Uttara Kanda, sarga 27

कैलासं लङ्घयित्वाथ दशग्रीवः सराक्षसः
आससाद महातेजा इन्द्रलोकं निशाचरः

kailāsaṃ laṅghayitvātha daśagrīvaḥ sarākṣasaḥ
āsasāda mahātejā indralokaṃ niśācaraḥ

तस्य राक्षससैन्यस्य समन्तादुपयास्यतः
देवलोकं ययौ शब्दो भिद्यमानार्णवोपमः

tasya rākṣasasainyasya samantād upayāsyataḥ
devalokaṃ yayau śabdo bhidyamānārṇavopamaḥ

श्रुत्वा तु रावणं प्राप्तमिन्द्रः संचलितासनः
अब्रवीत्तत्र तान्देवान्सर्वानेव समागतान्

śrutvā tu rāvaṇaṃ prāptam indraḥ saṃcalitāsanaḥ
abravīt tatra tān devān sarvān eva samāgatān

आदित्यान्सवसून्रुद्रान्विश्वान्साध्यान्मरुद्गणान्
सज्जीभवत युद्धार्थं रावणस्य दुरात्मनः

ādityān savasūn rudrān viśvān sādhyān marudgaṇān
sajjībhavata yuddhārthaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ

एवमुक्तास्तु शक्रेण देवाः शक्रसमा युधि
संनह्यन्त महासत्त्वा युद्धश्रद्धासमन्विताः

evam uktās tu śakreṇa devāḥ śakrasamā yudhi
saṃnahyanta mahāsattvā yuddhaśraddhāsamanvitāḥ

स तु दीनः परित्रस्तो महेन्द्रो रावणं प्रति
विष्णोः समीपमागत्य वाक्यमेतदुवाच ह

sa tu dīnaḥ paritrasto mahendro rāvaṇaṃ prati
viṣṇoḥ samīpam āgatya vākyam etad uvāca ha

विष्णो कथं करिष्यामो महावीर्यपराक्रम
असौ हि बलवान्रक्षो युद्धार्थमभिवर्तते

viṣṇo kathaṃ kariṣyāmo mahāvīryaparākrama
asau hi balavān rakṣo yuddhārtham abhivartate

वरप्रदानाद्बलवान्न खल्वन्येन हेतुना
तच्च सत्यं हि कर्तव्यं वाक्यं देव प्रजापतेः

varapradānād balavān na khalv anyena hetunā
tac ca satyaṃ hi kartavyaṃ vākyaṃ deva prajāpateḥ

तद्यथा नमुचिर्वृत्रो बलिर्नरकशम्बरौ
त्वन्मतं समवष्टभ्य यथा दग्धास्तथा कुरु

tad yathā namucir vṛtro balir narakaśambarau
tvan mataṃ samavaṣṭabhya yathā dagdhās tathā kuru

न ह्यन्यो देव देवानामापत्सु सुमहाबल
गतिः परायणं वास्ति त्वामृते पुरुषोत्तम

na hy anyo deva devānām āpatsu sumahābala
gatiḥ parāyaṇaṃ vāsti tvām ṛte puruṣottama

त्वं हि नारायणः श्रीमान्पद्मनाभः सनातनः
त्वयाहं स्थापितश्चैव देवराज्ये सनातने

tvaṃ hi nārāyaṇaḥ śrīmān padmanābhaḥ sanātanaḥ
tvayāhaṃ sthāpitaś caiva devarājye sanātane

तदाख्याहि यथातत्त्वं देवदेव मम स्वयम्
असिचक्रसहायस्त्वं युध्यसे संयुगे रिपुम्

tad ākhyāhi yathātattvaṃ devadeva mama svayam
asicakrasahāyas tvaṃ yudhyase saṃyuge ripum

एवमुक्तः स शक्रेण देवो नारायणः प्रभुः
अब्रवीन्न परित्रासः कार्यस्ते श्रूयतां च मे

evam uktaḥ sa śakreṇa devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ
abravīn na paritrāsaḥ kāryas te śrūyatāṃ ca me

न तावदेष दुर्वृत्तः शक्यो दैवतदानवैः
हन्तुं युधि समासाद्य वरदानेन दुर्जयः

na tāvad eṣa durvṛttaḥ śakyo daivatadānavaiḥ
hantuṃ yudhi samāsādya varadānena durjayaḥ

