Uttara Kanda, sarga 21
एवं संचिन्त्य विप्रेन्द्रो जगाम लघुविक्रमः
आख्यातुं तद्यथावृत्तं यमस्य सदनं प्रति
evaṃ saṃcintya viprendro jagāma laghuvikramaḥ
ākhyātuṃ tad yathāvṛttaṃ yamasya sadanaṃ prati
अपश्यत्स यमं तत्र देवमग्निपुरस्कृतम्
विधानमुपतिष्ठन्तं प्राणिनो यस्य यादृशम्
apaśyat sa yamaṃ tatra devam agnipuraskṛtam
vidhānam upatiṣṭhantaṃ prāṇino yasya yādṛśam
स तु दृष्ट्वा यमः प्राप्तं महर्षिं तत्र नारदम्
अब्रवीत्सुखमासीनमर्घ्यमावेद्य धर्मतः
sa tu dṛṣṭvā yamaḥ prāptaṃ maharṣiṃ tatra nāradam
abravīt sukham āsīnam arghyam āvedya dharmataḥ
कच्चित्क्षेमं नु देवर्षे कच्चिद्धर्मो न नश्यति
किमागमनकृत्यं ते देवगन्धर्वसेवित
kaccit kṣemaṃ nu devarṣe kaccid dharmo na naśyati
kim āgamanakṛtyaṃ te devagandharvasevita
अब्रवीत्तु तदा वाक्यं नारदो भगवानृषिः
श्रूयतामभिधास्यामि विधानं च विधीयताम्
abravīt tu tadā vākyaṃ nārado bhagavān ṛṣiḥ
śrūyatām abhidhāsyāmi vidhānaṃ ca vidhīyatām
एष नाम्ना दशग्रीवः पितृराज निशाचरः
उपयाति वशं नेतुं विक्रमैस्त्वां सुदुर्जयम्
eṣa nāmnā daśagrīvaḥ pitṛrāja niśācaraḥ
upayāti vaśaṃ netuṃ vikramais tvāṃ sudurjayam
एतेन कारणेनाहं त्वरितोऽस्म्यागतः प्रभो
दण्डप्रहरणस्याद्य तव किं नु करिष्यति
etena kāraṇenāhaṃ tvarito 'smy āgataḥ prabho
daṇḍapraharaṇasyādya tava kiṃ nu kariṣyati
एतस्मिन्नन्तरे दूरादंशुमन्तमिवोदितम्
ददृशे दिव्यमायान्तं विमानं तस्य रक्षसः
etasminn antare dūrād aṃśumantam ivoditam
dadṛśe divyam āyāntaṃ vimānaṃ tasya rakṣasaḥ
तं देशं प्रभया तस्य पुष्पकस्य महाबलः
कृत्वा वितिमिरं सर्वं समीपं समवर्तत
taṃ deśaṃ prabhayā tasya puṣpakasya mahābalaḥ
kṛtvā vitimiraṃ sarvaṃ samīpaṃ samavartata
स त्वपश्यन्महाबाहुर्दशग्रीवस्ततस्ततः
प्राणिनः सुकृतं कर्म भुञ्जानांश्चैव दुष्कृतम्
sa tv apaśyan mahābāhur daśagrīvas tatas tataḥ
prāṇinaḥ sukṛtaṃ karma bhuñjānāṃś caiva duṣkṛtam
ततस्तान्वध्यमानांस्तु कर्मभिर्दुष्कृतैः स्वकैः
रावणो मोचयामास विक्रमेण बलाद्बली
tatas tān vadhyamānāṃs tu karmabhir duṣkṛtaiḥ svakaiḥ
rāvaṇo mocayām āsa vikrameṇa balād balī
प्राणिनो मोचितास्तेन दशग्रीवेण रक्षसा ।सुखमापुर्मुहूर्तं ते ह्यतर्कितमचिन्तितम्
prāṇino mocitāstena daśagrīveṇa rakṣasā |sukhamāpurmuhūrtaṃ te hyatarkitamacintitam
प्रेतेषु मुच्यमानेषु राक्षसेन बलीयसा
प्रेतगोपाः सुसंरब्धा राक्षसेन्द्रमभिद्रवन्
preteṣu mucyamāneṣu rākṣasena balīyasā
pretagopāḥ susaṃrabdhā rākṣasendram abhidravan
ततो हलहलाशब्दः सर्वदिग्भ्यः समुत्थितः ।धर्मराजस्य योधानां शूराणां सम्प्रधावताम्
tato halahalāśabdaḥ sarvadigbhyaḥ samutthitaḥ |dharmarājasya yodhānāṃ śūrāṇāṃ sampradhāvatām
ते प्रासैः परिघैः शूलैर्मुद्गरैः शक्तितोमरैः
पुष्पकं समवर्षन्त शूराः शतसहस्रशः
te prāsaiḥ parighaiḥ śūlair mudgaraiḥ śaktitomaraiḥ
puṣpakaṃ samavarṣanta śūrāḥ śatasahasraśaḥ
तस्यासनानि प्रासादान्वेदिकास्तरणानि च
पुष्पकस्य बभञ्जुस्ते शीघ्रं मधुकरा इव
