Uttara Kanda, sarga 40

Uttarakāṇḍa · 18 Critical Edition verses

विसृज्य च महाबाहुरृक्षवानरराक्षसान्
भ्रातृभिः सहितो रामः प्रमुमोद सुखी सुखम्

visṛjya ca mahābāhur ṛkṣavānararākṣasān
bhrātṛbhiḥ sahito rāmaḥ pramumoda sukhī sukham

अथापराह्णसमये भ्रातृभिः सह राघवः
शुश्राव मधुरां वाणीमन्तरिक्षात्प्रभाषिताम्

athāparāhṇasamaye bhrātṛbhiḥ saha rāghavaḥ
śuśrāva madhurāṃ vāṇīm antarikṣāt prabhāṣitām

सौम्य राम निरीक्षस्व सौम्येन वदनेन माम्
कैलासशिखरात्प्राप्तं विद्धि मां पुष्करं प्रभो

saumya rāma nirīkṣasva saumyena vadanena mām
kailāsaśikharāt prāptaṃ viddhi māṃ puṣkaraṃ prabho

तव शासनमाज्ञाय गतोऽस्मि धनदं प्रति
उपस्थातुं नरश्रेष्ठ स च मां प्रत्यभाषत

tava śāsanam ājñāya gato 'smi dhanadaṃ prati
upasthātuṃ naraśreṣṭha sa ca māṃ pratyabhāṣata

निर्जितस्त्वं नरेन्द्रेण राघवेण महात्मना
निहत्य युधि दुर्धर्षं रावणं राक्षसाधिपम्

nirjitas tvaṃ narendreṇa rāghaveṇa mahātmanā
nihatya yudhi durdharṣaṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam

ममापि परमा प्रीतिर्हते तस्मिन्दुरात्मनि
रावणे सगणे सौम्य सपुत्रामात्यबान्धवे

mamāpi paramā prītir hate tasmin durātmani
rāvaṇe sagaṇe saumya saputrāmātyabāndhave

स त्वं रामेण लङ्कायां निर्जितः परमात्मना
वह सौम्य तमेव त्वमहमाज्ञापयामि ते

sa tvaṃ rāmeṇa laṅkāyāṃ nirjitaḥ paramātmanā
vaha saumya tam eva tvam aham ājñāpayāmi te

एष मे परमः कामो यत्त्वं राघवनन्दनम्
वहेर्लोकस्य संयानं गच्छस्व विगतज्वरः

eṣa me paramaḥ kāmo yat tvaṃ rāghavanandanam
vaher lokasya saṃyānaṃ gacchasva vigatajvaraḥ

तच्छासनमहं ज्ञात्वा धनदस्य महात्मनः
त्वत्सकाशं पुनः प्राप्तः स एवं प्रतिगृह्ण माम्

tacchāsanam ahaṃ jñātvā dhanadasya mahātmanaḥ
tvatsakāśaṃ punaḥ prāptaḥ sa evaṃ pratigṛhṇa mām

बाढमित्येव काकुत्स्थः पुष्पकं समपूजयत्
लाजाक्षतैश्च पुष्पैश्च गन्धैश्च सुसुगन्धिभिः

bāḍham ity eva kākutsthaḥ puṣpakaṃ samapūjayat
lājākṣataiś ca puṣpaiś ca gandhaiś ca susugandhibhiḥ

गम्यतां च यथाकाममागच्छेस्त्वं यदा स्मरे
एवमस्त्विति रामेण विसृष्टः पुष्पकः पुनः
अभिप्रेतां दिशं प्रायात्पुष्पकः पुष्पभूषितः

gamyatāṃ ca yathākāmam āgacches tvaṃ yadā smare
evam astv iti rāmeṇa visṛṣṭaḥ puṣpakaḥ punaḥ
abhipretāṃ diśaṃ prāyāt puṣpakaḥ puṣpabhūṣitaḥ

एवमन्तर्हिते तस्मिन्पुष्पके विविधात्मनि
भरतः प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच रघुनन्दनम्

evam antarhite tasmin puṣpake vividhātmani
bharataḥ prāñjalir vākyam uvāca raghunandanam

अत्यद्भुतानि दृश्यन्ते त्वयि राज्यं प्रशासति
अमानुषाणां सत्त्वानां व्याहृतानि मुहुर्मुहुः

atyadbhutāni dṛśyante tvayi rājyaṃ praśāsati
amānuṣāṇāṃ sattvānāṃ vyāhṛtāni muhur muhuḥ

अनामयाच्च मर्त्यानां साग्रो मासो गतो ह्ययम्
जीर्णानामपि सत्त्वानां मृत्युर्नायाति राघव

anāmayāc ca martyānāṃ sāgro māso gato hy ayam
jīrṇānām api sattvānāṃ mṛtyur nāyāti rāghava

पुत्रान्नार्यः प्रसूयन्ते वपुष्मन्तश्च मानवाः
हर्षश्चाभ्यधिको राजञ्जनस्य पुरवासिनः

putrān nāryaḥ prasūyante vapuṣmantaś ca mānavāḥ
harṣaś cābhyadhiko rājañ janasya puravāsinaḥ

काले च वासवो वर्षं पातयत्यमृतोपमम्
वायवश्चापि वायन्ते स्पर्शवन्तः सुखप्रदाः

kāle ca vāsavo varṣaṃ pātayaty amṛtopamam
vāyavaś cāpi vāyante sparśavantaḥ sukhapradāḥ

ईदृशो नश्चिरं राजा भवत्विति नरेश्वर
कथयन्ति पुरे पौरा जना जनपदेषु च

īdṛśo naś ciraṃ rājā bhavatv iti nareśvara
kathayanti pure paurā janā janapadeṣu ca

एता वाचः सुमधुरा भरतेन समीरिताः
श्रुत्वा रामो मुदा युक्तः प्रमुमोद सुखी सुखम्

etā vācaḥ sumadhurā bharatena samīritāḥ
śrutvā rāmo mudā yuktaḥ pramumoda sukhī sukham