāmo rāghavaṃ cāpi rāvaṇaḥ
gativegaṃ samāpannau pravartana nivartane

क्षिपतोः शरजालानि तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ
चेरतुः संयुगमहीं सासारौ जलदाविव

kṣipatoḥ śarajālāni tayos tau syandanottamau
ceratuḥ saṃyugamahīṃ sāsārau jaladāv iva

दर्शयित्वा तदा तौ तु गतिं बहुविधां रणे
परस्परस्याभिमुखौ पुनरेव च तस्थतुः

darśayitvā tadā tau tu gatiṃ bahuvidhāṃ raṇe
parasparasyābhimukhau punar eva ca tasthatuḥ

धुरं धुरेण रथयोर्वक्त्रं वक्त्रेण वाजिनाम्
पताकाश्च पताकाभिः समेयुः स्थितयोस्तदा

dhuraṃ dhureṇa rathayor vaktraṃ vaktreṇa vājinām
patākāś ca patākābhiḥ sameyuḥ sthitayos tadā

रावणस्य ततो रामो धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः
चतुर्भिश्चतुरो दीप्तान्हयान्प्रत्यपसर्पयत्

rāvaṇasya tato rāmo dhanurmuktaiḥ śitaiḥ śaraiḥ
caturbhiś caturo dīptān hayān pratyapasarpayat

स क्रोधवशमापन्नो हयानामपसर्पणे
मुमोच निशितान्बाणान्राघवाय निशाचरः

sa krodhavaśam āpanno hayānām apasarpaṇe
mumoca niśitān bāṇān rāghavāya niśācaraḥ

सोऽतिविद्धो बलवता दशग्रीवेण राघवः
जगाम न विकारं च न चापि व्यथितोऽभवत्

so 'tividdho balavatā daśagrīveṇa rāghavaḥ
jagāma na vikāraṃ ca na cāpi vyathito 'bhavat

चिक्षेप च पुनर्बाणान्वज्रपातसमस्वनान्
सारथिं वज्रहस्तस्य समुद्दिश्य निशाचरः

cikṣepa ca punar bāṇān vajrapātasamasvanān
sārathiṃ vajrahastasya samuddiśya niśācaraḥ

मातलेस्तु महावेगाः शरीरे पतिताः शराः
न सूक्ष्ममपि संमोहं व्यथां वा प्रददुर्युधि

mātales tu mahāvegāḥ śarīre patitāḥ śarāḥ
na sūkṣmam api saṃmohaṃ vyathāṃ vā pradadur yudhi

तया धर्षणया क्रोद्धो मातलेर्न तथात्मनः
चकार शरजालेन राघवो विमुखं रिपुम्

tayā dharṣaṇayā kroddho mātaler na tathātmanaḥ
cakāra śarajālena rāghavo vimukhaṃ ripum

विंशतिं त्रिंशतं षष्टिं शतशोऽथ सहस्रशः
मुमोच राघवो वीरः सायकान्स्यन्दने रिपोः

viṃśatiṃ triṃśataṃ ṣaṣṭiṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ
mumoca rāghavo vīraḥ sāyakān syandane ripoḥ

गदानां मुसलानां च परिघाणां च निस्वनैः
शराणां पुङ्खवातैश्च क्षुभिताः सप्तसागराः

gadānāṃ musalānāṃ ca parighāṇāṃ ca nisvanaiḥ
śarāṇāṃ puṅkhavātaiś ca kṣubhitāḥ saptasāgarāḥ

क्षुब्धानां सागराणां च पातालतलवासिनः
व्यथिताः पन्नगाः सर्वे दानवाश्च सहस्रशः

kṣubdhānāṃ sāgarāṇāṃ ca pātālatalavāsinaḥ
vyathitāḥ pannagāḥ sarve dānavāś ca sahasraśaḥ

चकम्पे मेदिनी कृत्स्ना सशैलवनकानना
भास्करो निष्प्रभश्चाभून्न ववौ चापि मारुतः

cakampe medinī kṛtsnā saśailavanakānanā
bhāskaro niṣprabhaś cābhūn na vavau cāpi mārutaḥ

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः
चिन्तामापेदिरे सर्वे सकिंनरमहोरगाः

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ
cintām āpedire sarve sakiṃnaramahoragāḥ

