Yuddha Kanda, sarga 97

अथ संस्मारयामास राघवं मातलिस्तदा
अजानन्निव किं वीर त्वमेनमनुवर्तसे

atha saṃsmārayām āsa rāghavaṃ mātalis tadā
ajānann iva kiṃ vīra tvam enam anuvartase

विसृजास्मै वधाय त्वमस्त्रं पैतामहं प्रभो
विनाशकालः कथितो यः सुरैः सोऽद्य वर्तते

visṛjāsmai vadhāya tvam astraṃ paitāmahaṃ prabho
vināśakālaḥ kathito yaḥ suraiḥ so 'dya vartate

ततः संस्मारितो रामस्तेन वाक्येन मातलेः
जग्राह स शरं दीप्तं निश्वसन्तमिवोरगम्

tataḥ saṃsmārito rāmas tena vākyena mātaleḥ
jagrāha sa śaraṃ dīptaṃ niśvasantam ivoragam

यमस्मै प्रथमं प्रादादगस्त्यो भगवानृषिः
ब्रह्मदत्तं महद्बाणममोघं युधि वीर्यवान्

yam asmai prathamaṃ prādād agastyo bhagavān ṛṣiḥ
brahmadattaṃ mahad bāṇam amoghaṃ yudhi vīryavān

ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वमिन्द्रार्थममितौजसा
दत्तं सुरपतेः पूर्वं त्रिलोकजयकाङ्क्षिणः

brahmaṇā nirmitaṃ pūrvam indrārtham amitaujasā
dattaṃ surapateḥ pūrvaṃ trilokajayakāṅkṣiṇaḥ

यस्य वाजेषु पवनः फले पावकभास्करौ
शरीरमाकाशमयं गौरवे मेरुमन्दरौ

yasya vājeṣu pavanaḥ phale pāvakabhāskarau
śarīram ākāśamayaṃ gaurave merumandarau

जाज्वल्यमानं वपुषा सुपुङ्खं हेमभूषितम्
तेजसा सर्वभूतानां कृतं भास्करवर्चसं

jājvalyamānaṃ vapuṣā supuṅkhaṃ hemabhūṣitam
tejasā sarvabhūtānāṃ kṛtaṃ bhāskaravarcasaṃ

सधूममिव कालाग्निं दीप्तमाशीविषं यथा
रथनागाश्ववृन्दानां भेदनं क्षिप्रकारिणम्

sadhūmam iva kālāgniṃ dīptam āśīviṣaṃ yathā
rathanāgāśvavṛndānāṃ bhedanaṃ kṣiprakāriṇam

द्वाराणां परिघाणां च गिरीणामपि भेदनम्
नानारुधिरसिक्ताङ्गं मेदोदिग्धं सुदारुणम्

dvārāṇāṃ parighāṇāṃ ca girīṇām api bhedanam
nānārudhirasiktāṅgaṃ medodigdhaṃ sudāruṇam

वज्रसारं महानादं नानासमितिदारुणम्
सर्ववित्रासनं भीमं श्वसन्तमिव पन्नगम्

vajrasāraṃ mahānādaṃ nānāsamitidāruṇam
sarvavitrāsanaṃ bhīmaṃ śvasantam iva pannagam

कङ्कगृध्रबलानां च गोमायुगणरक्षसाम्
नित्यं भक्षप्रदं युद्धे यमरूपं भयावहम्

kaṅkagṛdhrabalānāṃ ca gomāyugaṇarakṣasām
nityaṃ bhakṣapradaṃ yuddhe yamarūpaṃ bhayāvaham

नन्दनं वानरेन्द्राणां रक्षसामवसादनम्
वाजितं विविधैर्वाजैश्चारुचित्रैर्गरुत्मतः

nandanaṃ vānarendrāṇāṃ rakṣasām avasādanam
vājitaṃ vividhair vājaiś cārucitrair garutmataḥ

तमुत्तमेषुं लोकानामिक्ष्वाकुभयनाशनम्
द्विषतां कीर्तिहरणं प्रहर्षकरमात्मनः

tam uttameṣuṃ lokānām ikṣvākubhayanāśanam
dviṣatāṃ kīrtiharaṇaṃ praharṣakaram ātmanaḥ

अभिमन्त्र्य ततो रामस्तं महेषुं महाबलः
वेदप्रोक्तेन विधिना संदधे कार्मुके बली

abhimantrya tato rāmas taṃ maheṣuṃ mahābalaḥ
vedaproktena vidhinā saṃdadhe kārmuke balī

स रावणाय संक्रुद्धो भृशमायम्य कार्मुकम्
चिक्षेप परमायत्तस्तं शरं मर्मघातिनम्

sa rāvaṇāya saṃkruddho bhṛśam āyamya kārmukam
cikṣepa param āyattas taṃ śaraṃ marmaghātinam

स वज्र इव दुर्धर्षो वज्रबाहुविसर्जितः
कृतान्त इव चावार्यो न्यपतद्रावणोरसि

sa vajra iva durdharṣo vajrabāhuvisarjitaḥ
kṛtānta iva cāvāryo nyapatad rāvaṇorasi

स विसृष्टो महावेगः शरीरान्तकरः शरः
बिभेद हृदयं तस्य रावणस्य दुरात्मनः

sa visṛṣṭo mahāvegaḥ śarīrāntakaraḥ śaraḥ
bibheda hṛdayaṃ tasya rāvaṇasya durātmanaḥ

