Uttara Kanda, sarga 16
स जित्वा भ्रातरं राम धनदं राक्षसाधिपः
महासेनप्रसूतिं तु ययौ शरवणं ततः
sa jitvā bhrātaraṃ rāma dhanadaṃ rākṣasādhipaḥ
mahāsenaprasūtiṃ tu yayau śaravaṇaṃ tataḥ
अथापश्यद्दशग्रीवो रौक्मं शरवणं तदा
गभस्तिजालसंवीतं द्वितीयमिव भास्करम्
athāpaśyad daśagrīvo raukmaṃ śaravaṇaṃ tadā
gabhastijālasaṃvītaṃ dvitīyam iva bhāskaram
पर्वतं स समासाद्य किंचिद्रम्यवनान्तरम्
अपश्यत्पुष्पकं तत्र राम विष्टम्भितं दिवि
parvataṃ sa samāsādya kiṃ cid ramyavanāntaram
apaśyat puṣpakaṃ tatra rāma viṣṭambhitaṃ divi
विष्टब्धं पुष्पकं दृष्ट्वा कामगं ह्यगमं कृतम्
राक्षसश्चिन्तयामास सचिवैस्तैः समावृतः
viṣṭabdhaṃ puṣpakaṃ dṛṣṭvā kāmagaṃ hy agamaṃ kṛtam
rākṣasaś cintayām āsa sacivais taiḥ samāvṛtaḥ
किमिदं यन्निमित्तं मे न च गच्छति पुष्पकम्
पर्वतस्योपरिस्थस्य कस्य कर्म त्विदं भवेत्
kim idaṃ yannimittaṃ me na ca gacchati puṣpakam
parvatasyoparisthasya kasya karma tv idaṃ bhavet
ततोऽब्रवीद्दशग्रीवं मारीचो बुद्धिकोविदः
नैतन्निष्कारणं राजन्पुष्पकोऽयं न गच्छति
tato 'bravīd daśagrīvaṃ mārīco buddhikovidaḥ
naitan niṣkāraṇaṃ rājan puṣpako 'yaṃ na gacchati
ततः पार्श्वमुपागम्य भवस्यानुचरो बली
नन्दीश्वर उवाचेदं राक्षसेन्द्रमशङ्कितः
tataḥ pārśvam upāgamya bhavasyānucaro balī
nandīśvara uvācedaṃ rākṣasendram aśaṅkitaḥ
निवर्तस्व दशग्रीव शैले क्रीडति शंकरः
nivartasva daśagrīva śaile krīḍati śaṃkaraḥ
सुपर्णनागयक्षाणां दैत्यदानवरक्षसाम्
प्राणिनामेव सर्वेषामगम्यः पर्वतः कृतः
suparṇanāgayakṣāṇāṃ daityadānavarakṣasām
prāṇinām eva sarveṣām agamyaḥ parvataḥ kṛtaḥ
स रोषात्ताम्रनयनः पुष्पकादवरुह्य च
कोऽयं शंकर इत्युक्त्वा शैलमूलमुपागमत्
sa roṣāt tāmranayanaḥ puṣpakād avaruhya ca
ko 'yaṃ śaṃkara ity uktvā śailamūlam upāgamat
नन्दीश्वरमथापश्यदविदूरस्थितं प्रभुम्
दीप्तं शूलमवष्टभ्य द्वितीयमिव शंकरम्
nandīśvaram athāpaśyad avidūrasthitaṃ prabhum
dīptaṃ śūlam avaṣṭabhya dvitīyam iva śaṃkaram
स वानरमुखं दृष्ट्वा तमवज्ञाय राक्षसः
प्रहासं मुमुचे मौर्ख्यात्सतोय इव तोयदः
sa vānaramukhaṃ dṛṣṭvā tam avajñāya rākṣasaḥ
prahāsaṃ mumuce maurkhyāt satoya iva toyadaḥ
संक्रुद्धो भगवान्नन्दी शंकरस्यापरा तनुः
अब्रवीद्राक्षसं तत्र दशग्रीवमुपस्थितम्
saṃkruddho bhagavān nandī śaṃkarasyāparā tanuḥ
abravīd rākṣasaṃ tatra daśagrīvam upasthitam
यस्माद्वानरमूर्तिं मां दृष्ट्वा राक्षसदुर्मते
मौर्ख्यात्त्वमवजानीषे परिहासं च मुञ्चसि
yasmād vānaramūrtiṃ māṃ dṛṣṭvā rākṣasadurmate
maurkhyāt tvam avajānīṣe parihāsaṃ ca muñcasi
तस्मान्मद्रूपसंयुक्ता मद्वीर्यसमतेजसः
उत्पत्स्यन्ते वधार्थं हि कुलस्य तव वानराः
tasmān madrūpasaṃyuktā madvīryasamatejasaḥ
utpatsyante vadhārthaṃ hi kulasya tava vānarāḥ
नखदंष्ट्रायुधाः क्रूरा मनःसम्पातरंहसः ।युद्धोन्मत्ता बलोद्रिक्ताः शैला इव विसर्पिणः
nakhadaṃṣṭrāyudhāḥ krūrā manaḥsampātaraṃhasaḥ |yuddhonmattā balodriktāḥ śailā iva visarpiṇaḥ
ते तव प्रबलं दर्पमुत्सेधं च पृथग्विधम् ।व्यपनेष्यन्ति सम्भूय सहामात्यसुतस्य च
te tava prabalaṃ darpamutsedhaṃ ca pṛthagvidham |vyapaneṣyanti sambhūya sahāmātyasutasya ca
किं त्विदानीं मया शक्यं कर्तुं यत्त्वां निशाचर
न हन्तव्यो हतस्त्वं हि पूर्वमेव स्वकर्मभिः