सर्वथा तु महत्कर्म करिष्यति बलोत्कटः
रक्षः पुत्रसहायोऽसौ दृष्टमेतन्निसर्गतः

sarvathā tu mahat karma kariṣyati balotkaṭaḥ
rakṣaḥ putrasahāyo 'sau dṛṣṭam etan nisargataḥ

ब्रवीषि यत्तु मां शक्र संयुगे योत्स्यसीति ह
नैवाहं प्रतियोत्स्ये तं रावणं राक्षसाधिपम्

bravīṣi yat tu māṃ śakra saṃyuge yotsyasīti ha
naivāhaṃ pratiyotsye taṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam

अनिहत्य रिपुं विष्णुर्न हि प्रतिनिवर्तते
दुर्लभश्चैष कामोऽद्य वरमासाद्य राक्षसे

anihatya ripuṃ viṣṇur na hi pratinivartate
durlabhaś caiṣa kāmo 'dya varam āsādya rākṣase

प्रतिजानामि देवेन्द्र त्वत्समीपं शतक्रतो
राक्षसस्याहमेवास्य भविता मृत्युकारणम्

pratijānāmi devendra tvatsamīpaṃ śatakrato
rākṣasasyāham evāsya bhavitā mṛtyukāraṇam

अहमेनं वधिष्यामि रावणं ससुतं युधि
देवतास्तोषयिष्यामि ज्ञात्वा कालमुपस्थितम्

aham enaṃ vadhiṣyāmi rāvaṇaṃ sasutaṃ yudhi
devatās toṣayiṣyāmi jñātvā kālam upasthitam

एतस्मिन्नन्तरे नादः शुश्रुवे रजनीक्षये
तस्य रावणसैन्यस्य प्रयुद्धस्य समन्ततः

etasminn antare nādaḥ śuśruve rajanīkṣaye
tasya rāvaṇasainyasya prayuddhasya samantataḥ

अथ युद्धं समभवद्देवराक्षसयोस्तदा
घोरं तुमुलनिर्ह्रादं नानाप्रहरणायुधम्

atha yuddhaṃ samabhavad devarākṣasayos tadā
ghoraṃ tumulanirhrādaṃ nānāpraharaṇāyudham

एतस्मिन्नन्तरे शूरा राक्षसा घोरदर्शनाः
युद्धार्थमभ्यधावन्त सचिवा रावणाज्ञया

etasminn antare śūrā rākṣasā ghoradarśanāḥ
yuddhārtham abhyadhāvanta sacivā rāvaṇājñayā

मारीचश्च प्रहस्तश्च महापार्श्वमहोदरौ
अकम्पनो निकुम्भश्च शुकः सारण एव च

mārīcaś ca prahastaś ca mahāpārśvamahodarau
akampano nikumbhaś ca śukaḥ sāraṇa eva ca

संह्रादिर्धूमकेतुश्च महादंष्ट्रो महामुखः
जम्बुमाली महामाली विरूपाक्षश्च राक्षसः

saṃhrādir dhūmaketuś ca mahādaṃṣṭro mahāmukhaḥ
jambumālī mahāmālī virūpākṣaś ca rākṣasaḥ

एतैः सर्वैर्महावीर्यैर्वृतो राक्षसपुंगवः
रावणस्यार्यकः सैन्यं सुमाली प्रविवेश ह

etaiḥ sarvair mahāvīryair vṛto rākṣasapuṃgavaḥ
rāvaṇasyāryakaḥ sainyaṃ sumālī praviveśa ha

स हि देवगणान्सर्वान्नानाप्रहरणैः शितैः
विध्वंसयति संक्रुद्धः सह तैः क्षणदाचरैः

sa hi devagaṇān sarvān nānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ
vidhvaṃsayati saṃkruddhaḥ saha taiḥ kṣaṇadācaraiḥ

एतस्मिन्नन्तरे शूरो वसूनामष्टमो वसुः
सावित्र इति विख्यातः प्रविवेश महारणम्

etasminn antare śūro vasūnām aṣṭamo vasuḥ
sāvitra iti vikhyātaḥ praviveśa mahāraṇam

ततो युद्धं समभवत्सुराणां राक्षसैः सह
क्रुद्धानां रक्षसां कीर्तिं समरेष्वनिवर्तिनाम्

tato yuddhaṃ samabhavat surāṇāṃ rākṣasaiḥ saha
kruddhānāṃ rakṣasāṃ kīrtiṃ samareṣv anivartinām

