Uttara Kanda, sarga 3

अथ पुत्रः पुलस्त्यस्य विश्रवा मुनिपुंगवः
अचिरेणैव कालेन पितेव तपसि स्थितः

atha putraḥ pulastyasya viśravā munipuṃgavaḥ
acireṇaiva kālena piteva tapasi sthitaḥ

सत्यवाञ्शीलवान्दक्षः स्वाध्यायनिरतः शुचिः
सर्वभोगेष्वसंसक्तो नित्यं धर्मपरायणः

satyavāñ śīlavān dakṣaḥ svādhyāyanirataḥ śuciḥ
sarvabhogeṣv asaṃsakto nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ

ज्ञात्वा तस्य तु तद्वृत्तं भरद्वाजो महानृषिः
ददौ विश्रवसे भार्यां स्वां सुतां देववर्णिनीम्

jñātvā tasya tu tadvṛttaṃ bharadvājo mahān ṛṣiḥ
dadau viśravase bhāryāṃ svāṃ sutāṃ devavarṇinīm

प्रतिगृह्य तु धर्मेण भरद्वाजसुतां तदा
मुदा परमया युक्तो विश्रवा मुनिपुंगवः

pratigṛhya tu dharmeṇa bharadvājasutāṃ tadā
mudā paramayā yukto viśravā munipuṃgavaḥ

स तस्यां वीर्यसंपन्नमपत्यं परमाद्भुतम्
जनयामास धर्मात्मा सर्वैर्ब्रह्मगुणैर्युतम्

sa tasyāṃ vīryasaṃpannam apatyaṃ paramādbhutam
janayām āsa dharmātmā sarvair brahmaguṇair yutam

तस्मिञ्जाते तु संहृष्टः स बभूव पितामहः
नाम चास्याकरोत्प्रीतः सार्धं देवर्षिभिस्तदा

tasmiñ jāte tu saṃhṛṣṭaḥ sa babhūva pitāmahaḥ
nāma cāsyākarot prītaḥ sārdhaṃ devarṣibhis tadā

यस्माद्विश्रवसोऽपत्यं सादृश्याद्विश्रवा इव
तस्माद्वैश्रवणो नाम भविष्यत्येष विश्रुतः

yasmād viśravaso 'patyaṃ sādṛśyād viśravā iva
tasmād vaiśravaṇo nāma bhaviṣyaty eṣa viśrutaḥ

स तु वैश्रवणस्तत्र तपोवनगतस्तदा
अवर्धत महातेजा हुताहुतिरिवानलः

sa tu vaiśravaṇas tatra tapovanagatas tadā
avardhata mahātejā hutāhutir ivānalaḥ

तस्याश्रमपदस्थस्य बुद्धिर्जज्ञे महात्मनः
चरिष्ये नियतो धर्मं धर्मो हि परमा गतिः

tasyāśramapadasthasya buddhir jajñe mahātmanaḥ
cariṣye niyato dharmaṃ dharmo hi paramā gatiḥ

स तु वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने
पूर्णे वर्षसहस्रे तु तं तं विधिमवर्तत

sa tu varṣasahasrāṇi tapas taptvā mahāvane
pūrṇe varṣasahasre tu taṃ taṃ vidhim avartata

जलाशी मारुताहारो निराहारस्तथैव च
एवं वर्षसहस्राणि जग्मुस्तान्येव वर्षवत्

jalāśī mārutāhāro nirāhāras tathaiva ca
evaṃ varṣasahasrāṇi jagmus tāny eva varṣavat

अथ प्रीतो महातेजाः सेन्द्रैः सुरगणैः सह
गत्वा तस्याश्रमपदं ब्रह्मेदं वाक्यमब्रवीत्

atha prīto mahātejāḥ sendraiḥ suragaṇaiḥ saha
gatvā tasyāśramapadaṃ brahmedaṃ vākyam abravīt

परितुष्टोऽस्मि ते वत्स कर्मणानेन सुव्रत
वरं वृणीष्व भद्रं ते वरार्हस्त्वं हि मे मतः

parituṣṭo 'smi te vatsa karmaṇānena suvrata
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te varārhas tvaṃ hi me mataḥ

अथाब्रवीद्वैश्रवणः पितामहमुपस्थितम्
भगवँल्लोकपालत्वमिच्छेयं वित्तरक्षणम्

athābravīd vaiśravaṇaḥ pitāmaham upasthitam
bhagavam̐l lokapālatvam iccheyaṃ vittarakṣaṇam

ततोऽब्रवीद्वैश्रवणं परितुष्टेन चेतसा
ब्रह्मा सुरगणैः सार्धं बाढमित्येव हृष्टवत्

tato 'bravīd vaiśravaṇaṃ parituṣṭena cetasā
brahmā suragaṇaiḥ sārdhaṃ bāḍham ity eva hṛṣṭavat

अहं हि लोकपालानां चतुर्थं स्रष्टुमुद्यतः
यमेन्द्रवरुणानां हि पदं यत्तव चेप्सितम्

ahaṃ hi lokapālānāṃ caturthaṃ sraṣṭum udyataḥ
yamendravaruṇānāṃ hi padaṃ yat tava cepsitam

