Uttara Kanda, sarga 34

अर्जुनेन विमुक्तस्तु रावणो राक्षसाधिपः
चचार पृथिवीं सर्वामनिर्विण्णस्तथा कृतः

arjunena vimuktas tu rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
cacāra pṛthivīṃ sarvām anirviṇṇas tathā kṛtaḥ

राक्षसं वा मनुष्यं वा शृणुते यं बलाधिकम्
रावणस्तं समासाद्य युद्धे ह्वयति दर्पितः

rākṣasaṃ vā manuṣyaṃ vā śṛṇute yaṃ balādhikam
rāvaṇas taṃ samāsādya yuddhe hvayati darpitaḥ

ततः कदाचित्किष्किन्धां नगरीं वालिपालिताम्
गत्वाह्वयति युद्धाय वालिनं हेममालिनम्

tataḥ kadā cit kiṣkindhāṃ nagarīṃ vālipālitām
gatvāhvayati yuddhāya vālinaṃ hemamālinam

ततस्तं वानरामात्यस्तारस्तारापिता प्रभुः
उवाच रावणं वाक्यं युद्धप्रेप्सुमुपागतम्

tatas taṃ vānarāmātyas tāras tārāpitā prabhuḥ
uvāca rāvaṇaṃ vākyaṃ yuddhaprepsum upāgatam

राक्षसेन्द्र गतो वाली यस्ते प्रतिबलो भवेत्
नान्यः प्रमुखतः स्थातुं तव शक्तः प्लवंगमः

rākṣasendra gato vālī yas te pratibalo bhavet
nānyaḥ pramukhataḥ sthātuṃ tava śaktaḥ plavaṃgamaḥ

चतुर्भ्योऽपि समुद्रेभ्यः संध्यामन्वास्य रावण
इमं मुहूर्तमायाति वाली तिष्ठ मुहूर्तकम्

caturbhyo 'pi samudrebhyaḥ saṃdhyām anvāsya rāvaṇa
imaṃ muhūrtam āyāti vālī tiṣṭha muhūrtakam

एतानस्थिचयान्पश्य य एते शङ्खपाण्डुराः
युद्धार्थिनामिमे राजन्वानराधिपतेजसा

etān asthicayān paśya ya ete śaṅkhapāṇḍurāḥ
yuddhārthinām ime rājan vānarādhipatejasā

यद्वामृतरसः पीतस्त्वया रावणराक्षस
तथा वालिनमासाद्य तदन्तं तव जीवितम्

yad vāmṛtarasaḥ pītas tvayā rāvaṇarākṣasa
tathā vālinam āsādya tadantaṃ tava jīvitam

अथ वा त्वरसे मर्तुं गच्छ दक्षिणसागरम्
वालिनं द्रक्ष्यसे तत्र भूमिष्ठमिव भास्करम्

atha vā tvarase martuṃ gaccha dakṣiṇasāgaram
vālinaṃ drakṣyase tatra bhūmiṣṭham iva bhāskaram

स तु तारं विनिर्भर्त्स्य रावणो राक्षसेश्वरः
पुष्पकं तत्समारुह्य प्रययौ दक्षिणार्णवम्

sa tu tāraṃ vinirbhartsya rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ
puṣpakaṃ tat samāruhya prayayau dakṣiṇārṇavam

तत्र हेमगिरिप्रख्यं तरुणार्कनिभाननम्
रावणो वालिनं दृष्ट्वा संध्योपासनतत्परम्

tatra hemagiriprakhyaṃ taruṇārkanibhānanam
rāvaṇo vālinaṃ dṛṣṭvā saṃdhyopāsanatatparam

पुष्पकादवरुह्याथ रावणोऽञ्जनसंनिभः
ग्रहीतुं वालिनं तूर्णं निःशब्दपदमाद्रवत्

puṣpakād avaruhyātha rāvaṇo 'ñjanasaṃnibhaḥ
grahītuṃ vālinaṃ tūrṇaṃ niḥśabdapadam ādravat

यदृच्छयोन्मीलयता वालिनापि स रावणः
पापाभिप्रायवान्दृष्टश्चकार न च संभ्रमम्

yadṛcchayonmīlayatā vālināpi sa rāvaṇaḥ
pāpābhiprāyavān dṛṣṭaś cakāra na ca saṃbhramam

शशमालक्ष्य सिंहो वा पन्नगं गरुडो यथा
न चिन्तयति तं वाली रावणं पापनिश्चयम्

śaśam ālakṣya siṃho vā pannagaṃ garuḍo yathā
na cintayati taṃ vālī rāvaṇaṃ pāpaniścayam

