Uttara Kanda, sarga 11

सुमाली वरलब्धांस्तु ज्ञात्वा तान्वै निशाचरान्
उदतिष्ठद्भयं त्यक्त्वा सानुगः स रसातलात्

sumālī varalabdhāṃs tu jñātvā tān vai niśācarān
udatiṣṭhad bhayaṃ tyaktvā sānugaḥ sa rasātalāt

मारीचश्च प्रहस्तश्च विरूपाक्षो महोदरः
उदतिष्ठन्सुसंरब्धाः सचिवास्तस्य रक्षसः

mārīcaś ca prahastaś ca virūpākṣo mahodaraḥ
udatiṣṭhan susaṃrabdhāḥ sacivās tasya rakṣasaḥ

सुमाली चैव तैः सर्वैर्वृतो राक्षसपुंगवैः
अभिगम्य दशग्रीवं परिष्वज्येदमब्रवीत्

sumālī caiva taiḥ sarvair vṛto rākṣasapuṃgavaiḥ
abhigamya daśagrīvaṃ pariṣvajyedam abravīt

दिष्ट्या ते पुत्र संप्राप्तश्चिन्तितोऽयं मनोरथः
यस्त्वं त्रिभुवणश्रेष्ठाल्लब्धवान्वरमीदृशम्

diṣṭyā te putra saṃprāptaś cintito 'yaṃ manorathaḥ
yas tvaṃ tribhuvaṇaśreṣṭhāl labdhavān varam īdṛśam

यत्कृते च वयं लङ्कां त्यक्त्वा याता रसातलम्
तद्गतं नो महाबाहो महद्विष्णुकृतं भयम्

yatkṛte ca vayaṃ laṅkāṃ tyaktvā yātā rasātalam
tad gataṃ no mahābāho mahad viṣṇukṛtaṃ bhayam

असकृत्तेन भग्ना हि परित्यज्य स्वमालयम्
विद्रुताः सहिताः सर्वे प्रविष्टाः स्म रसातलम्

asakṛt tena bhagnā hi parityajya svam ālayam
vidrutāḥ sahitāḥ sarve praviṣṭāḥ sma rasātalam

अस्मदीया च लङ्केयं नगरी राक्षसोषिता
निवेशिता तव भ्रात्रा धनाध्यक्षेण धीमता

asmadīyā ca laṅkeyaṃ nagarī rākṣasoṣitā
niveśitā tava bhrātrā dhanādhyakṣeṇa dhīmatā

यदि नामात्र शक्यं स्यात्साम्ना दानेन वानघ
तरसा वा महाबाहो प्रत्यानेतुं कृतं भवेत्

yadi nāmātra śakyaṃ syāt sāmnā dānena vānagha
tarasā vā mahābāho pratyānetuṃ kṛtaṃ bhavet

त्वं च लङ्केश्वरस्तात भविष्यसि न संशयः
सर्वेषां नः प्रभुश्चैव भविष्यसि महाबल

tvaṃ ca laṅkeśvaras tāta bhaviṣyasi na saṃśayaḥ
sarveṣāṃ naḥ prabhuś caiva bhaviṣyasi mahābala

अथाब्रवीद्दशग्रीवो मातामहमुपस्थितम्
वित्तेशो गुरुरस्माकं नार्हस्येवं प्रभाषितुम्

athābravīd daśagrīvo mātāmaham upasthitam
vitteśo gurur asmākaṃ nārhasy evaṃ prabhāṣitum

उक्तवन्तं तथा वाक्यं दशग्रीवं निशाचरः
प्रहस्तः प्रश्रितं वाक्यमिदमाह सकारणम्

uktavantaṃ tathā vākyaṃ daśagrīvaṃ niśācaraḥ
prahastaḥ praśritaṃ vākyam idam āha sakāraṇam

दशग्रीव महाबाहो नार्हस्त्वं वक्तुमीदृशम्
सौभ्रात्रं नास्ति शूराणां शृणु चेदं वचो मम

daśagrīva mahābāho nārhas tvaṃ vaktum īdṛśam
saubhrātraṃ nāsti śūrāṇāṃ śṛṇu cedaṃ vaco mama

अदितिश्च दितिश्चैव भगिन्यौ सहिते किल
भार्ये परमरूपिण्यौ कश्यपस्य प्रजापतेः

aditiś ca ditiś caiva bhaginyau sahite kila
bhārye paramarūpiṇyau kaśyapasya prajāpateḥ

अदितिर्जनयामास देवांस्त्रिभुवणेश्वरान्
दितिस्त्वजनयद्दैत्यान्कश्यपस्यात्मसंभवान्

aditir janayām āsa devāṃs tribhuvaṇeśvarān
ditis tv ajanayad daityān kaśyapasyātmasaṃbhavān