kiṃ tv idānīṃ mayā śakyaṃ kartuṃ yat tvāṃ niśācara
na hantavyo hatas tvaṃ hi pūrvam eva svakarmabhiḥ
इत्युदीरितवाक्ये तु देवे तस्मिन्महात्मनि ।देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता
ityudīritavākye tu deve tasminmahātmani |devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiśca khāccyutā
अचिन्तयित्वा स तदा नन्दिवाक्यं निशाचरः
पर्वतं तं समासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह
acintayitvā sa tadā nandivākyaṃ niśācaraḥ
parvataṃ taṃ samāsādya vākyam etad uvāca ha
पुष्पकस्य गतिश्छिन्ना यत्कृते मम गच्छतः
तदेतच्छैलमुन्मूलं करोमि तव गोपते
puṣpakasya gatiś chinnā yatkṛte mama gacchataḥ
tad etac chailam unmūlaṃ karomi tava gopate
केन प्रभावेन भवस्तत्र क्रीडति राजवत्
विज्ञातव्यं न जानीषे भयस्थानमुपस्थितम्
kena prabhāvena bhavas tatra krīḍati rājavat
vijñātavyaṃ na jānīṣe bhayasthānam upasthitam
एवमुक्त्वा ततो राजन्भुजान्प्रक्षिप्य पर्वते
तोलयामास तं शैलं समृगव्यालपादपम्
evam uktvā tato rājan bhujān prakṣipya parvate
tolayām āsa taṃ śailaṃ samṛgavyālapādapam
ततो राम महादेवः प्रहसन्वीक्ष्य तत्कृतम्
पादाङ्गुष्ठेन तं शैलं पीडयामास लीलया
tato rāma mahādevaḥ prahasan vīkṣya tatkṛtam
pādāṅguṣṭhena taṃ śailaṃ pīḍayām āsa līlayā
ततस्ते पीडितास्तस्य शैलस्याधो गता भुजाः
विस्मिताश्चाभवंस्तत्र सचिवास्तस्य रक्षसः
tatas te pīḍitās tasya śailasyādho gatā bhujāḥ
vismitāś cābhavaṃs tatra sacivās tasya rakṣasaḥ
रक्षसा तेन रोषाच्च भुजानां पीडनात्तथा
मुक्तो विरावः सुमहांस्त्रैलोक्यं येन पूरितम्
rakṣasā tena roṣāc ca bhujānāṃ pīḍanāt tathā
mukto virāvaḥ sumahāṃs trailokyaṃ yena pūritam
मानुषाः शब्दवित्रस्ता मेनिरे लोकसंक्षयम्
देवताश्चापि संक्षुब्धाश्चलिताः स्वेषु कर्मसु
mānuṣāḥ śabdavitrastā menire lokasaṃkṣayam
devatāś cāpi saṃkṣubdhāś calitāḥ sveṣu karmasu
ततः प्रीतो महादेवः शैलाग्रे विष्ठितस्तदा
मुक्त्वा तस्य भुजान्राजन्प्राह वाक्यं दशाननम्
tataḥ prīto mahādevaḥ śailāgre viṣṭhitas tadā
muktvā tasya bhujān rājan prāha vākyaṃ daśānanam
प्रीतोऽस्मि तव वीर्याच्च शौण्डीर्याच्च निशाचर
रवतो वेदना मुक्तः स्वरः परमदारुणः
prīto 'smi tava vīryāc ca śauṇḍīryāc ca niśācara
ravato vedanā muktaḥ svaraḥ paramadāruṇaḥ
यस्माल्लोकत्रयं त्वेतद्रावितं भयमागतम्
तस्मात्त्वं रावणो नाम नाम्ना तेन भविष्यसि
yasmāl lokatrayaṃ tv etad rāvitaṃ bhayam āgatam
tasmāt tvaṃ rāvaṇo nāma nāmnā tena bhaviṣyasi
देवता मानुषा यक्षा ये चान्ये जगतीतले
एवं त्वामभिधास्यन्ति रावणं लोकरावणम्
devatā mānuṣā yakṣā ye cānye jagatītale
evaṃ tvām abhidhāsyanti rāvaṇaṃ lokarāvaṇam
गच्छ पौलस्त्य विस्रब्धः पथा येन त्वमिच्छसि
मया त्वमभ्यनुज्ञातो राक्षसाधिप गम्यताम्
gaccha paulastya visrabdhaḥ pathā yena tvam icchasi
mayā tvam abhyanujñāto rākṣasādhipa gamyatām
साक्षान्महेश्वरेणैवं कृतनामा स रावणः
अभिवाद्य महादेवं विमानं तत्समारुहत्
sākṣān maheśvareṇaivaṃ kṛtanāmā sa rāvaṇaḥ
abhivādya mahādevaṃ vimānaṃ tat samāruhat
ततो महीतले राम परिचक्राम रावणः
क्षत्रियान्सुमहावीर्यान्बाधमानस्ततस्ततः
tato mahītale rāma paricakrāma rāvaṇaḥ
kṣatriyān sumahāvīryān bādhamānas tatas tataḥ