जिघृक्षमाणमद्यैनं रावणं पापबुद्धिनम्
कक्षावलम्बिनं कृत्वा गमिष्यामि महार्णवान्

jighṛkṣamāṇam adyainaṃ rāvaṇaṃ pāpabuddhinam
kakṣāvalambinaṃ kṛtvā gamiṣyāmi mahārṇavān

द्रक्ष्यन्त्यरिं ममाङ्कस्थं स्रंसितोरुकराम्बरम्
लम्बमानं दशग्रीवं गरुडस्येव पन्नगम्

drakṣyanty ariṃ mamāṅkasthaṃ sraṃsitorukarāmbaram
lambamānaṃ daśagrīvaṃ garuḍasyeva pannagam

इत्येवं मतिमास्थाय वाली कर्णमुपाश्रितः
जपन्वै नैगमान्मन्त्रांस्तस्थौ पर्वतराडिव

ity evaṃ matim āsthāya vālī karṇam upāśritaḥ
japan vai naigamān mantrāṃs tasthau parvatarāḍ iva

तावन्योन्यं जिघृक्षन्तौ हरिराक्षसपार्थिवौ
प्रयत्नवन्तौ तत्कर्म ईहतुर्बलदर्पितौ

tāv anyonyaṃ jighṛkṣantau harirākṣasapārthivau
prayatnavantau tat karma īhatur baladarpitau

हस्तग्राह्यं तु तं मत्वा पादशब्देन रावणम्
पराङ्मुखोऽपि जग्राह वाली सर्पमिवाण्डजः

hastagrāhyaṃ tu taṃ matvā pādaśabdena rāvaṇam
parāṅmukho 'pi jagrāha vālī sarpam ivāṇḍajaḥ

ग्रहीतुकामं तं गृह्य रक्षसामीश्वरं हरिः
खमुत्पपात वेगेन कृत्वा कक्षावलम्बिनम्

grahītukāmaṃ taṃ gṛhya rakṣasām īśvaraṃ hariḥ
kham utpapāta vegena kṛtvā kakṣāvalambinam

स तं पीड्दयमानस्तु वितुदन्तं नखैर्मुहुः
जहार रावणं वाली पवनस्तोयदं यथा

sa taṃ pīḍdayamānas tu vitudantaṃ nakhair muhuḥ
jahāra rāvaṇaṃ vālī pavanas toyadaṃ yathā

अथ ते राक्षसामात्या ह्रियमाणे दशानने
मुमोक्षयिषवो घोरा रवमाणा ह्यभिद्रवन्

atha te rākṣasāmātyā hriyamāṇe daśānane
mumokṣayiṣavo ghorā ravamāṇā hy abhidravan

अन्वीयमानस्तैर्वाली भ्राजतेऽम्बरमध्यगः
अन्वीयमानो मेघौघैरम्बरस्थ इवांशुमान्

anvīyamānas tair vālī bhrājate 'mbaramadhyagaḥ
anvīyamāno meghaughair ambarastha ivāṃśumān

तेऽशक्नुवन्तः संप्राप्तं वालिनं राक्षसोत्तमाः
तस्य बाहूरुवेगेन परिश्रान्तः पतन्ति च

te 'śaknuvantaḥ saṃprāptaṃ vālinaṃ rākṣasottamāḥ
tasya bāhūruvegena pariśrāntaḥ patanti ca

वालिमार्गादपाक्रामन्पर्वतेन्द्रा हि गच्छतः

vālimārgād apākrāman parvatendrā hi gacchataḥ

अपक्षिगणसंपातो वानरेन्द्रो महाजवः
क्रमशः सागरान्सर्वान्संध्याकालमवन्दत

apakṣigaṇasaṃpāto vānarendro mahājavaḥ
kramaśaḥ sāgarān sarvān saṃdhyākālam avandata

सभाज्यमानो भूतैस्तु खेचरैः खेचरो हरिः
पश्चिमं सागरं वाली आजगाम सरावणः

sabhājyamāno bhūtais tu khecaraiḥ khecaro hariḥ
paścimaṃ sāgaraṃ vālī ājagāma sarāvaṇaḥ

तत्र संध्यामुपासित्वा स्नात्वा जप्त्वा च वानरः
उत्तरं सागरं प्रायाद्वहमानो दशाननम्

tatra saṃdhyām upāsitvā snātvā japtvā ca vānaraḥ
uttaraṃ sāgaraṃ prāyād vahamāno daśānanam

उत्तरे सागरे संध्यामुपासित्वा दशाननम्
वहमानोऽगमद्वाली पूर्वमम्बुमहानिधिम्

uttare sāgare saṃdhyām upāsitvā daśānanam
vahamāno 'gamad vālī pūrvam ambumahānidhim

तत्रापि संध्यामन्वास्य वासविः स हरीश्वरः
किष्किन्धाभिमुखो गृह्य रावणं पुनरागमत्

tatrāpi saṃdhyām anvāsya vāsaviḥ sa harīśvaraḥ
kiṣkindhābhimukho gṛhya rāvaṇaṃ punar āgamat