स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्योऽस्तु लोकास्तिष्ठन्तु शाश्वताः
जयतां राघवः संख्ये रावणं राक्षसेश्वरम्

svasti gobrāhmaṇebhyo 'stu lokās tiṣṭhantu śāśvatāḥ
jayatāṃ rāghavaḥ saṃkhye rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram

ततः क्रुद्धो महाबाहू रघूणां कीर्तिवर्धनः
संधाय धनुषा रामः क्षुरमाशीविषोपमम्
रावणस्य शिरोऽच्छिन्दच्छ्रीमज्ज्वलितकुण्डलम्

tataḥ kruddho mahābāhū raghūṇāṃ kīrtivardhanaḥ
saṃdhāya dhanuṣā rāmaḥ kṣuram āśīviṣopamam
rāvaṇasya śiro 'cchindac chrīmaj jvalitakuṇḍalam

तच्छिरः पतितं भूमौ दृष्टं लोकैस्त्रिभिस्तदा
तस्यैव सदृशं चान्यद्रावणस्योत्थितं शिरः

tac chiraḥ patitaṃ bhūmau dṛṣṭaṃ lokais tribhis tadā
tasyaiva sadṛśaṃ cānyad rāvaṇasyotthitaṃ śiraḥ

तत्क्षिप्रं क्षिप्रहस्तेन रामेण क्षिप्रकारिणा
द्वितीयं रावणशिरश्छिन्नं संयति सायकैः

tat kṣipraṃ kṣiprahastena rāmeṇa kṣiprakāriṇā
dvitīyaṃ rāvaṇaśiraś chinnaṃ saṃyati sāyakaiḥ

छिन्नमात्रं च तच्छीर्षं पुनरन्यत्स्म दृश्यते
तदप्यशनिसंकाशैश्छिन्नं रामेण सायकैः

chinnamātraṃ ca tac chīrṣaṃ punar anyat sma dṛśyate
tad apy aśanisaṃkāśaiś chinnaṃ rāmeṇa sāyakaiḥ

एवमेव शतं छिन्नं शिरसां तुल्यवर्चसाम्
न चैव रावणस्यान्तो दृश्यते जीवितक्षये

evam eva śataṃ chinnaṃ śirasāṃ tulyavarcasām
na caiva rāvaṇasyānto dṛśyate jīvitakṣaye

ततः सर्वास्त्रविद्वीरः कौसल्यानन्दिवर्धनः
मार्गणैर्बहुभिर्युक्तश्चिन्तयामास राघवः

tataḥ sarvāstravid vīraḥ kausalyānandivardhanaḥ
mārgaṇair bahubhir yuktaś cintayām āsa rāghavaḥ

मारीचो निहतो यैस्तु खरो यैस्तु सुदूषणः
क्रञ्चारण्ये विराधस्तु कबन्धो दण्डका वने

mārīco nihato yais tu kharo yais tu sudūṣaṇaḥ
krañcāraṇye virādhas tu kabandho daṇḍakā vane

त इमे सायकाः सर्वे युद्धे प्रत्ययिका मम
किं नु तत्कारणं येन रावणे मन्दतेजसः

ta ime sāyakāḥ sarve yuddhe pratyayikā mama
kiṃ nu tat kāraṇaṃ yena rāvaṇe mandatejasaḥ

इति चिन्तापरश्चासीदप्रमत्तश्च संयुगे
ववर्ष शरवर्षाणि राघवो रावणोरसि

iti cintāparaś cāsīd apramattaś ca saṃyuge
vavarṣa śaravarṣāṇi rāghavo rāvaṇorasi

रावणोऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः
गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद्रणे

rāvaṇo 'pi tataḥ kruddho rathastho rākṣaseśvaraḥ
gadāmusalavarṣeṇa rāmaṃ pratyardayad raṇe

देवदानवयक्षाणां पिशाचोरगरक्षसाम्
पश्यतां तन्महद्युद्धं सर्वरात्रमवर्तत

devadānavayakṣāṇāṃ piśācoragarakṣasām
paśyatāṃ tan mahad yuddhaṃ sarvarātram avartata

नैव रत्रिं न दिवसं न मुहूर्तं न चक्षणम्
रामरावणयोर्युद्धं विराममुपगच्छति

naiva ratriṃ na divasaṃ na muhūrtaṃ na cakṣaṇam
rāmarāvaṇayor yuddhaṃ virāmam upagacchati