Uttara Kanda, sarga 26

स तु तत्र दशग्रीवः सह सैन्येन वीर्यवान्
अस्तं प्राप्ते दिनकरे निवासं समरोचयत्

sa tu tatra daśagrīvaḥ saha sainyena vīryavān
astaṃ prāpte dinakare nivāsaṃ samarocayat

उदिते विमले चन्द्रे तुल्यपर्वतवर्चसि
स ददर्श गुणांस्तत्र चन्द्रपादोपशोभितान्

udite vimale candre tulyaparvatavarcasi
sa dadarśa guṇāṃs tatra candrapādopaśobhitān

कर्णिकारवनैर्दिव्यैः कदम्बगहनैस्तथा
पद्मिनीभिश्च फुल्लाभिर्मन्दाकिन्या जलैरपि

karṇikāravanair divyaiḥ kadambagahanais tathā
padminībhiś ca phullābhir mandākinyā jalair api

घण्टानामिव संनादः शुश्रुवे मधुरस्वनः
अप्सरोगणसंघनां गायतां धनदालये

ghaṇṭānām iva saṃnādaḥ śuśruve madhurasvanaḥ
apsarogaṇasaṃghanāṃ gāyatāṃ dhanadālaye

पुष्पवर्षाणि मुञ्चन्तो नगाः पवनताडिताः
शैलं तं वासयन्तीव मधुमाधवगन्धिनः

puṣpavarṣāṇi muñcanto nagāḥ pavanatāḍitāḥ
śailaṃ taṃ vāsayantīva madhumādhavagandhinaḥ

मधुपुष्परजःपृक्तं गन्धमादाय पुष्कलम्
प्रववौ वर्धयन्कामं रावणस्य सुखोऽनिलः

madhupuṣparajaḥpṛktaṃ gandham ādāya puṣkalam
pravavau vardhayan kāmaṃ rāvaṇasya sukho 'nilaḥ

गेयात्पुष्पसमृद्ध्या च शैत्याद्वायोर्गुणैर्गिरेः
प्रवृत्तायां रजन्यां च चन्द्रस्योदयनेन च

geyāt puṣpasamṛddhyā ca śaityād vāyor guṇair gireḥ
pravṛttāyāṃ rajanyāṃ ca candrasyodayanena ca

रावणः सुमहावीर्यः कामबाणवशं गतः
विनिश्वस्य विनिश्वस्य शशिनं समवैक्षत

rāvaṇaḥ sumahāvīryaḥ kāmabāṇavaśaṃ gataḥ
viniśvasya viniśvasya śaśinaṃ samavaikṣata

एतस्मिन्नन्तरे तत्र दिव्यपुष्पविभूषिता
सर्वाप्सरोवरा रम्भा पूर्णचन्द्रनिभानना

etasminn antare tatra divyapuṣpavibhūṣitā
sarvāpsarovarā rambhā pūrṇacandranibhānanā

कृतैर्विशेषकैरार्द्रैः षडर्तुकुसुमोत्सवैः
नीलं सतोयमेघाभं वस्त्रं समवगुण्ठिता

kṛtair viśeṣakair ārdraiḥ ṣaḍartukusumotsavaiḥ
nīlaṃ satoyameghābhaṃ vastraṃ samavaguṇṭhitā

यस्य वक्त्रं शशिनिभं भ्रुवौ चापनिभे शुभे
ऊरू करिकराकारौ करौ पल्लवकोमलौ
सैन्यमध्येन गच्छन्ती रावणेनोपलक्षिता

yasya vaktraṃ śaśinibhaṃ bhruvau cāpanibhe śubhe
ūrū karikarākārau karau pallavakomalau
sainyamadhyena gacchantī rāvaṇenopalakṣitā

तां समुत्थाय रक्षेन्द्रः कामबाणबलार्दितः
करे गृहीत्वा गच्छन्तीं स्मयमानोऽभ्यभाषत

tāṃ samutthāya rakṣendraḥ kāmabāṇabalārditaḥ
kare gṛhītvā gacchantīṃ smayamāno 'bhyabhāṣata

