Uttara Kanda, sarga 15

ततस्तान्विद्रुतान्दृष्ट्वा यक्षाञ्शतसहस्रशः
स्वयमेव धनाध्यक्षो निर्जगाम रणं प्रति

tatas tān vidrutān dṛṣṭvā yakṣāñ śatasahasraśaḥ
svayam eva dhanādhyakṣo nirjagāma raṇaṃ prati

तत्र माणिचारो नाम यक्षः परमदुर्जयः
वृतो यक्षसहस्रैः स चतुर्भिः समयोधयत्

tatra māṇicāro nāma yakṣaḥ paramadurjayaḥ
vṛto yakṣasahasraiḥ sa caturbhiḥ samayodhayat

ते गदामुसलप्रासशक्तितोमरमुद्गरैः
अभिघ्नन्तो रणे यक्षा राक्षसानभिदुद्रुवुः

te gadāmusalaprāsaśaktitomaramudgaraiḥ
abhighnanto raṇe yakṣā rākṣasān abhidudruvuḥ

ततः प्रहस्तेन तदा सहस्रं निहतं रणे
महोदरेण गदया सहस्रमपरं हतम्

tataḥ prahastena tadā sahasraṃ nihataṃ raṇe
mahodareṇa gadayā sahasram aparaṃ hatam

क्रुद्धेन च तदा राम मारीचेन दुरात्मना
निमेषान्तरमात्रेण द्वे सहस्रे निपातिते

kruddhena ca tadā rāma mārīcena durātmanā
nimeṣāntaramātreṇa dve sahasre nipātite

धूम्राक्षेण समागम्य माणिभद्रो महारणे
मुसलेनोरसि क्रोधात्ताडितो न च कम्पितः

dhūmrākṣeṇa samāgamya māṇibhadro mahāraṇe
musalenorasi krodhāt tāḍito na ca kampitaḥ

ततो गदां समाविध्य माणिभद्रेण राक्षसः
धूम्राक्षस्ताडितो मूर्ध्नि विह्वलो निपपात ह

tato gadāṃ samāvidhya māṇibhadreṇa rākṣasaḥ
dhūmrākṣas tāḍito mūrdhni vihvalo nipapāta ha

धूम्राक्षं ताडितं दृष्ट्वा पतितं शोणितोक्षितम्
अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धो माणिभद्रं दशाननः

dhūmrākṣaṃ tāḍitaṃ dṛṣṭvā patitaṃ śoṇitokṣitam
abhyadhāvat susaṃkruddho māṇibhadraṃ daśānanaḥ

तं क्रुद्धमभिधावन्तं युगान्ताग्निमिवोत्थितम्
शक्तिभिस्ताडयामास तिसृभिर्यक्षपुंगवः

taṃ kruddham abhidhāvantaṃ yugāntāgnim ivotthitam
śaktibhis tāḍayām āsa tisṛbhir yakṣapuṃgavaḥ

ततो राक्षसराजेन ताडितो गदया रणे
तस्य तेन प्रहारेण मुकुटः पार्श्वमागतः
तदा प्रभृति यक्षोऽसौ पार्श्वमौलिरिति स्मृतः

tato rākṣasarājena tāḍito gadayā raṇe
tasya tena prahāreṇa mukuṭaḥ pārśvam āgataḥ
tadā prabhṛti yakṣo 'sau pārśvamaulir iti smṛtaḥ

तस्मिंस्तु विमुखे यक्षे माणिभद्रे महात्मनि
संनादः सुमहान्राम तस्मिञ्शैले व्यवर्धत

tasmiṃs tu vimukhe yakṣe māṇibhadre mahātmani
saṃnādaḥ sumahān rāma tasmiñ śaile vyavardhata

ततो दूरात्प्रददृशे धनाध्यक्षो गदाधरः
शुक्रप्रोष्टःपदाभ्यां च शङ्खपद्मसमावृतः

tato dūrāt pradadṛśe dhanādhyakṣo gadādharaḥ
śukraproṣṭaḥpadābhyāṃ ca śaṅkhapadmasamāvṛtaḥ

स दृष्ट्वा भ्रातरं संख्ये शापाद्विभ्रष्टगौरवम्
उवाच वचनं धीमान्युक्तं पैतामहे कुले

sa dṛṣṭvā bhrātaraṃ saṃkhye śāpād vibhraṣṭagauravam
uvāca vacanaṃ dhīmān yuktaṃ paitāmahe kule

मया त्वं वार्यमाणोऽपि नावगच्छसि दुर्मते
पश्चादस्य फलं प्राप्य ज्ञास्यसे निरयं गतः

mayā tvaṃ vāryamāṇo 'pi nāvagacchasi durmate
paścād asya phalaṃ prāpya jñāsyase nirayaṃ gataḥ

यो हि मोहाद्विषं पीत्वा नावगच्छति मानवः
परिणामे स वि मूढो जानीते कर्मणः फलम्

yo hi mohād viṣaṃ pītvā nāvagacchati mānavaḥ
pariṇāme sa vi mūḍho jānīte karmaṇaḥ phalam