tasyāsanāni prāsādān vedikāstaraṇāni ca
puṣpakasya babhañjus te śīghraṃ madhukarā iva
देवनिष्ठानभूतं तद्विमानं पुष्पकं मृधे
भज्यमानं तथैवासीदक्षयं ब्रह्मतेजसा
devaniṣṭhānabhūtaṃ tad vimānaṃ puṣpakaṃ mṛdhe
bhajyamānaṃ tathaivāsīd akṣayaṃ brahmatejasā
ततस्ते रावणामात्या यथाकामं यथाबलम्
अयुध्यन्त महावीर्याः स च राजा दशाननः
tatas te rāvaṇāmātyā yathākāmaṃ yathābalam
ayudhyanta mahāvīryāḥ sa ca rājā daśānanaḥ
ते तु शोणितदिग्धाङ्गाः सर्वशस्त्रसमाहताः
अमात्या राक्षसेन्द्रस्य चक्रुरायोधनं महत्
te tu śoṇitadigdhāṅgāḥ sarvaśastrasamāhatāḥ
amātyā rākṣasendrasya cakrur āyodhanaṃ mahat
अन्योन्यं च महाभागा जघ्नुः प्रहरणैर्युधि
यमस्य च महत्सैन्यं राक्षसस्य च मन्त्रिणः
anyonyaṃ ca mahābhāgā jaghnuḥ praharaṇair yudhi
yamasya ca mahat sainyaṃ rākṣasasya ca mantriṇaḥ
अमात्यांस्तांस्तु संत्यज्य राक्षसस्य महौजसः
तमेव समधावन्त शूलवर्षैर्दशाननम्
amātyāṃs tāṃs tu saṃtyajya rākṣasasya mahaujasaḥ
tam eva samadhāvanta śūlavarṣair daśānanam
ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रहारैर्जर्जरीकृतः
विमाने राक्षसश्रेष्ठः फुल्लाशोक इवाबभौ
tataḥ śoṇitadigdhāṅgaḥ prahārair jarjarīkṛtaḥ
vimāne rākṣasaśreṣṭhaḥ phullāśoka ivābabhau
स शूलानि गदाः प्रासाञ्शक्तितोमरसायकान्
मुसलानि शिलावृक्षान्मुमोचास्त्रबलाद्बली
sa śūlāni gadāḥ prāsāñ śaktitomarasāyakān
musalāni śilāvṛkṣān mumocāstrabalād balī
तांस्तु सर्वान्समाक्षिप्य तदस्त्रमपहत्य च
जघ्नुस्ते राक्षसं घोरमेकं शतसहस्रकः
tāṃs tu sarvān samākṣipya tad astram apahatya ca
jaghnus te rākṣasaṃ ghoram ekaṃ śatasahasrakaḥ
परिवार्य च तं सर्वे शैलं मेघोत्करा इव
भिन्दिपालैश्च शूलैश्च निरुच्छ्वासमकारयन्
parivārya ca taṃ sarve śailaṃ meghotkarā iva
bhindipālaiś ca śūlaiś ca nirucchvāsam akārayan
विमुक्तकवचः क्रुद्धो सिक्तः शोणितविस्रवैः
स पुष्पकं परित्यज्य पृथिव्यामवतिष्ठत
vimuktakavacaḥ kruddho siktaḥ śoṇitavisravaiḥ
sa puṣpakaṃ parityajya pṛthivyām avatiṣṭhata
ततः स कार्मुकी बाणी पृथिव्यां राक्षसाधिपः
लब्धसंज्ञो मुहूर्तेन क्रुद्धस्तस्थौ यथान्तकः
tataḥ sa kārmukī bāṇī pṛthivyāṃ rākṣasādhipaḥ
labdhasaṃjño muhūrtena kruddhas tasthau yathāntakaḥ
ततः पाशुपतं दिव्यमस्त्रं संधाय कार्मुके
तिष्ठ तिष्ठेति तानुक्त्वा तच्चापं व्यपकर्षत
tataḥ pāśupataṃ divyam astraṃ saṃdhāya kārmuke
tiṣṭha tiṣṭheti tān uktvā tac cāpaṃ vyapakarṣata
ज्वालामाली स तु शरः क्रव्यादानुगतो रणे
मुक्तो गुल्मान्द्रुमांश्चैव भस्मकृत्वा प्रधावति
jvālāmālī sa tu śaraḥ kravyādānugato raṇe
mukto gulmān drumāṃś caiva bhasmakṛtvā pradhāvati
ते तस्य तेजसा दग्धाः सैन्या वैवस्वतस्य तु
रणे तस्मिन्निपतिता दावदग्धा नगा इव
te tasya tejasā dagdhāḥ sainyā vaivasvatasya tu
raṇe tasmin nipatitā dāvadagdhā nagā iva
ततः स सचिवैः सार्धं राक्षसो भीमविक्रमः
ननाद सुमहानादं कम्पयन्निव मेदिनीम्
tataḥ sa sacivaiḥ sārdhaṃ rākṣaso bhīmavikramaḥ
nanāda sumahānādaṃ kampayann iva medinīm