Uttara Kanda, sarga 19

अथ जित्वा मरुत्तं स प्रययौ राक्षसाधिपः
नगराणि नरेन्द्राणां युद्धकाङ्क्षी दशाननः

atha jitvā maruttaṃ sa prayayau rākṣasādhipaḥ
nagarāṇi narendrāṇāṃ yuddhakāṅkṣī daśānanaḥ

स समासाद्य राजेन्द्रान्महेन्द्रवरुणोपमान्
अब्रवीद्राक्षसेन्द्रस्तु युद्धं मे दीयतामिति

sa samāsādya rājendrān mahendravaruṇopamān
abravīd rākṣasendras tu yuddhaṃ me dīyatām iti

निर्जिताः स्मेति वा ब्रूत एषो हि मम निश्चयः
अन्यथा कुर्वतामेवं मोक्षो वो नोपपद्यते

nirjitāḥ smeti vā brūta eṣo hi mama niścayaḥ
anyathā kurvatām evaṃ mokṣo vo nopapadyate

ततस्तु बहवः प्राज्ञाः पार्थिवा धर्मणिश्चयाः
निर्जिताः स्मेत्यभाषन्त ज्ञात्वा वरबलं रिपोः

tatas tu bahavaḥ prājñāḥ pārthivā dharmaṇiścayāḥ
nirjitāḥ smety abhāṣanta jñātvā varabalaṃ ripoḥ

दुष्यन्तः सुरथो गाधिर्गयो राजा पुरूरवाः
एते सर्वेऽब्रुवंस्तात निर्जिताः स्मेति पार्थिवाः

duṣyantaḥ suratho gādhir gayo rājā purūravāḥ
ete sarve 'bruvaṃs tāta nirjitāḥ smeti pārthivāḥ

अथायोध्यां समासाद्य रावणो राक्षसाधिपः
सुगुप्तामनरण्येन शक्रेणेवामरावतीम्

athāyodhyāṃ samāsādya rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
suguptām anaraṇyena śakreṇevāmarāvatīm

प्राह राजानमासाद्य युद्धं मे संप्रदीयताम्
निर्जितोऽस्मीति वा ब्रूहि ममैतदिह शासनम्

prāha rājānam āsādya yuddhaṃ me saṃpradīyatām
nirjito 'smīti vā brūhi mamaitad iha śāsanam

अनरण्यः सुसंक्रुद्धो राक्षसेन्द्रमथाब्रवीत्
दीयते द्वन्द्वयुद्धं ते राक्षसाधिपते मया

anaraṇyaḥ susaṃkruddho rākṣasendram athābravīt
dīyate dvandvayuddhaṃ te rākṣasādhipate mayā

अथ पूर्वं श्रुतार्थेन सज्जितं सुमहद्धि यत्
निष्क्रामत्तन्नरेन्द्रस्य बलं रक्षोवधोद्यतम्

atha pūrvaṃ śrutārthena sajjitaṃ sumahad dhi yat
niṣkrāmat tan narendrasya balaṃ rakṣovadhodyatam

नागानां बहुसाहस्रं वाजिनामयुतं तथा
महीं संछाद्य निष्क्रान्तं सपदातिरथं क्षणात्

nāgānāṃ bahusāhasraṃ vājinām ayutaṃ tathā
mahīṃ saṃchādya niṣkrāntaṃ sapadātirathaṃ kṣaṇāt

तद्रावणबलं प्राप्य बलं तस्य महीपतेः
प्राणश्यत तदा राजन्हव्यं हुतमिवानले

tad rāvaṇabalaṃ prāpya balaṃ tasya mahīpateḥ
prāṇaśyata tadā rājan havyaṃ hutam ivānale

सोऽपश्यत नरेन्द्रस्तु नश्यमानं महद्बलम्
महार्णवं समासाद्य यथा पञ्चापगा जलम्

so 'paśyata narendras tu naśyamānaṃ mahad balam
mahārṇavaṃ samāsādya yathā pañcāpagā jalam

ततः शक्रधनुःप्रख्यं धनुर्विस्फारयन्स्वयम्
आसदाद नरेन्द्रास्तं रावणं क्रोधमूर्छितः

tataḥ śakradhanuḥprakhyaṃ dhanur visphārayan svayam
āsadāda narendrās taṃ rāvaṇaṃ krodhamūrchitaḥ

