Uttara Kanda, sarga 5

सुकेशं धार्मिकं दृष्ट्वा वरलब्धं च राक्षसम्
ग्रामणीर्नाम गन्धर्वो विश्वावसुसमप्रभः

sukeśaṃ dhārmikaṃ dṛṣṭvā varalabdhaṃ ca rākṣasam
grāmaṇīr nāma gandharvo viśvāvasusamaprabhaḥ

तस्य देववती नाम द्वितीया श्रीरिवात्मजा
तां सुकेशाय धर्मेण ददौ दक्षः श्रियं यथा

tasya devavatī nāma dvitīyā śrīr ivātmajā
tāṃ sukeśāya dharmeṇa dadau dakṣaḥ śriyaṃ yathā

वरदानकृतैश्वर्यं सा तं प्राप्य पतिं प्रियम्
आसीद्देववती तुष्टा धनं प्राप्येव निर्धनः

varadānakṛtaiśvaryaṃ sā taṃ prāpya patiṃ priyam
āsīd devavatī tuṣṭā dhanaṃ prāpyeva nirdhanaḥ

स तया सह संयुक्तो रराज रजनीचरः
अञ्जनादभिनिष्क्रान्तः करेण्वेव महागजः

sa tayā saha saṃyukto rarāja rajanīcaraḥ
añjanād abhiniṣkrāntaḥ kareṇveva mahāgajaḥ

देववत्यां सुकेशस्तु जनयामास राघव
त्रींस्त्रिनेत्रसमान्पुत्रान्राक्षसान्राक्षसाधिपः
माल्यवन्तं सुमालिं च मालिं च बलिनां वरम्

devavatyāṃ sukeśas tu janayām āsa rāghava
trīṃs trinetrasamān putrān rākṣasān rākṣasādhipaḥ
mālyavantaṃ sumāliṃ ca māliṃ ca balināṃ varam

त्रयो लोका इवाव्यग्राः स्थितास्त्रय इवाग्नयः
त्रयो मन्त्रा इवात्युग्रास्त्रयो घोरा इवामयाः

trayo lokā ivāvyagrāḥ sthitās traya ivāgnayaḥ
trayo mantrā ivātyugrās trayo ghorā ivāmayāḥ

त्रयः सुकेशस्य सुतास्त्रेताग्निसमवर्चसः
विवृद्धिमगमंस्तत्र व्याधयोपेक्षिता इव

trayaḥ sukeśasya sutās tretāgnisamavarcasaḥ
vivṛddhim agamaṃs tatra vyādhayopekṣitā iva

वरप्राप्तिं पितुस्ते तु ज्ञात्वैश्वर्यं ततो महत्
तपस्तप्तुं गता मेरुं भ्रातरः कृतनिश्चयाः

varaprāptiṃ pitus te tu jñātvaiśvaryaṃ tato mahat
tapas taptuṃ gatā meruṃ bhrātaraḥ kṛtaniścayāḥ

प्रगृह्य नियमान्घोरान्राक्षसा नृपसत्तम
विचेरुस्ते तपो घोरं सर्वभूतभयावहम्

pragṛhya niyamān ghorān rākṣasā nṛpasattama
vicerus te tapo ghoraṃ sarvabhūtabhayāvaham

सत्यार्जवदमोपेतैस्तपोभिर्भुवि दुष्करैः
संतापयन्तस्त्रीँल्लोकान्सदेवासुरमानुषान्

satyārjavadamopetais tapobhir bhuvi duṣkaraiḥ
saṃtāpayantas trīm̐l lokān sadevāsuramānuṣān

ततो विभुश्चतुर्वक्त्रो विमानवरमास्थितः
सुकेशपुत्रानामन्त्र्य वरदोऽस्मीत्यभाषत

tato vibhuś caturvaktro vimānavaram āsthitaḥ
sukeśaputrān āmantrya varado 'smīty abhāṣata

ब्रह्माणं वरदं ज्ञात्वा सेन्द्रैर्देवगणैर्वृतम्
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे वेपमाना इव द्रुमाः

brahmāṇaṃ varadaṃ jñātvā sendrair devagaṇair vṛtam
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve vepamānā iva drumāḥ

तपसाराधितो देव यदि नो दिशसे वरम्
अजेयाः शत्रुहन्तारस्तथैव चिरजीविनः
प्रभविष्णवो भवामेति परस्परमनुव्रताः

tapasārādhito deva yadi no diśase varam
ajeyāḥ śatruhantāras tathaiva cirajīvinaḥ
prabhaviṣṇavo bhavāmeti parasparam anuvratāḥ

एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सुकेशतनयान्प्रभुः
प्रययौ ब्रह्मलोकाय ब्रह्मा ब्राह्मणवत्सलः

evaṃ bhaviṣyatīty uktvā sukeśatanayān prabhuḥ
prayayau brahmalokāya brahmā brāhmaṇavatsalaḥ

वरं लब्ध्वा ततः सर्वे राम रात्रिंचरास्तदा
सुरासुरान्प्रबाधन्ते वरदानात्सुनिर्भयाः

varaṃ labdhvā tataḥ sarve rāma rātriṃcarās tadā
surāsurān prabādhante varadānāt sunirbhayāḥ

तैर्वध्यमानास्त्रिदशाः सर्षिसंघाः सचारणाः
त्रातारं नाधिगच्छन्ति निरयस्था यथा नराः

tair vadhyamānās tridaśāḥ sarṣisaṃghāḥ sacāraṇāḥ
trātāraṃ nādhigacchanti nirayasthā yathā narāḥ