रुधिराक्तः स वेगेन जीवितान्तकरः शरः
रावणस्य हरन्प्राणान्विवेश धरणीतलम्

rudhirāktaḥ sa vegena jīvitāntakaraḥ śaraḥ
rāvaṇasya haran prāṇān viveśa dharaṇītalam

स शरो रावणं हत्वा रुधिरार्द्रकृतच्छविः
कृतकर्मा निभृतवत्स्वतूणीं पुनराविशत्

sa śaro rāvaṇaṃ hatvā rudhirārdrakṛtacchaviḥ
kṛtakarmā nibhṛtavat svatūṇīṃ punar āviśat

तस्य हस्ताद्धतस्याशु कार्मुकं तत्ससायकम्
निपपात सह प्राणैर्भ्रश्यमानस्य जीवितात्

tasya hastād dhatasyāśu kārmukaṃ tat sasāyakam
nipapāta saha prāṇair bhraśyamānasya jīvitāt

गतासुर्भीमवेगस्तु नैरृतेन्द्रो महाद्युतिः
पपात स्यन्दनाद्भूमौ वृत्रो वज्रहतो यथा

gatāsur bhīmavegas tu nairṛtendro mahādyutiḥ
papāta syandanād bhūmau vṛtro vajrahato yathā

तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ हतशेषा निशाचराः
हतनाथा भयत्रस्ताः सर्वतः संप्रदुद्रुवुः

taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau hataśeṣā niśācarāḥ
hatanāthā bhayatrastāḥ sarvataḥ saṃpradudruvuḥ

नर्दन्तश्चाभिपेतुस्तान्वानरा द्रुमयोधिनः
दशग्रीववधं दृष्ट्वा विजयं राघवस्य च

nardantaś cābhipetus tān vānarā drumayodhinaḥ
daśagrīvavadhaṃ dṛṣṭvā vijayaṃ rāghavasya ca

अर्दिता वानरैर्हृष्टैर्लङ्कामभ्यपतन्भयात्
हताश्रयत्वात्करुणैर्बाष्पप्रस्रवणैर्मुखैः

arditā vānarair hṛṣṭair laṅkām abhyapatan bhayāt
hatāśrayatvāt karuṇair bāṣpaprasravaṇair mukhaiḥ

ततो विनेदुः संहृष्टा वानरा जितकाशिनः
वदन्तो राघवजयं रावणस्य च तं वधम्

tato vineduḥ saṃhṛṣṭā vānarā jitakāśinaḥ
vadanto rāghavajayaṃ rāvaṇasya ca taṃ vadham

अथान्तरिक्षे व्यनदत्सौम्यस्त्रिदशदुन्दुभिः
दिव्यगन्धवहस्तत्र मारुतः सुसुखो ववौ

athāntarikṣe vyanadat saumyas tridaśadundubhiḥ
divyagandhavahas tatra mārutaḥ susukho vavau

निपपातान्तरिक्षाच्च पुष्पवृष्टिस्तदा भुवि
किरन्ती राघवरथं दुरवापा मनोहराः

nipapātāntarikṣāc ca puṣpavṛṣṭis tadā bhuvi
kirantī rāghavarathaṃ duravāpā manoharāḥ

राघवस्तवसंयुक्ता गगने च विशुश्रुवे
साधु साध्विति वागग्र्या देवतानां महात्मनाम्

rāghavastavasaṃyuktā gagane ca viśuśruve
sādhu sādhv iti vāg agryā devatānāṃ mahātmanām

आविवेश महान्हर्षो देवानां चारणैः सह
रावणे निहते रौद्रे सर्वलोकभयंकरे

āviveśa mahān harṣo devānāṃ cāraṇaiḥ saha
rāvaṇe nihate raudre sarvalokabhayaṃkare

ततः सकामं सुग्रीवमङ्गदं च महाबलम्
चकार राघवः प्रीतो हत्वा राक्षसपुंगवम्

tataḥ sakāmaṃ sugrīvam aṅgadaṃ ca mahābalam
cakāra rāghavaḥ prīto hatvā rākṣasapuṃgavam

ततः प्रजग्मुः प्रशमं मरुद्गणा; दिशः प्रसेदुर्विमलं नभोऽभवत्
मही चकम्पे न च मारुता ववुः; स्थिरप्रभश्चाप्यभवद्दिवाकरः

tataḥ prajagmuḥ praśamaṃ marudgaṇā; diśaḥ prasedur vimalaṃ nabho 'bhavat
mahī cakampe na ca mārutā vavuḥ; sthiraprabhaś cāpy abhavad divākaraḥ

ततस्तु सुग्रीवविभीषणादयः; सुहृद्विशेषाः सहलक्ष्मणास्तदा
समेत्य हृष्टा विजयेन राघवं; रणेऽभिरामं विधिनाभ्यपूजयन्

tatas tu sugrīvavibhīṣaṇādayaḥ; suhṛdviśeṣāḥ sahalakṣmaṇās tadā
sametya hṛṣṭā vijayena rāghavaṃ; raṇe 'bhirāmaṃ vidhinābhyapūjayan

स तु निहतरिपुः स्थिरप्रतिज्ञः; स्वजनबलाभिवृतो रणे रराज
रघुकुलनृपनन्दनो महौजा;स्त्रिदशगणैरभिसंवृतो यथेन्द्रः

sa tu nihataripuḥ sthirapratijñaḥ; svajanabalābhivṛto raṇe rarāja
raghukulanṛpanandano mahaujās; tridaśagaṇair abhisaṃvṛto yathendraḥ