Uttara Kanda, sarga 30

जिते महेन्द्रेऽतिबले रावणस्य सुतेन वै
प्रजापतिं पुरस्कृत्य गता लङ्कां सुरास्तदा

jite mahendre 'tibale rāvaṇasya sutena vai
prajāpatiṃ puraskṛtya gatā laṅkāṃ surās tadā

तं रावणं समासाद्य पुत्रभ्रातृभिरावृतम्
अब्रवीद्गगने तिष्ठन्सान्त्वपूर्वं प्रजापतिः

taṃ rāvaṇaṃ samāsādya putrabhrātṛbhir āvṛtam
abravīd gagane tiṣṭhan sāntvapūrvaṃ prajāpatiḥ

वत्स रावण तुष्टोऽस्मि तव पुत्रस्य संयुगे
अहोऽस्य विक्रमौदार्यं तव तुल्योऽधिकोऽपि वा

vatsa rāvaṇa tuṣṭo 'smi tava putrasya saṃyuge
aho 'sya vikramaudāryaṃ tava tulyo 'dhiko 'pi vā

जितं हि भवता सर्वं त्रैलोक्यं स्वेन तेजसा
कृता प्रतिज्ञा सफला प्रीतोऽस्मि स्वसुतेन वै

jitaṃ hi bhavatā sarvaṃ trailokyaṃ svena tejasā
kṛtā pratijñā saphalā prīto 'smi svasutena vai

अयं च पुत्रोऽतिबलस्तव रावण रावणिः
इन्द्रजित्त्विति विख्यातो जगत्येष भविष्यति

ayaṃ ca putro 'tibalas tava rāvaṇa rāvaṇiḥ
indrajit tv iti vikhyāto jagaty eṣa bhaviṣyati

बलवाञ्शत्रुनिर्जेता भविष्यत्येष राक्षसः
यमाश्रित्य त्वया राजन्स्थापितास्त्रिदशा वशे

balavāñ śatrunirjetā bhaviṣyaty eṣa rākṣasaḥ
yam āśritya tvayā rājan sthāpitās tridaśā vaśe

तन्मुच्यतां महाबाहो महेन्द्रः पाकशासनः
किं चास्य मोक्षणार्थाय प्रयच्छन्ति दिवौकसः

tan mucyatāṃ mahābāho mahendraḥ pākaśāsanaḥ
kiṃ cāsya mokṣaṇārthāya prayacchanti divaukasaḥ

अथाब्रवीन्महातेजा इन्द्रजित्समितिंजयः
अमरत्वमहं देव वृणोमीहास्य मोक्षणे

athābravīn mahātejā indrajit samitiṃjayaḥ
amaratvam ahaṃ deva vṛṇomīhāsya mokṣaṇe

अब्रवीत्तु तदा देवो रावणिं कमलोद्भवः
नास्ति सर्वामरत्वं हि केषांचित्प्राणिनां भुवि

abravīt tu tadā devo rāvaṇiṃ kamalodbhavaḥ
nāsti sarvāmaratvaṃ hi keṣāṃ cit prāṇināṃ bhuvi

अथाब्रवीत्स तत्रस्थमिन्द्रजित्पद्मसंभवम्
श्रूयतां या भवेत्सिद्धिः शतक्रतुविमोक्षणे

athābravīt sa tatrastham indrajit padmasaṃbhavam
śrūyatāṃ yā bhavet siddhiḥ śatakratuvimokṣaṇe

ममेष्टं नित्यशो देव हव्यैः संपूज्य पावकम्
संग्राममवतर्तुं वै शत्रुनिर्जयकाङ्क्षिणः

mameṣṭaṃ nityaśo deva havyaiḥ saṃpūjya pāvakam
saṃgrāmam avatartuṃ vai śatrunirjayakāṅkṣiṇaḥ

तस्मिंश्चेदसमाप्ते तु जप्यहोमे विभावसोः
युध्येयं देव संग्रामे तदा मे स्याद्विनाशनम्

tasmiṃś ced asamāpte tu japyahome vibhāvasoḥ
yudhyeyaṃ deva saṃgrāme tadā me syād vināśanam

सर्वो हि तपसा चैव वृणोत्यमरतां पुमान्
विक्रमेण मया त्वेतदमरत्वं प्रवर्तितम्

sarvo hi tapasā caiva vṛṇoty amaratāṃ pumān
vikrameṇa mayā tv etad amaratvaṃ pravartitam

एवमस्त्विति तं प्राह वाक्यं देवः प्रजापतिः
मुक्तश्चेन्द्रजिता शक्रो गताश्च त्रिदिवं सुराः

evam astv iti taṃ prāha vākyaṃ devaḥ prajāpatiḥ
muktaś cendrajitā śakro gatāś ca tridivaṃ surāḥ