दैत्यानां किल धर्मज्ञ पुरेयं सवनार्णवा
सपर्वता मही वीर तेऽभवन्प्रभविष्णवः

daityānāṃ kila dharmajña pureyaṃ savanārṇavā
saparvatā mahī vīra te 'bhavan prabhaviṣṇavaḥ

निहत्य तांस्तु समरे विष्णुना प्रभविष्णुना
देवानां वशमानीतं त्रैलोक्यमिदमव्ययम्

nihatya tāṃs tu samare viṣṇunā prabhaviṣṇunā
devānāṃ vaśam ānītaṃ trailokyam idam avyayam

नैतदेको भवानेव करिष्यति विपर्ययम्
सुरैराचरितं पूर्वं कुरुष्वैतद्वचो मम

naitad eko bhavān eva kariṣyati viparyayam
surair ācaritaṃ pūrvaṃ kuruṣvaitad vaco mama

एवमुक्तो दशग्रीवः प्रहस्तेन दुरात्मना
चिन्तयित्वा मुहूर्तं वै बाढमित्येव सोऽब्रवीत्

evam ukto daśagrīvaḥ prahastena durātmanā
cintayitvā muhūrtaṃ vai bāḍham ity eva so 'bravīt

स तु तेनैव हर्षेण तस्मिन्नहनि वीर्यवान्
वनं गतो दशग्रीवः सह तैः क्षणदाचरैः

sa tu tenaiva harṣeṇa tasminn ahani vīryavān
vanaṃ gato daśagrīvaḥ saha taiḥ kṣaṇadācaraiḥ

त्रिकूटस्थः स तु तदा दशग्रीवो निशाचरः
प्रेषयामास दौत्येन प्रहस्तं वाक्यकोविदम्

trikūṭasthaḥ sa tu tadā daśagrīvo niśācaraḥ
preṣayām āsa dautyena prahastaṃ vākyakovidam

प्रहस्त शीघ्रं गत्वा त्वं ब्रूहि नैरृतपुंगवम्
वचनान्मम वित्तेशं सामपूर्वमिदं वचः

prahasta śīghraṃ gatvā tvaṃ brūhi nairṛtapuṃgavam
vacanān mama vitteśaṃ sāmapūrvam idaṃ vacaḥ

इयं लङ्का पुरी राजन्राक्षसानां महात्मनाम्
त्वया निवेशिता सौम्य नैतद्युक्तं तवानघ

iyaṃ laṅkā purī rājan rākṣasānāṃ mahātmanām
tvayā niveśitā saumya naitad yuktaṃ tavānagha

तद्भवान्यदि साम्नैतां दद्यादतुलविक्रम
कृता भवेन्मम प्रीतिर्धर्मश्चैवानुपालितः

tad bhavān yadi sāmnaitāṃ dadyād atulavikrama
kṛtā bhaven mama prītir dharmaś caivānupālitaḥ

इत्युक्तः स तदा गत्वा प्रहस्तो वाक्यकोविदः
दशग्रीववचः सर्वं वित्तेशाय न्यवेदयत्

ity uktaḥ sa tadā gatvā prahasto vākyakovidaḥ
daśagrīvavacaḥ sarvaṃ vitteśāya nyavedayat

प्रहस्तादपि संश्रुत्य देवो वैश्रवणो वचः
प्रत्युवाच प्रहस्तं तं वाक्यं वाक्यविशारदः

prahastād api saṃśrutya devo vaiśravaṇo vacaḥ
pratyuvāca prahastaṃ taṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ

ब्रूहि गच्छ दशग्रीवं पुरी राज्यं च यन्मम
तवाप्येतन्महाबाहो भुङ्क्ष्वैतद्धतकण्टकम्

brūhi gaccha daśagrīvaṃ purī rājyaṃ ca yan mama
tavāpy etan mahābāho bhuṅkṣvaitad dhatakaṇṭakam

सर्वं कर्तास्मि भद्रं ते राक्षसेश वचोऽचिरात्
किं तु तावत्प्रतीक्षस्व पितुर्यावन्निवेदये

sarvaṃ kartāsmi bhadraṃ te rākṣaseśa vaco 'cirāt
kiṃ tu tāvat pratīkṣasva pitur yāvan nivedaye

एवमुक्त्वा धनाध्यक्षो जगाम पितुरन्तिकम्
अभिवाद्य गुरुं प्राह रावणस्य यदीप्सितम्

evam uktvā dhanādhyakṣo jagāma pitur antikam
abhivādya guruṃ prāha rāvaṇasya yadīpsitam