तत्कृतं गच्छ धर्मज्ञ धनेशत्वमवाप्नुहि
यमेन्द्रवरुणानां हि चतुर्थोऽद्य भविष्यसि

tatkṛtaṃ gaccha dharmajña dhaneśatvam avāpnuhi
yamendravaruṇānāṃ hi caturtho 'dya bhaviṣyasi

एतच्च पुष्पकं नाम विमानं सूर्यसंनिभम्
प्रतिगृह्णीष्व यानार्थं त्रिदशैः समतां व्रज

etac ca puṣpakaṃ nāma vimānaṃ sūryasaṃnibham
pratigṛhṇīṣva yānārthaṃ tridaśaiḥ samatāṃ vraja

स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामः सर्व एव यथागतम्
कृतकृत्या वयं तात दत्त्वा तव महावरम्

svasti te 'stu gamiṣyāmaḥ sarva eva yathāgatam
kṛtakṛtyā vayaṃ tāta dattvā tava mahāvaram

गतेषु ब्रह्मपूर्वेषु देवेष्वथ नभस्तलम्
धनेशः पितरं प्राह विनयात्प्रणतो वचः

gateṣu brahmapūrveṣu deveṣv atha nabhastalam
dhaneśaḥ pitaraṃ prāha vinayāt praṇato vacaḥ

भगवँल्लब्धवानस्मि वरं कमलयोनितः
निवासं न तु मे देवो विदधे स प्रजापतिः

bhagavam̐l labdhavān asmi varaṃ kamalayonitaḥ
nivāsaṃ na tu me devo vidadhe sa prajāpatiḥ

तत्पश्य भगवन्कंचिद्देशं वासाय नः प्रभो
न च पीडा भवेद्यत्र प्राणिनो यस्य कस्यचित्

tat paśya bhagavan kaṃ cid deśaṃ vāsāya naḥ prabho
na ca pīḍā bhaved yatra prāṇino yasya kasya cit

एवमुक्तस्तु पुत्रेण विश्रवा मुनिपुंगवः
वचनं प्राह धर्मज्ञ श्रूयतामिति धर्मवित्

evam uktas tu putreṇa viśravā munipuṃgavaḥ
vacanaṃ prāha dharmajña śrūyatām iti dharmavit

लङ्का नाम पुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा
राक्षसानां निवासार्थं यथेन्द्रस्यामरावती

laṅkā nāma purī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā
rākṣasānāṃ nivāsārthaṃ yathendrasyāmarāvatī

रमणीया पुरी सा हि रुक्मवैदूर्यतोरणा
राक्षसैः सा परित्यक्ता पुरा विष्णुभयार्दितैः
शून्या रक्षोगणैः सर्वै रसातलतलं गतैः

ramaṇīyā purī sā hi rukmavaidūryatoraṇā
rākṣasaiḥ sā parityaktā purā viṣṇubhayārditaiḥ
śūnyā rakṣogaṇaiḥ sarvai rasātalatalaṃ gataiḥ

स त्वं तत्र निवासाय रोचयस्व मतिं स्वकाम्
निर्दोषस्तत्र ते वासो न च बाधास्ति कस्यचित्

sa tvaṃ tatra nivāsāya rocayasva matiṃ svakām
nirdoṣas tatra te vāso na ca bādhāsti kasya cit

एतच्छ्रुत्वा तु धर्मात्मा धर्मिष्ठं वचनं पितुः
निवेशयामास तदा लङ्कां पर्वतमूर्धनि

etac chrutvā tu dharmātmā dharmiṣṭhaṃ vacanaṃ pituḥ
niveśayām āsa tadā laṅkāṃ parvatamūrdhani

नैरृतानां सहस्रैस्तु हृष्टैः प्रमुदितैः सदा
अचिरेणैककालेन संपूर्णा तस्य शासनात्

nairṛtānāṃ sahasrais tu hṛṣṭaiḥ pramuditaiḥ sadā
acireṇaikakālena saṃpūrṇā tasya śāsanāt

अथ तत्रावसत्प्रीतो धर्मात्मा नैरृताधिपः
समुद्रपरिधानायां लङ्कायां विश्रवात्मजः

atha tatrāvasat prīto dharmātmā nairṛtādhipaḥ
samudraparidhānāyāṃ laṅkāyāṃ viśravātmajaḥ

काले काले विनीतात्मा पुष्पकेण धनेश्वरः
अभ्यगच्छत्सुसंहृष्टः पितरं मातरं च सः

kāle kāle vinītātmā puṣpakeṇa dhaneśvaraḥ
abhyagacchat susaṃhṛṣṭaḥ pitaraṃ mātaraṃ ca saḥ

स देवगन्धर्वगणैरभिष्टुत;स्तथैव सिद्धैः सह चारणैरपि
गभस्तिभिः सूर्य इवौजसा वृतः; पितुः समीपं प्रययौ श्रिया वृतः

sa devagandharvagaṇair abhiṣṭutas; tathaiva siddhaiḥ saha cāraṇair api
gabhastibhiḥ sūrya ivaujasā vṛtaḥ; pituḥ samīpaṃ prayayau śriyā vṛtaḥ