Uttara Kanda, sarga 12

राक्षसेन्द्रोऽभिषिक्तस्तु भ्रातृभ्यां सहितस्तदा
ततः प्रदानं राक्षस्या भगिन्याः समचिन्तयत्

rākṣasendro 'bhiṣiktas tu bhrātṛbhyāṃ sahitas tadā
tataḥ pradānaṃ rākṣasyā bhaginyāḥ samacintayat

ददौ तां कालकेयाय दानवेन्द्राय राक्षसीम्
स्वसां शूर्पणखां नाम विद्युज्जिह्वाय नामतः

dadau tāṃ kālakeyāya dānavendrāya rākṣasīm
svasāṃ śūrpaṇakhāṃ nāma vidyujjihvāya nāmataḥ

अथ दत्त्वा स्वसारं स मृगयां पर्यटन्नृपः
तत्रापश्यत्ततो राम मयं नाम दितेः सुतम्

atha dattvā svasāraṃ sa mṛgayāṃ paryaṭan nṛpaḥ
tatrāpaśyat tato rāma mayaṃ nāma diteḥ sutam

कन्यासहायं तं दृष्ट्वा दशग्रीवो निशाचरः
अपृच्छत्को भवानेको निर्मनुष्य मृगे वने

kanyāsahāyaṃ taṃ dṛṣṭvā daśagrīvo niśācaraḥ
apṛcchat ko bhavān eko nirmanuṣya mṛge vane

मयस्त्वथाब्रवीद्राम पृच्छन्तं तं निशाचरम्
श्रूयतां सर्वमाख्यास्ये यथावृत्तमिदं मम

mayas tv athābravīd rāma pṛcchantaṃ taṃ niśācaram
śrūyatāṃ sarvam ākhyāsye yathāvṛttam idaṃ mama

हेमा नामाप्सरास्तात श्रुतपूर्वा यदि त्वया
दैवतैर्मम सा दत्ता पौलोमीव शतक्रतोः

hemā nāmāpsarās tāta śrutapūrvā yadi tvayā
daivatair mama sā dattā paulomīva śatakratoḥ

तस्यां सक्तमनास्तात पञ्चवर्षशतान्यहम्
सा च दैवतकार्येण गता वर्षं चतुर्दशम्

tasyāṃ saktamanās tāta pañcavarṣaśatāny aham
sā ca daivatakāryeṇa gatā varṣaṃ caturdaśam

तस्याः कृते च हेमायाः सर्वं हेमपुरं मया
वज्रवैदूर्यचित्रं च मायया निर्मितं तदा

tasyāḥ kṛte ca hemāyāḥ sarvaṃ hemapuraṃ mayā
vajravaidūryacitraṃ ca māyayā nirmitaṃ tadā

तत्राहमरतिं विन्दंस्तया हीनः सुदुःखितः
तस्मात्पुराद्दुहितरं गृहीत्वा वनमागतः

tatrāham aratiṃ vindaṃs tayā hīnaḥ suduḥkhitaḥ
tasmāt purād duhitaraṃ gṛhītvā vanam āgataḥ

इयं ममात्मजा राजंस्तस्याः कुक्षौ विवर्धिता
भर्तारमनया सार्धमस्याः प्राप्तोऽस्मि मार्गितुम्

iyaṃ mamātmajā rājaṃs tasyāḥ kukṣau vivardhitā
bhartāram anayā sārdham asyāḥ prāpto 'smi mārgitum

कन्यापितृत्वं दुःखं हि नराणां मानकाङ्क्षिणाम्
कन्या हि द्वे कुले नित्यं संशये स्थाप्य तिष्ठति

kanyāpitṛtvaṃ duḥkhaṃ hi narāṇāṃ mānakāṅkṣiṇām
kanyā hi dve kule nityaṃ saṃśaye sthāpya tiṣṭhati

द्वौ सुतौ तु मम त्वस्यां भार्यायां संबभूवतुः
मायावी प्रथमस्तात दुन्दुभिस्तदनन्तरम्

dvau sutau tu mama tv asyāṃ bhāryāyāṃ saṃbabhūvatuḥ
māyāvī prathamas tāta dundubhis tadanantaram

एतत्ते सर्वमाख्यातं याथातथ्येन पृच्छतः
त्वामिदानीं कथं तात जानीयां को भवानिति

etat te sarvam ākhyātaṃ yāthātathyena pṛcchataḥ
tvām idānīṃ kathaṃ tāta jānīyāṃ ko bhavān iti

एवमुक्तो राक्षसेन्द्रो विनीतमिदमब्रवीत्
अहं पौलस्त्यतनयो दशग्रीवश्च नामतः

evam ukto rākṣasendro vinītam idam abravīt
ahaṃ paulastyatanayo daśagrīvaś ca nāmataḥ