ततस्ते राक्षसाः शूरा देवांस्तान्समरे स्थितान्
नानाप्रहरणैर्घोरैर्जघ्नुः शतसहस्रशः

tatas te rākṣasāḥ śūrā devāṃs tān samare sthitān
nānāpraharaṇair ghorair jaghnuḥ śatasahasraśaḥ

सुरास्तु राक्षसान्घोरान्महावीर्यान्स्वतेजसा
समरे विविधैः शस्त्रैरनयन्यमसादनम्

surās tu rākṣasān ghorān mahāvīryān svatejasā
samare vividhaiḥ śastrair anayan yamasādanam

एतस्मिन्नन्तरे शूरः सुमाली नाम राक्षसः
नानाप्रहरणैः क्रुद्धो रणमेवाभ्यवर्तत

etasminn antare śūraḥ sumālī nāma rākṣasaḥ
nānāpraharaṇaiḥ kruddho raṇam evābhyavartata

देवानां तद्बलं सर्वं नानाप्रहरणैः शितैः
विध्वंसयति संक्रुद्धो वायुर्जलधरानिव

devānāṃ tad balaṃ sarvaṃ nānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ
vidhvaṃsayati saṃkruddho vāyur jaladharān iva

ते महाबाणवर्षैश्च शूलैः प्रासैश्च दारुणैः
पीड्यमानाः सुराः सर्वे न व्यतिष्ठन्समाहिताः

te mahābāṇavarṣaiś ca śūlaiḥ prāsaiś ca dāruṇaiḥ
pīḍyamānāḥ surāḥ sarve na vyatiṣṭhan samāhitāḥ

ततो विद्राव्यमाणेषु त्रिदशेषु सुमालिना
वसूनामष्टमो देवः सावित्रो व्यवतिष्ठत

tato vidrāvyamāṇeṣu tridaśeṣu sumālinā
vasūnām aṣṭamo devaḥ sāvitro vyavatiṣṭhata

संवृतः स्वैरनीकैस्तु प्रहरन्तं निशाचरम्
विक्रमेण महातेजा वारयामास संयुगे

saṃvṛtaḥ svair anīkais tu praharantaṃ niśācaram
vikrameṇa mahātejā vārayām āsa saṃyuge

सुमत्तयोस्तयोरासीद्युद्धं लोके सुदारुणम्
सुमालिनो वसोश्चैव समरेष्वनिवर्तिनोः

sumattayos tayor āsīd yuddhaṃ loke sudāruṇam
sumālino vasoś caiva samareṣv anivartinoḥ

ततस्तस्य महाबाणैर्वसुना सुमहात्मना
महान्स पन्नगरथः क्षणेन विनिपातितः

tatas tasya mahābāṇair vasunā sumahātmanā
mahān sa pannagarathaḥ kṣaṇena vinipātitaḥ

हत्वा तु संयुगे तस्य रथं बाणशतैः शितैः
गदां तस्य वधार्थाय वसुर्जग्राह पाणिना

hatvā tu saṃyuge tasya rathaṃ bāṇaśataiḥ śitaiḥ
gadāṃ tasya vadhārthāya vasur jagrāha pāṇinā

तां प्रदीप्तां प्रगृह्याशु कालदण्डनिभां शुभाम्
तस्य मूर्धनि सावित्रः सुमालेर्विनिपातयत्

tāṃ pradīptāṃ pragṛhyāśu kāladaṇḍanibhāṃ śubhām
tasya mūrdhani sāvitraḥ sumāler vinipātayat

तस्य मूर्धनि सोल्काभा पतन्ती च तदा बभौ
सहस्राक्षसमुत्सृष्टा गिराविव महाशनिः

tasya mūrdhani solkābhā patantī ca tadā babhau
sahasrākṣasamutsṛṣṭā girāv iva mahāśaniḥ

तस्य नैवास्थि कायो वा न मांसं ददृशे तदा
गदया भस्मसाद्भूतो रणे तस्मिन्निपातितः

tasya naivāsthi kāyo vā na māṃsaṃ dadṛśe tadā
gadayā bhasmasādbhūto raṇe tasmin nipātitaḥ

तं दृष्ट्वा निहतं संख्ये राक्षसास्ते समन्ततः
दुद्रुवुः सहिताः सर्वे क्रोशमाना महास्वनम्

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ saṃkhye rākṣasās te samantataḥ
dudruvuḥ sahitāḥ sarve krośamānā mahāsvanam