क्व गच्छसि वरारोहे कां सिद्धिं भजसे स्वयम्
कस्याभ्युदयकालोऽयं यस्त्वां समुपभोक्ष्यते

kva gacchasi varārohe kāṃ siddhiṃ bhajase svayam
kasyābhyudayakālo 'yaṃ yas tvāṃ samupabhokṣyate

तवाननरसस्याद्य पद्मोत्पलसुगन्धिनः
सुधामृतरसस्येव कोऽद्य तृप्तिं गमिष्यति

tavānanarasasyādya padmotpalasugandhinaḥ
sudhāmṛtarasasyeva ko 'dya tṛptiṃ gamiṣyati

स्वर्णकुम्भनिभौ पीनौ शुभौ भीरु निरन्तरौ
कस्योरस्थलसंस्पर्शं दास्यतस्ते कुचाविमौ

svarṇakumbhanibhau pīnau śubhau bhīru nirantarau
kasyorasthalasaṃsparśaṃ dāsyatas te kucāv imau

सुवर्णचक्रप्रतिमं स्वर्णदामचितं पृथु
अध्यारोक्ष्यति कस्तेऽद्य स्वर्गं जघनरूपिणम्

suvarṇacakrapratimaṃ svarṇadāmacitaṃ pṛthu
adhyārokṣyati kas te 'dya svargaṃ jaghanarūpiṇam

मद्विशिष्टः पुमान्कोऽन्यः शक्रो विष्णुरथाश्विनौ
मामतीत्य हि यस्य त्वं यासि भीरु न शोभनम्

madviśiṣṭaḥ pumān ko 'nyaḥ śakro viṣṇur athāśvinau
mām atītya hi yasya tvaṃ yāsi bhīru na śobhanam

विश्रम त्वं पृथुश्रोणि शिलातलमिदं शुभम्
त्रैलोक्ये यः प्रभुश्चैव तुल्यो मम न विद्यते

viśrama tvaṃ pṛthuśroṇi śilātalam idaṃ śubham
trailokye yaḥ prabhuś caiva tulyo mama na vidyate

तदेष प्राञ्जलिः प्रह्वो याचते त्वां दशाननः
यः प्रभुश्चापि भर्ता च त्रैलोक्यस्य भजस्व माम्

tad eṣa prāñjaliḥ prahvo yācate tvāṃ daśānanaḥ
yaḥ prabhuś cāpi bhartā ca trailokyasya bhajasva mām

एवमुक्ताब्रवीद्रम्भा वेपमाना कृताञ्जलिः
प्रसीद नार्हसे वक्तुमीदृशं त्वं हि मे गुरुः

evam uktābravīd rambhā vepamānā kṛtāñjaliḥ
prasīda nārhase vaktum īdṛśaṃ tvaṃ hi me guruḥ

अन्येभ्योऽपि त्वया रक्ष्या प्राप्नुयां धर्षणं यदि
धर्मतश्च स्नुषा तेऽहं तत्त्वमेतद्ब्रवीमि ते

anyebhyo 'pi tvayā rakṣyā prāpnuyāṃ dharṣaṇaṃ yadi
dharmataś ca snuṣā te 'haṃ tattvam etad bravīmi te

अब्रवीत्तां दशग्रीवश्चरणाधोमुखीं स्थिताम्
सुतस्य यदि मे भार्या ततस्त्वं मे स्नुषा भवेः

abravīt tāṃ daśagrīvaś caraṇādhomukhīṃ sthitām
sutasya yadi me bhāryā tatas tvaṃ me snuṣā bhaveḥ

बाढमित्येव सा रम्भा प्राह रावणमुत्तरम्
धर्मतस्ते सुतस्याहं भार्या राक्षसपुंगव

bāḍham ity eva sā rambhā prāha rāvaṇam uttaram
dharmatas te sutasyāhaṃ bhāryā rākṣasapuṃgava