एष तात दशग्रीवो दूतं प्रेषितवान्मम
दीयतां नगरी लङ्का पूर्वं रक्षोगणोषिता
मयात्र यदनुष्ठेयं तन्ममाचक्ष्व सुव्रत

eṣa tāta daśagrīvo dūtaṃ preṣitavān mama
dīyatāṃ nagarī laṅkā pūrvaṃ rakṣogaṇoṣitā
mayātra yad anuṣṭheyaṃ tan mamācakṣva suvrata

ब्रह्मर्षिस्त्वेवमुक्तोऽसौ विश्रवा मुनिपुंगवः
उवाच धनदं वाक्यं शृणु पुत्र वचो मम

brahmarṣis tv evam ukto 'sau viśravā munipuṃgavaḥ
uvāca dhanadaṃ vākyaṃ śṛṇu putra vaco mama

दशग्रीवो महाबाहुरुक्तवान्मम संनिधौ
मया निर्भर्त्सितश्चासीद्बहुधोक्तः सुदुर्मतिः

daśagrīvo mahābāhur uktavān mama saṃnidhau
mayā nirbhartsitaś cāsīd bahudhoktaḥ sudurmatiḥ

स क्रोधेन मया चोक्तो ध्वंसस्वेति पुनः पुनः
श्रेयोऽभियुक्तं धर्म्यं च शृणु पुत्र वचो मम

sa krodhena mayā cokto dhvaṃsasveti punaḥ punaḥ
śreyo'bhiyuktaṃ dharmyaṃ ca śṛṇu putra vaco mama

वरप्रदानसंमूढो मान्यामान्यं सुदुर्मतिः
न वेत्ति मम शापाच्च प्रकृतिं दारुणां गतः

varapradānasaṃmūḍho mānyāmānyaṃ sudurmatiḥ
na vetti mama śāpāc ca prakṛtiṃ dāruṇāṃ gataḥ

तस्माद्गच्छ महाबाहो कैलासं धरणीधरम्
निवेशय निवासार्थं त्यज लङ्कां सहानुगः

tasmād gaccha mahābāho kailāsaṃ dharaṇīdharam
niveśaya nivāsārthaṃ tyaja laṅkāṃ sahānugaḥ

तत्र मन्दाकिनी रम्या नदीनां प्रवरा नदी
काञ्चनैः सूर्यसंकाशैः पङ्कजैः संवृतोदका

tatra mandākinī ramyā nadīnāṃ pravarā nadī
kāñcanaiḥ sūryasaṃkāśaiḥ paṅkajaiḥ saṃvṛtodakā

न हि क्षमं त्वया तेन वैरं धनद रक्षसा
जानीषे हि यथानेन लब्धः परमको वरः

na hi kṣamaṃ tvayā tena vairaṃ dhanada rakṣasā
jānīṣe hi yathānena labdhaḥ paramako varaḥ

एवमुक्तो गृहीत्वा तु तद्वचः पितृगौरवात्
सदारपौरः सामात्यः सवाहनधनो गतः

evam ukto gṛhītvā tu tad vacaḥ pitṛgauravāt
sadārapauraḥ sāmātyaḥ savāhanadhano gataḥ

प्रहस्तस्तु दशग्रीवं गत्वा सर्वं न्यवेदयत्
शून्या सा नगरी लङ्का त्रिंशद्योजनमायता
प्रविश्य तां सहास्माभिः स्वधर्मं तत्र पालय

prahastas tu daśagrīvaṃ gatvā sarvaṃ nyavedayat
śūnyā sā nagarī laṅkā triṃśadyojanam āyatā
praviśya tāṃ sahāsmābhiḥ svadharmaṃ tatra pālaya

एवमुक्तः प्रहस्तेन रावणो राक्षसस्तदा
विवेश नगरीं लङ्कां सभ्राता सबलानुगः

evam uktaḥ prahastena rāvaṇo rākṣasas tadā
viveśa nagarīṃ laṅkāṃ sabhrātā sabalānugaḥ

स चाभिषिक्तः क्षणदाचरैस्तदा; निवेशयामास पुरीं दशाननः
निकामपूर्णा च बभूव सा पुरी; निशाचरैर्नीलबलाहकोपमैः

sa cābhiṣiktaḥ kṣaṇadācarais tadā; niveśayām āsa purīṃ daśānanaḥ
nikāmapūrṇā ca babhūva sā purī; niśācarair nīlabalāhakopamaiḥ

धनेश्वरस्त्वथ पितृवाक्यगौरवा;न्न्यवेशयच्छशिविमले गिरौ पुरीम्
स्वलंकृतैर्भवनवरैर्विभूषितां; पुरंदरस्येव तदामरावतीम्

dhaneśvaras tv atha pitṛvākyagauravān; nyaveśayac chaśivimale girau purīm
svalaṃkṛtair bhavanavarair vibhūṣitāṃ; puraṃdarasyeva tadāmarāvatīm