ततो बाणशतान्यष्टौ पातयामास मूर्धनि
तस्य राक्षसराजस्य इक्ष्वाकुकुलनन्दनः

tato bāṇaśatāny aṣṭau pātayām āsa mūrdhani
tasya rākṣasarājasya ikṣvākukulanandanaḥ

तस्य बाणाः पतन्तस्ते चक्रिरे न क्षतं क्वचित्
वारिधारा इवाभ्रेभ्यः पतन्त्यो नगमूर्धनि

tasya bāṇāḥ patantas te cakrire na kṣataṃ kva cit
vāridhārā ivābhrebhyaḥ patantyo nagamūrdhani

ततो राक्षसराजेन क्रुद्धेन नृपतिस्तदा
तलेन भिहतो मूर्ध्नि स रथान्निपपात ह

tato rākṣasarājena kruddhena nṛpatis tadā
talena bhihato mūrdhni sa rathān nipapāta ha

स राजा पतितो भूमौ विह्वलाङ्गः प्रवेपितः
वज्रदग्ध इवारण्ये सालो निपतितो महान्

sa rājā patito bhūmau vihvalāṅgaḥ pravepitaḥ
vajradagdha ivāraṇye sālo nipatito mahān

तं प्रहस्याब्रवीद्रक्ष इक्ष्वाकुं पृथिवीपतिम्
किमिदानीं त्वया प्राप्तं फलं मां प्रति युध्यता

taṃ prahasyābravīd rakṣa ikṣvākuṃ pṛthivīpatim
kim idānīṃ tvayā prāptaṃ phalaṃ māṃ prati yudhyatā

त्रैलोक्ये नास्ति यो द्वन्द्वं मम दद्यान्नराधिप
शङ्के प्रमत्तो भोगेषु न शृणोषि बलं मम

trailokye nāsti yo dvandvaṃ mama dadyān narādhipa
śaṅke pramatto bhogeṣu na śṛṇoṣi balaṃ mama

तस्यैवं ब्रुवतो राजा मन्दासुर्वाक्यमब्रवीत्
किं शक्यमिह कर्तुं वै यत्कालो दुरतिक्रमः

tasyaivaṃ bruvato rājā mandāsur vākyam abravīt
kiṃ śakyam iha kartuṃ vai yat kālo duratikramaḥ

न ह्यहं निर्जितो रक्षस्त्वया चात्मप्रशंसिना
कालेनेह विपन्नोऽहं हेतुभूतस्तु मे भवान्

na hy ahaṃ nirjito rakṣas tvayā cātmapraśaṃsinā
kāleneha vipanno 'haṃ hetubhūtas tu me bhavān

किं त्विदानीं मया शक्यं कर्तुं प्राणपरिक्षये
इक्ष्वाकुपरिभावित्वाद्वचो वक्ष्यामि राक्षस

kiṃ tv idānīṃ mayā śakyaṃ kartuṃ prāṇaparikṣaye
ikṣvākuparibhāvitvād vaco vakṣyāmi rākṣasa

यदि दत्तं यदि हुतं यदि मे सुकृतं तपः
यदि गुप्ताः प्रजाः सम्यक्तथा सत्यं वचोऽस्तु मे

yadi dattaṃ yadi hutaṃ yadi me sukṛtaṃ tapaḥ
yadi guptāḥ prajāḥ samyak tathā satyaṃ vaco 'stu me

उत्पत्स्यते कुले ह्यस्मिन्निक्ष्वाकूणां महात्मनाम्
राजा परमतेजस्वी यस्ते प्राणान्हरिष्यति

utpatsyate kule hy asminn ikṣvākūṇāṃ mahātmanām
rājā paramatejasvī yas te prāṇān hariṣyati

ततो जलधरोदग्रस्ताडितो देवदुन्दुभिः
तस्मिन्नुदाहृते शापे पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता

tato jaladharodagras tāḍito devadundubhiḥ
tasminn udāhṛte śāpe puṣpavṛṣṭiś ca khāc cyutā

ततः स राजा राजेन्द्र गतः स्थानं त्रिविष्टपम्
स्वर्गते च नृपे राम राक्षसः स न्यवर्तत

tataḥ sa rājā rājendra gataḥ sthānaṃ triviṣṭapam
svargate ca nṛpe rāma rākṣasaḥ sa nyavartata