पुत्रः प्रियतरः प्राणैर्भ्रातुर्वैश्रवणस्य ते
ख्यातो यस्त्रिषु लोकेषु नलकूबर इत्यसौ

putraḥ priyataraḥ prāṇair bhrātur vaiśravaṇasya te
khyāto yas triṣu lokeṣu nalakūbara ity asau

धर्मतो यो भवेद्विप्रः क्षत्रियो वीर्यतो भवेत्
क्रोधाद्यश्च भवेदग्निः क्षान्त्या च वसुधासमः

dharmato yo bhaved vipraḥ kṣatriyo vīryato bhavet
krodhād yaś ca bhaved agniḥ kṣāntyā ca vasudhāsamaḥ

तस्यास्मि कृतसंकेता लोकपालसुतस्य वै
तमुद्दिश्य च मे सर्वं विभूषणमिदं कृतम्

tasyāsmi kṛtasaṃketā lokapālasutasya vai
tam uddiśya ca me sarvaṃ vibhūṣaṇam idaṃ kṛtam

यस्य तस्य हि नान्यस्य भावो मां प्रति तिष्ठति
तेन सत्येन मां राजन्मोक्तुमर्हस्यरिंदम

yasya tasya hi nānyasya bhāvo māṃ prati tiṣṭhati
tena satyena māṃ rājan moktum arhasy ariṃdama

स हि तिष्ठति धर्मात्मा साम्प्रतं मत्समुत्सुकः
तन्न विघ्नं सुतस्येह कर्तुमर्हसि मुञ्च माम्

sa hi tiṣṭhati dharmātmā sāmprataṃ matsamutsukaḥ
tan na vighnaṃ sutasyeha kartum arhasi muñca mām

सद्भिराचरितं मार्गं गच्छ राक्षसपुंगव
माननीयो मया हि त्वं लालनीया तथास्मि ते

sadbhir ācaritaṃ mārgaṃ gaccha rākṣasapuṃgava
mānanīyo mayā hi tvaṃ lālanīyā tathāsmi te

एवं ब्रुवाणां रम्भां तां धर्मार्थसहितं वचः
निर्भर्त्स्य राक्षसो मोहात्प्रतिगृह्य बलाद्बली
काममोहाभिसंरब्धो मैथुनायोपचक्रमे

evaṃ bruvāṇāṃ rambhāṃ tāṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ
nirbhartsya rākṣaso mohāt pratigṛhya balād balī
kāmamohābhisaṃrabdho maithunāyopacakrame

सा विमुक्ता ततो रम्भा भ्रष्टमाल्यविभूषणा
गजेन्द्राक्रीडमथिता नदीवाकुलतां गता

sā vimuktā tato rambhā bhraṣṭamālyavibhūṣaṇā
gajendrākrīḍamathitā nadīvākulatāṃ gatā

सा वेपमाना लज्जन्ती भीता करकृताञ्जलिः
नलकूबरमासाद्य पादयोर्निपपात ह

sā vepamānā lajjantī bhītā karakṛtāñjaliḥ
nalakūbaram āsādya pādayor nipapāta ha

तदवस्थां च तां दृष्ट्वा महात्मा नलकूबरः
अब्रवीत्किमिदं भद्रे पादयोः पतितासि मे

tadavasthāṃ ca tāṃ dṛṣṭvā mahātmā nalakūbaraḥ
abravīt kim idaṃ bhadre pādayoḥ patitāsi me

सा तु निश्वसमाना च वेपमानाथ साञ्जलिः
तस्मै सर्वं यथातथ्यमाख्यातुमुपचक्रमे

sā tu niśvasamānā ca vepamānātha sāñjaliḥ
tasmai sarvaṃ yathātathyam ākhyātum upacakrame

एष देव दशग्रीवः प्राप्तो गन्तुं त्रिविष्टपम्
तेन सैन्यसहायेन निशेह परिणाम्यते

eṣa deva daśagrīvaḥ prāpto gantuṃ triviṣṭapam
tena sainyasahāyena niśeha pariṇāmyate