चतुर्ष्वपि समुद्रेषु संध्यामन्वास्य वानरः
रावणोद्वहनश्रान्तः किष्किन्धोपवनेऽपतत्

caturṣv api samudreṣu saṃdhyām anvāsya vānaraḥ
rāvaṇodvahanaśrāntaḥ kiṣkindhopavane 'patat

रावणं तु मुमोचाथ स्वकक्षात्कपिसत्तमः
कुतस्त्वमिति चोवाच प्रहसन्रावणं प्रति

rāvaṇaṃ tu mumocātha svakakṣāt kapisattamaḥ
kutas tvam iti covāca prahasan rāvaṇaṃ prati

विस्मयं तु महद्गत्वा श्रमलोकनिरीक्षणः
राक्षसेशो हरीशं तमिदं वचनमब्रवीत्

vismayaṃ tu mahad gatvā śramalokanirīkṣaṇaḥ
rākṣaseśo harīśaṃ tam idaṃ vacanam abravīt

वानरेन्द्र महेन्द्राभ राक्षसेन्द्रोऽस्मि रावणः
युद्धेप्सुरहं संप्राप्तः स चाद्यासादितस्त्वया

vānarendra mahendrābha rākṣasendro 'smi rāvaṇaḥ
yuddhepsur ahaṃ saṃprāptaḥ sa cādyāsāditas tvayā

अहो बलमहो वीर्यमहो गम्भीरता च ते
येनाहं पशुवद्गृह्य भ्रामितश्चतुरोऽर्णवान्

aho balam aho vīryam aho gambhīratā ca te
yenāhaṃ paśuvad gṛhya bhrāmitaś caturo 'rṇavān

एवमश्रान्तवद्वीर शीघ्रमेव च वानर
मां चैवोद्वहमानस्तु कोऽन्यो वीरः क्रमिष्यति

evam aśrāntavad vīra śīghram eva ca vānara
māṃ caivodvahamānas tu ko 'nyo vīraḥ kramiṣyati

त्रयाणामेव भूतानां गतिरेषा प्लवंगम
मनोऽनिलसुपर्णानां तव वा नात्र संशयः

trayāṇām eva bhūtānāṃ gatir eṣā plavaṃgama
mano'nilasuparṇānāṃ tava vā nātra saṃśayaḥ

सोऽहं दृष्टबलस्तुभ्यमिच्छामि हरिपुंगव
त्वया सह चिरं सख्यं सुस्निग्धं पावकाग्रतः

so 'haṃ dṛṣṭabalas tubhyam icchāmi haripuṃgava
tvayā saha ciraṃ sakhyaṃ susnigdhaṃ pāvakāgrataḥ

दाराः पुत्राः पुरं राष्ट्रं भोगाच्छादनभोजनम्
सर्वमेवाविभक्तं नौ भविष्यति हरीश्वर

dārāḥ putrāḥ puraṃ rāṣṭraṃ bhogācchādanabhojanam
sarvam evāvibhaktaṃ nau bhaviṣyati harīśvara

ततः प्रज्वालयित्वाग्निं तावुभौ हरिराक्षसौ
भ्रातृत्वमुपसंपन्नौ परिष्वज्य परस्परम्

tataḥ prajvālayitvāgniṃ tāv ubhau harirākṣasau
bhrātṛtvam upasaṃpannau pariṣvajya parasparam

अन्योन्यं लम्बितकरौ ततस्तौ हरिराक्षसौ
किष्किन्धां विशतुर्हृष्टौ सिंहौ गिरिगुहामिव

anyonyaṃ lambitakarau tatas tau harirākṣasau
kiṣkindhāṃ viśatur hṛṣṭau siṃhau giriguhām iva

स तत्र मासमुषितः सुग्रीव इव रावणः
अमात्यैरागतैर्नीचस्त्रैलोक्योत्सादनार्थिभिः

sa tatra māsam uṣitaḥ sugrīva iva rāvaṇaḥ
amātyair āgatair nīcas trailokyotsādanārthibhiḥ

एवमेतत्पुरावृत्तं वालिना रावणः प्रभो
धर्षितश्च कृतश्चापि भ्राता पावकसंनिधौ

evam etat purāvṛttaṃ vālinā rāvaṇaḥ prabho
dharṣitaś ca kṛtaś cāpi bhrātā pāvakasaṃnidhau

बलमप्रतिमं राम वालिनोऽभवदुत्तमम्
सोऽपि तया विनिर्दग्धः शलभो वह्निना यथा

balam apratimaṃ rāma vālino 'bhavad uttamam
so 'pi tayā vinirdagdhaḥ śalabho vahninā yathā