Uttara Kanda, sarga 2

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः
कुम्भयोनिर्महातेजा वाक्यमेतदुवाच ह

tasya tad vacanaṃ śrutvā rāghavasya mahātmanaḥ
kumbhayonir mahātejā vākyam etad uvāca ha

शृणु राजन्यथावृत्तं यस्य तेजोबलं महत्
जघान च रिपून्युद्धे यथावध्यश्च शत्रुभिः

śṛṇu rājan yathāvṛttaṃ yasya tejobalaṃ mahat
jaghāna ca ripūn yuddhe yathāvadhyaś ca śatrubhiḥ

अहं ते रावणस्येदं कुलं जन्म च राघव
वरप्रदानं च तथा तस्मै दत्तं ब्रवीमि ते

ahaṃ te rāvaṇasyedaṃ kulaṃ janma ca rāghava
varapradānaṃ ca tathā tasmai dattaṃ bravīmi te

पुरा कृतयुगे राम प्रजापतिसुतः प्रभुः
पुलस्त्यो नाम ब्रह्मर्षिः साक्षादिव पितामहः

purā kṛtayuge rāma prajāpatisutaḥ prabhuḥ
pulastyo nāma brahmarṣiḥ sākṣād iva pitāmahaḥ

नानुकीर्त्या गुणास्तस्य धर्मतः शीलतस्तथा
प्रजापतेः पुत्र इति वक्तुं शक्यं हि नामतः

nānukīrtyā guṇās tasya dharmataḥ śīlatas tathā
prajāpateḥ putra iti vaktuṃ śakyaṃ hi nāmataḥ

स तु धर्मप्रसङ्गेन मेरोः पार्श्वे महागिरेः
तृणबिन्द्वाश्रमं गत्वा न्यवसन्मुनिपुंगवः

sa tu dharmaprasaṅgena meroḥ pārśve mahāgireḥ
tṛṇabindvāśramaṃ gatvā nyavasan munipuṃgavaḥ

तपस्तेपे स धर्मात्मा स्वाध्यायनियतेन्द्रियः
गत्वाश्रमपदं तस्य विघ्नं कुर्वन्ति कन्यकाः

tapas tepe sa dharmātmā svādhyāyaniyatendriyaḥ
gatvāśramapadaṃ tasya vighnaṃ kurvanti kanyakāḥ

देवपन्नगकन्याश्च राजर्षितनयाश्च याः
क्रीडन्त्योऽप्सरसश्चैव तं देशमुपपेदिरे

devapannagakanyāś ca rājarṣitanayāś ca yāḥ
krīḍantyo 'psarasaś caiva taṃ deśam upapedire

सर्वर्तुषूपभोग्यत्वाद्रम्यत्वात्काननस्य च
नित्यशस्तास्तु तं देशं गत्वा क्रीडन्ति कन्यकाः

sarvartuṣūpabhogyatvād ramyatvāt kānanasya ca
nityaśas tās tu taṃ deśaṃ gatvā krīḍanti kanyakāḥ

अथ रुष्टो महातेजा व्याजहार महामुनिः
या मे दर्शनमागच्छेत्सा गर्भं धारयिष्यति

atha ruṣṭo mahātejā vyājahāra mahāmuniḥ
yā me darśanam āgacchet sā garbhaṃ dhārayiṣyati

तास्तु सर्वाः प्रतिगताः श्रुत्वा वाक्यं महात्मनः
ब्रह्मशापभयाद्भीतास्तं देशं नोपचक्रमुः

tās tu sarvāḥ pratigatāḥ śrutvā vākyaṃ mahātmanaḥ
brahmaśāpabhayād bhītās taṃ deśaṃ nopacakramuḥ

तृणबिन्दोस्तु राजर्षेस्तनया न शृणोति तत्
गत्वाश्रमपदं तस्य विचचार सुनिर्भया

tṛṇabindos tu rājarṣes tanayā na śṛṇoti tat
gatvāśramapadaṃ tasya vicacāra sunirbhayā

तस्मिन्नेव तु काले स प्राजापत्यो महानृषिः
स्वाध्यायमकरोत्तत्र तपसा द्योतितप्रभः

tasminn eva tu kāle sa prājāpatyo mahān ṛṣiḥ
svādhyāyam akarot tatra tapasā dyotitaprabhaḥ

सा तु वेदध्वनिं श्रुत्वा दृष्ट्वा चैव तपोधनम्
अभवत्पाण्डुदेहा सा सुव्यञ्जितशरीरजा

sā tu vedadhvaniṃ śrutvā dṛṣṭvā caiva tapodhanam
abhavat pāṇḍudehā sā suvyañjitaśarīrajā

दृष्ट्वा परमसंविग्ना सा तु तद्रूपमात्मनः
इदं मे किं न्विति ज्ञात्वा पितुर्गत्वाग्रतः स्थिता

dṛṣṭvā paramasaṃvignā sā tu tadrūpam ātmanaḥ
idaṃ me kiṃ nv iti jñātvā pitur gatvāgrataḥ sthitā