आयान्ती तेन दृष्टास्मि त्वत्सकाशमरिंदम
गृहीत्वा तेन पृष्टास्मि कस्य त्वमिति रक्षसा

āyāntī tena dṛṣṭāsmi tvatsakāśam ariṃdama
gṛhītvā tena pṛṣṭāsmi kasya tvam iti rakṣasā

मया तु सर्वं यत्सत्यं तद्धि तस्मै निवेदितम्
काममोहाभिभूतात्मा नाश्रौषीत्तद्वचो मम

mayā tu sarvaṃ yat satyaṃ tad dhi tasmai niveditam
kāmamohābhibhūtātmā nāśrauṣīt tad vaco mama

याच्यमानो मया देव स्नुषा तेऽहमिति प्रभो
तत्सर्वं पृष्ठतः कृत्वा बलात्तेनास्मि धर्षिता

yācyamāno mayā deva snuṣā te 'ham iti prabho
tat sarvaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā balāt tenāsmi dharṣitā

एवं त्वमपराधं मे क्षन्तुमर्हसि मानद
न हि तुल्यं बलं सौम्य स्त्रियाश्च पुरुषस्य च

evaṃ tvam aparādhaṃ me kṣantum arhasi mānada
na hi tulyaṃ balaṃ saumya striyāś ca puruṣasya ca

एवं श्रुत्वा तु संक्रुद्धस्तदा वैश्वरणात्मजः
धर्षणां तां परां श्रुत्वा ध्यानं संप्रविवेश ह

evaṃ śrutvā tu saṃkruddhas tadā vaiśvaraṇātmajaḥ
dharṣaṇāṃ tāṃ parāṃ śrutvā dhyānaṃ saṃpraviveśa ha

तस्य तत्कर्म विज्ञाय तदा वैश्रवणात्मजः
मुहूर्ताद्रोषताम्राक्षस्तोयं जग्राह पाणिना

tasya tat karma vijñāya tadā vaiśravaṇātmajaḥ
muhūrtād roṣatāmrākṣas toyaṃ jagrāha pāṇinā

गृहीत्वा सलिलं दिव्यमुपस्पृश्य यथाविधि
उत्ससर्ज तदा शापं राक्षसेन्द्राय दारुणम्

gṛhītvā salilaṃ divyam upaspṛśya yathāvidhi
utsasarja tadā śāpaṃ rākṣasendrāya dāruṇam

अकामा तेन यस्मात्त्वं बलाद्भद्रे प्रधर्षिता
तस्मात्स युवतीमन्यां नाकामामुपयास्यति

akāmā tena yasmāt tvaṃ balād bhadre pradharṣitā
tasmāt sa yuvatīm anyāṃ nākāmām upayāsyati

यदा त्वकामां कामार्तो धर्षयिष्यति योषितम्
मूर्धा तु सप्तधा तस्य शकलीभविता तदा

yadā tv akāmāṃ kāmārto dharṣayiṣyati yoṣitam
mūrdhā tu saptadhā tasya śakalībhavitā tadā

तस्मिन्नुदाहृते शापे ज्वलिताग्निसमप्रभे
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता

tasminn udāhṛte śāpe jvalitāgnisamaprabhe
devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiś ca khāc cyutā

प्रजापतिमुखाश्चापि सर्वे देवाः प्रहर्षिताः
ज्ञात्वा लोकगतिं सर्वां तस्य मृत्युं च रक्षसः

prajāpatimukhāś cāpi sarve devāḥ praharṣitāḥ
jñātvā lokagatiṃ sarvāṃ tasya mṛtyuṃ ca rakṣasaḥ

श्रुत्वा तु स दशग्रीवस्तं शापं रोमहर्षणम्
नारीषु मैथुनं भावं नाकामास्वभ्यरोचयत्

śrutvā tu sa daśagrīvas taṃ śāpaṃ romaharṣaṇam
nārīṣu maithunaṃ bhāvaṃ nākāmāsv abhyarocayat