एतस्मिन्नन्तरे शक्रो दीनो भ्रष्टाम्बरस्रजः
राम चिन्तापरीतात्मा ध्यानतत्परतां गतः

etasminn antare śakro dīno bhraṣṭāmbarasrajaḥ
rāma cintāparītātmā dhyānatatparatāṃ gataḥ

तं तु दृष्ट्वा तथाभूतं प्राह देवः प्रजापतिः
शतक्रतो किमुत्कण्ठां करोषि स्मर दुष्कृतम्

taṃ tu dṛṣṭvā tathābhūtaṃ prāha devaḥ prajāpatiḥ
śatakrato kim utkaṇṭhāṃ karoṣi smara duṣkṛtam

अमरेन्द्र मया बह्व्यः प्रजाः सृष्टाः पुरा प्रभो
एकवर्णाः समाभाषा एकरूपाश्च सर्वशः

amarendra mayā bahvyaḥ prajāḥ sṛṣṭāḥ purā prabho
ekavarṇāḥ samābhāṣā ekarūpāś ca sarvaśaḥ

तासां नास्ति विशेषो हि दर्शने लक्षणेऽपि वा
ततोऽहमेकाग्रमनास्ताः प्रजाः पर्यचिन्तयम्

tāsāṃ nāsti viśeṣo hi darśane lakṣaṇe 'pi vā
tato 'ham ekāgramanās tāḥ prajāḥ paryacintayam

सोऽहं तासां विशेषार्थं स्त्रियमेकां विनिर्ममे
यद्यत्प्रजानां प्रत्यङ्गं विशिष्टं तत्तदुद्धृतम्

so 'haṃ tāsāṃ viśeṣārthaṃ striyam ekāṃ vinirmame
yad yat prajānāṃ pratyaṅgaṃ viśiṣṭaṃ tat tad uddhṛtam

ततो मया रूपगुणैरहल्या स्त्री विनिर्मिता
अहल्येत्येव च मया तस्या नाम प्रवर्तितम्

tato mayā rūpaguṇair ahalyā strī vinirmitā
ahalyety eva ca mayā tasyā nāma pravartitam

निर्मितायां तु देवेन्द्र तस्यां नार्यां सुरर्षभ
भविष्यतीति कस्यैषा मम चिन्ता ततोऽभवत्

nirmitāyāṃ tu devendra tasyāṃ nāryāṃ surarṣabha
bhaviṣyatīti kasyaiṣā mama cintā tato 'bhavat

त्वं तु शक्र तदा नारीं जानीषे मनसा प्रभो
स्थानाधिकतया पत्नी ममैषेति पुरंदर

tvaṃ tu śakra tadā nārīṃ jānīṣe manasā prabho
sthānādhikatayā patnī mamaiṣeti puraṃdara

सा मया न्यासभूता तु गौतमस्य महात्मनः
न्यस्ता बहूनि वर्षाणि तेन निर्यातिता च सा

sā mayā nyāsabhūtā tu gautamasya mahātmanaḥ
nyastā bahūni varṣāṇi tena niryātitā ca sā

ततस्तस्य परिज्ञाय मया स्थैर्यं महामुनेः
ज्ञात्वा तपसि सिद्धिं च पत्न्यर्थं स्पर्शिता तदा

tatas tasya parijñāya mayā sthairyaṃ mahāmuneḥ
jñātvā tapasi siddhiṃ ca patnyarthaṃ sparśitā tadā

स तया सह धर्मात्मा रमते स्म महामुनिः
आसन्निराशा देवास्तु गौतमे दत्तया तया

sa tayā saha dharmātmā ramate sma mahāmuniḥ
āsan nirāśā devās tu gautame dattayā tayā

त्वं क्रुद्धस्त्विह कामात्मा गत्वा तस्याश्रमं मुनेः
दृष्टवांश्च तदा तां स्त्रीं दीप्तामग्निशिखामिव

tvaṃ kruddhas tv iha kāmātmā gatvā tasyāśramaṃ muneḥ
dṛṣṭavāṃś ca tadā tāṃ strīṃ dīptām agniśikhām iva

सा त्वया धर्षिता शक्र कामार्तेन समन्युना
दृष्टस्त्वं च तदा तेन आश्रमे परमर्षिणा

sā tvayā dharṣitā śakra kāmārtena samanyunā
dṛṣṭas tvaṃ ca tadā tena āśrame paramarṣiṇā

ततः क्रुद्धेन तेनासि शप्तः परमतेजसा
गतोऽसि येन देवेन्द्र दशाभागविपर्ययम्

tataḥ kruddhena tenāsi śaptaḥ paramatejasā
gato 'si yena devendra daśābhāgaviparyayam