दैवतानि हि नन्दन्ति धर्मयुक्तेन केनचित्
येन त्वमीदृशं भावं नीतस्तच्च न बुध्यसे

daivatāni hi nandanti dharmayuktena kena cit
yena tvam īdṛśaṃ bhāvaṃ nītas tac ca na budhyase

यो हि मातॄः पितॄन्भ्रातॄनाचर्यांश्चावमन्यते
स पश्यति फलं तस्य प्रेतराजवशं गतः

yo hi mātṝḥ pitṝn bhrātṝn ācaryāṃś cāvamanyate
sa paśyati phalaṃ tasya pretarājavaśaṃ gataḥ

अध्रुवे हि शरीरे यो न करोति तपोऽर्जनम्
स पश्चात्तप्यते मूढो मृतो दृष्ट्वात्मनो गतिम्

adhruve hi śarīre yo na karoti tapo 'rjanam
sa paścāt tapyate mūḍho mṛto dṛṣṭvātmano gatim

कस्यचिन्न हि दुर्बुधेश्छन्दतो जायते मतिः
यादृशं कुरुते कर्म तादृशं फलमश्नुते

kasya cin na hi durbudheś chandato jāyate matiḥ
yādṛśaṃ kurute karma tādṛśaṃ phalam aśnute

बुद्धिं रूपं बलं वित्तं पुत्रान्माहात्म्यमेव च
प्रप्नुवन्ति नराः सर्वं स्वकृतैः पूर्वकर्मभिः

buddhiṃ rūpaṃ balaṃ vittaṃ putrān māhātmyam eva ca
prapnuvanti narāḥ sarvaṃ svakṛtaiḥ pūrvakarmabhiḥ

एवं निरयगामी त्वं यस्य ते मतिरीदृशी
न त्वां समभिभाषिष्ये दुर्वृत्तस्यैष निर्णयः

evaṃ nirayagāmī tvaṃ yasya te matir īdṛśī
na tvāṃ samabhibhāṣiṣye durvṛttasyaiṣa nirṇayaḥ

एवमुक्त्वा ततस्तेन तस्यामात्याः समाहताः
मारीचप्रमुखाः सर्वे विमुखा विप्रदुद्रुवुः

evam uktvā tatas tena tasyāmātyāḥ samāhatāḥ
mārīcapramukhāḥ sarve vimukhā vipradudruvuḥ

ततस्तेन दशग्रीवो यक्षेन्द्रेण महात्मना
गदयाभिहतो मूर्ध्नि न च स्थानाद्व्यकम्पत

tatas tena daśagrīvo yakṣendreṇa mahātmanā
gadayābhihato mūrdhni na ca sthānād vyakampata

ततस्तौ राम निघ्नन्तावन्योन्यं परमाहवे
न विह्वलौ न च श्रान्तौ बभूवतुरमर्षणैः

tatas tau rāma nighnantāv anyonyaṃ paramāhave
na vihvalau na ca śrāntau babhūvatur amarṣaṇaiḥ

आग्नेयमस्त्रं स ततो मुमोच धनदो रणे
वारुणेन दशग्रीवस्तदस्त्रं प्रत्यवारयत्

āgneyam astraṃ sa tato mumoca dhanado raṇe
vāruṇena daśagrīvas tad astraṃ pratyavārayat

ततो मायां प्रविष्टः स राक्षसीं राक्षसेश्वरः
जघान मूर्ध्नि धनदं व्याविध्य महतीं गदाम्

tato māyāṃ praviṣṭaḥ sa rākṣasīṃ rākṣaseśvaraḥ
jaghāna mūrdhni dhanadaṃ vyāvidhya mahatīṃ gadām

एवं स तेनाभिहतो विह्वलः शोणितोक्षितः
कृत्तमूल इवाशोको निपपात धनाधिपः

evaṃ sa tenābhihato vihvalaḥ śoṇitokṣitaḥ
kṛttamūla ivāśoko nipapāta dhanādhipaḥ

ततः पद्मादिभिस्तत्र निधिभिः स धनाधिपः
नन्दनं वनमानीय धनदो श्वासितस्तदा

tataḥ padmādibhis tatra nidhibhiḥ sa dhanādhipaḥ
nandanaṃ vanam ānīya dhanado śvāsitas tadā

ततो निर्जित्य तं राम धनदं राक्षसाधिपः
पुष्पकं तस्य जग्राह विमानं जयलक्षणम्

tato nirjitya taṃ rāma dhanadaṃ rākṣasādhipaḥ
puṣpakaṃ tasya jagrāha vimānaṃ jayalakṣaṇam

काञ्चनस्तम्भसंवीतं वैदूर्यमणितोरणम्
मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं सर्वकामफलद्रुमम्

kāñcanastambhasaṃvītaṃ vaidūryamaṇitoraṇam
muktājālapraticchannaṃ sarvakāmaphaladrumam

तत्तु राजा समारुह्य कामगं वीर्यनिर्जितम्
जित्वा वैश्रवणं देवं कैलासादवरोहत

tat tu rājā samāruhya kāmagaṃ vīryanirjitam
jitvā vaiśravaṇaṃ devaṃ kailāsād avarohata