ब्रह्मर्षेस्तं सुतं ज्ञात्वा मयो हर्षमुपागतः
दातुं दुहितरं तस्य रोचयामास तत्र वै

brahmarṣes taṃ sutaṃ jñātvā mayo harṣam upāgataḥ
dātuṃ duhitaraṃ tasya rocayām āsa tatra vai

प्रहसन्प्राह दैत्येन्द्रो राक्षसेन्द्रमिदं वचः
इयं ममात्मजा राजन्हेमयाप्सरसा धृता
कन्या मन्दोदरी नाम पत्न्यर्थं प्रतिगृह्यताम्

prahasan prāha daityendro rākṣasendram idaṃ vacaḥ
iyaṃ mamātmajā rājan hemayāpsarasā dhṛtā
kanyā mandodarī nāma patnyarthaṃ pratigṛhyatām

बाढमित्येव तं राम दशग्रीवोऽभ्यभाषत
प्रज्वाल्य तत्र चैवाग्निमकरोत्पाणिसंग्रहम्

bāḍham ity eva taṃ rāma daśagrīvo 'bhyabhāṣata
prajvālya tatra caivāgnim akarot pāṇisaṃgraham

न हि तस्य मयो राम शापाभिज्ञस्तपोधनात्
विदित्वा तेन सा दत्ता तस्य पैतामहं कुलम्

na hi tasya mayo rāma śāpābhijñas tapodhanāt
viditvā tena sā dattā tasya paitāmahaṃ kulam

अमोघां तस्य शक्तिं च प्रददौ परमाद्भुताम्
परेण तपसा लब्धां जघ्निवाँल्लक्ष्मणं यया

amoghāṃ tasya śaktiṃ ca pradadau paramādbhutām
pareṇa tapasā labdhāṃ jaghnivām̐l lakṣmaṇaṃ yayā

एवं स कृतदारो वै लङ्कायामीश्वरः प्रभुः
गत्वा तु नगरं भार्ये भ्रातृभ्यां समुदावहत्

evaṃ sa kṛtadāro vai laṅkāyām īśvaraḥ prabhuḥ
gatvā tu nagaraṃ bhārye bhrātṛbhyāṃ samudāvahat

वैरोचनस्य दौहित्रीं वज्रज्वालेति नामतः
तां भार्यां कुम्भकर्णस्य रावणः समुदावहत्

vairocanasya dauhitrīṃ vajrajvāleti nāmataḥ
tāṃ bhāryāṃ kumbhakarṇasya rāvaṇaḥ samudāvahat

गन्धर्वराजस्य सुतां शैलूषस्य महात्मनः
सरमां नाम धर्मज्ञो लेभे भार्यां विभीषणः

gandharvarājasya sutāṃ śailūṣasya mahātmanaḥ
saramāṃ nāma dharmajño lebhe bhāryāṃ vibhīṣaṇaḥ

तीरे तु सरसः सा वै संजज्ञे मानसस्य च
मानसं च सरस्तात ववृधे जलदागमे

tīre tu sarasaḥ sā vai saṃjajñe mānasasya ca
mānasaṃ ca saras tāta vavṛdhe jaladāgame

मात्रा तु तस्याः कन्यायाः स्नेहेनाक्रन्दितं वचः
सरो मा वर्धतेत्युक्तं ततः सा सरमाभवत्

mātrā tu tasyāḥ kanyāyāḥ snehenākranditaṃ vacaḥ
saro mā vardhatety uktaṃ tataḥ sā saramābhavat

एवं ते कृतदारा वै रेमिरे तत्र राक्षसाः
स्वां स्वां भार्यामुपादाय गन्धर्वा इव नन्दने

evaṃ te kṛtadārā vai remire tatra rākṣasāḥ
svāṃ svāṃ bhāryām upādāya gandharvā iva nandane

ततो मन्दोदरी पुत्रं मेघनादमसूयत
स एष इन्द्रजिन्नाम युष्माभिरभिधीयते

tato mandodarī putraṃ meghanādam asūyata
sa eṣa indrajin nāma yuṣmābhir abhidhīyate

जातमात्रेण हि पुरा तेन राक्षससूनुना
रुदता सुमहान्मुक्तो नादो जलधरोपमः

jātamātreṇa hi purā tena rākṣasasūnunā
rudatā sumahān mukto nādo jaladharopamaḥ

जडीकृतायां लङ्कायां तेन नादेन तस्य वै
पिता तस्याकरोन्नाम मेघनाद इति स्वयम्

jaḍīkṛtāyāṃ laṅkāyāṃ tena nādena tasya vai
pitā tasyākaron nāma meghanāda iti svayam

सोऽवर्धत तदा राम रावणान्तःपुरे शुभे
रक्ष्यमाणो वरस्त्रीभिश्छन्नः काष्ठैरिवानलः

so 'vardhata tadā rāma rāvaṇāntaḥpure śubhe
rakṣyamāṇo varastrībhiś channaḥ kāṣṭhair ivānalaḥ