तां तु दृष्ट्वा तथा भूतां तृणबिन्दुरथाब्रवीत्
किं त्वमेतत्त्वसदृशं धारयस्यात्मनो वपुः

tāṃ tu dṛṣṭvā tathā bhūtāṃ tṛṇabindur athābravīt
kiṃ tvam etat tv asadṛśaṃ dhārayasy ātmano vapuḥ

सा तु कृत्वाञ्जलिं दीना कन्योवाच तपोधनम्
न जाने कारणं तात येन मे रूपमीदृशम्

sā tu kṛtvāñjaliṃ dīnā kanyovāca tapodhanam
na jāne kāraṇaṃ tāta yena me rūpam īdṛśam

किं तु पूर्वं गतास्म्येका महर्षेर्भावितात्मनः
पुलस्त्यस्याश्रमं दिव्यमन्वेष्टुं स्वसखीजनम्

kiṃ tu pūrvaṃ gatāsmy ekā maharṣer bhāvitātmanaḥ
pulastyasyāśramaṃ divyam anveṣṭuṃ svasakhījanam

न च पश्याम्यहं तत्र कांचिदप्यागतां सखीम्
रूपस्य तु विपर्यासं दृष्ट्वा चाहमिहागता

na ca paśyāmy ahaṃ tatra kāṃ cid apy āgatāṃ sakhīm
rūpasya tu viparyāsaṃ dṛṣṭvā cāham ihāgatā

तृणबिन्दुस्तु राजर्षिस्तपसा द्योतितप्रभः
ध्यानं विवेश तच्चापि अपश्यदृषिकर्मजम्

tṛṇabindus tu rājarṣis tapasā dyotitaprabhaḥ
dhyānaṃ viveśa tac cāpi apaśyad ṛṣikarmajam

स तु विज्ञाय तं शापं महर्षेर्भावितात्मनः
गृहीत्वा तनयां गत्वा पुलस्त्यमिदमब्रवीत्

sa tu vijñāya taṃ śāpaṃ maharṣer bhāvitātmanaḥ
gṛhītvā tanayāṃ gatvā pulastyam idam abravīt

भगवंस्तनयां मे त्वं गुणैः स्वैरेव भूषिताम्
भिक्षां प्रतिगृहाणेमां महर्षे स्वयमुद्यताम्

bhagavaṃs tanayāṃ me tvaṃ guṇaiḥ svair eva bhūṣitām
bhikṣāṃ pratigṛhāṇemāṃ maharṣe svayam udyatām

तपश्चरणयुक्तस्य श्राम्यमाणेन्द्रियस्य ते
शुश्रूषातत्परा नित्यं भविष्यति न संशयः

tapaścaraṇayuktasya śrāmyamāṇendriyasya te
śuśrūṣātatparā nityaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

तं ब्रुवाणं तु तद्वाक्यं राजर्षिं धार्मिकं तदा
जिघृक्षुरब्रवीत्कन्यां बाढमित्येव स द्विजः

taṃ bruvāṇaṃ tu tadvākyaṃ rājarṣiṃ dhārmikaṃ tadā
jighṛkṣur abravīt kanyāṃ bāḍham ity eva sa dvijaḥ

दत्त्वा तु स गतो राजा स्वमाश्रमपदं तदा
सापि तत्रावसत्कन्या तोषयन्ती पतिं गुणैः
प्रीतः स तु महातेजा वाक्यमेतदुवाच ह

dattvā tu sa gato rājā svam āśramapadaṃ tadā
sāpi tatrāvasat kanyā toṣayantī patiṃ guṇaiḥ
prītaḥ sa tu mahātejā vākyam etad uvāca ha

परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते गुणानां संपदा भृशम्
तस्मात्ते विरमाम्यद्य पुत्रमात्मसमं गुणैः
उभयोर्वंशकर्तारं पौलस्त्य इति विश्रुतम्

parituṣṭo 'smi bhadraṃ te guṇānāṃ saṃpadā bhṛśam
tasmāt te viramāmy adya putram ātmasamaṃ guṇaiḥ
ubhayor vaṃśakartāraṃ paulastya iti viśrutam

यस्मात्तु विश्रुतो वेदस्त्वयेहाभ्यस्यतो मम
तस्मात्स विश्रवा नाम भविष्यति न संशयः

yasmāt tu viśruto vedas tvayehābhyasyato mama
tasmāt sa viśravā nāma bhaviṣyati na saṃśayaḥ

एवमुक्ता तु सा कन्या प्रहृष्टेनान्तरात्मना
अचिरेणैव कालेन सूता विश्रवसं सुतम्

evam uktā tu sā kanyā prahṛṣṭenāntarātmanā
acireṇaiva kālena sūtā viśravasaṃ sutam

स तु लोकत्रये ख्यातः शौचधर्मसमन्वितः
पितेव तपसा युक्तो विश्रवा मुनिपुंगवः

sa tu lokatraye khyātaḥ śaucadharmasamanvitaḥ
piteva tapasā yukto viśravā munipuṃgavaḥ