यस्मान्मे धर्षिता पत्नी त्वया वासव निर्भयम्
तस्मात्त्वं समरे राजञ्शत्रुहस्तं गमिष्यसि

yasmān me dharṣitā patnī tvayā vāsava nirbhayam
tasmāt tvaṃ samare rājañ śatruhastaṃ gamiṣyasi

अयं तु भावो दुर्बुद्धे यस्त्वयेह प्रवर्तितः
मानुषेष्वपि सर्वेषु भविष्यति न संशयः

ayaṃ tu bhāvo durbuddhe yas tvayeha pravartitaḥ
mānuṣeṣv api sarveṣu bhaviṣyati na saṃśayaḥ

तत्राधर्मः सुबलवान्समुत्थास्यति यो महान्
तत्रार्धं तस्य यः कर्ता त्वय्यर्धं निपतिष्यति

tatrādharmaḥ subalavān samutthāsyati yo mahān
tatrārdhaṃ tasya yaḥ kartā tvayy ardhaṃ nipatiṣyati

न च ते स्थावरं स्थानं भविष्यति पुरंदर
एतेनाधर्मयोगेन यस्त्वयेह प्रवर्तितः

na ca te sthāvaraṃ sthānaṃ bhaviṣyati puraṃdara
etenādharmayogena yas tvayeha pravartitaḥ

यश्च यश्च सुरेन्द्रः स्याद्ध्रुवः स न भविष्यति
एष शापो मया मुक्त इत्यसौ त्वां तदाब्रवीत्

yaś ca yaś ca surendraḥ syād dhruvaḥ sa na bhaviṣyati
eṣa śāpo mayā mukta ity asau tvāṃ tadābravīt

तां तु भार्यां विनिर्भर्त्स्य सोऽब्रवीत्सुमहातपाः
दुर्विनीते विनिध्वंस ममाश्रमसमीपतः

tāṃ tu bhāryāṃ vinirbhartsya so 'bravīt sumahātapāḥ
durvinīte vinidhvaṃsa mamāśramasamīpataḥ

रूपयौवनसंपन्ना यस्मात्त्वमनवस्थिता
तस्माद्रूपवती लोके न त्वमेका भविष्यसि

rūpayauvanasaṃpannā yasmāt tvam anavasthitā
tasmād rūpavatī loke na tvam ekā bhaviṣyasi

रूपं च तत्प्रजाः सर्वा गमिष्यन्ति सुदुर्लभम्
यत्तवेदं समाश्रित्य विभ्रमेऽयमुपस्थितः

rūpaṃ ca tat prajāḥ sarvā gamiṣyanti sudurlabham
yat tavedaṃ samāśritya vibhrame 'yam upasthitaḥ

तदा प्रभृति भूयिष्ठं प्रजा रूपसमन्विताः
शापोत्सर्गाद्धि तस्येदं मुनेः सर्वमुपागतम्

tadā prabhṛti bhūyiṣṭhaṃ prajā rūpasamanvitāḥ
śāpotsargād dhi tasyedaṃ muneḥ sarvam upāgatam

तत्स्मर त्वं महाबाहो दुष्कृतं यत्त्वया कृतम्
येन त्वं ग्रहणं शत्रोर्गतो नान्येन वासव

tat smara tvaṃ mahābāho duṣkṛtaṃ yat tvayā kṛtam
yena tvaṃ grahaṇaṃ śatror gato nānyena vāsava

शीघ्रं यजस्व यज्ञं त्वं वैष्णवं सुसमाहितः
पावितस्तेन यज्ञेन यास्यसि त्रिदिवं ततः

śīghraṃ yajasva yajñaṃ tvaṃ vaiṣṇavaṃ susamāhitaḥ
pāvitas tena yajñena yāsyasi tridivaṃ tataḥ

पुत्रश्च तव देवेन्द्र न विनष्टो महारणे
नीतः संनिहितश्चैव अर्यकेण महोदधौ

putraś ca tava devendra na vinaṣṭo mahāraṇe
nītaḥ saṃnihitaś caiva aryakeṇa mahodadhau

एतच्छ्रुत्वा महेन्द्रस्तु यज्ञमिष्ट्वा च वैष्णवम्
पुनस्त्रिदिवमाक्रामदन्वशासच्च देवताः

etac chrutvā mahendras tu yajñam iṣṭvā ca vaiṣṇavam
punas tridivam ākrāmad anvaśāsac ca devatāḥ

एतदिन्द्रजितो राम बलं यत्कीर्तितं मया
निर्जितस्तेन देवेन्द्रः प्राणिनोऽन्ये च किं पुनः

etad indrajito rāma balaṃ yat kīrtitaṃ mayā
nirjitas tena devendraḥ prāṇino 'nye ca kiṃ punaḥ