अथ ते विश्वकर्माणं शिल्पिनां वरमव्ययम्
ऊचुः समेत्य संहृष्टा राक्षसा रघुसत्तम

atha te viśvakarmāṇaṃ śilpināṃ varam avyayam
ūcuḥ sametya saṃhṛṣṭā rākṣasā raghusattama

गृहकर्ता भवानेव देवानां हृदयेप्सितम्
अस्माकमपि तावत्त्वं गृहं कुरु महामते

gṛhakartā bhavān eva devānāṃ hṛdayepsitam
asmākam api tāvat tvaṃ gṛhaṃ kuru mahāmate

हिमवन्तं समाश्रित्य मेरुं मन्दरमेव वा
महेश्वरगृहप्रख्यं गृहं नः क्रियतां महत्

himavantaṃ samāśritya meruṃ mandaram eva vā
maheśvaragṛhaprakhyaṃ gṛhaṃ naḥ kriyatāṃ mahat

विश्वकर्मा ततस्तेषां राक्षसानां महाभुजः
निवासं कथयामास शक्रस्येवामरावतीम्

viśvakarmā tatas teṣāṃ rākṣasānāṃ mahābhujaḥ
nivāsaṃ kathayām āsa śakrasyevāmarāvatīm

दक्षिणस्योदधेस्तीरे त्रिकूटो नाम पर्वतः
शिखरे तस्य शैलस्य मध्यमेऽम्बुदसंनिभे
शकुनैरपि दुष्प्रापे टङ्कच्छिन्नचतुर्दिशि

dakṣiṇasyodadhes tīre trikūṭo nāma parvataḥ
śikhare tasya śailasya madhyame 'mbudasaṃnibhe
śakunair api duṣprāpe ṭaṅkacchinnacaturdiśi

त्रिंशद्योजनविस्तीर्णा स्वर्णप्राकारतोरणा
मया लङ्केति नगरी शक्राज्ञप्तेन निर्मिता

triṃśadyojanavistīrṇā svarṇaprākāratoraṇā
mayā laṅketi nagarī śakrājñaptena nirmitā

तस्यां वसत दुर्धर्षाः पुर्यां राक्षससत्तमाः
अमरावतीं समासाद्य सेन्द्रा इव दिवौकसः

tasyāṃ vasata durdharṣāḥ puryāṃ rākṣasasattamāḥ
amarāvatīṃ samāsādya sendrā iva divaukasaḥ

लङ्कादुर्गं समासाद्य राक्षसैर्बहुभिर्वृताः
भविष्यथ दुराधर्षाः शत्रूणां शत्रुसूदनाः

laṅkādurgaṃ samāsādya rākṣasair bahubhir vṛtāḥ
bhaviṣyatha durādharṣāḥ śatrūṇāṃ śatrusūdanāḥ

विश्वकर्मवचः श्रुत्वा ततस्ते राम राक्षसाः
सहस्रानुचरा गत्वा लङ्कां तामवसन्पुरीम्

viśvakarmavacaḥ śrutvā tatas te rāma rākṣasāḥ
sahasrānucarā gatvā laṅkāṃ tām avasan purīm

दृढप्राकारपरिखां हैमैर्गृहशतैर्वृताम्
लङ्कामवाप्य ते हृष्टा विहरन्ति निशाचराः

dṛḍhaprākāraparikhāṃ haimair gṛhaśatair vṛtām
laṅkām avāpya te hṛṣṭā viharanti niśācarāḥ

नर्मदा नाम गन्धर्वी नानाधर्मसमेधिता
तस्याः कन्यात्रयं ह्यासीद्धीश्रीकीर्तिसमद्युति

narmadā nāma gandharvī nānādharmasamedhitā
tasyāḥ kanyātrayaṃ hy āsīd dhīśrīkīrtisamadyuti

ज्येष्ठक्रमेण सा तेषां राक्षसानामराक्षसी
कन्यास्ताः प्रददौ हृष्टा पूर्णचन्द्रनिभाननाः

jyeṣṭhakrameṇa sā teṣāṃ rākṣasānām arākṣasī
kanyās tāḥ pradadau hṛṣṭā pūrṇacandranibhānanāḥ

त्रयाणां राक्षसेन्द्राणां तिस्रो गन्धर्वकन्यकाः
मात्रा दत्ता महाभागा नक्षत्रे भगदैवते

trayāṇāṃ rākṣasendrāṇāṃ tisro gandharvakanyakāḥ
mātrā dattā mahābhāgā nakṣatre bhagadaivate

कृतदारास्तु ते राम सुकेशतनयाः प्रभो
भार्याभिः सह चिक्रीडुरप्सरोभिरिवामराः

kṛtadārās tu te rāma sukeśatanayāḥ prabho
bhāryābhiḥ saha cikrīḍur apsarobhir ivāmarāḥ

तत्र माल्यवतो भार्या सुन्दरी नाम सुन्दरी
स तस्यां जनयामास यदपत्यं निबोध तत्

tatra mālyavato bhāryā sundarī nāma sundarī
sa tasyāṃ janayām āsa yad apatyaṃ nibodha tat

वज्रमुष्टिर्विरूपाक्षो दुर्मुखश्चैव राक्षसः
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च मत्तोन्मत्तौ तथैव च
अनला चाभवत्कन्या सुन्दर्यां राम सुन्दरी

vajramuṣṭir virūpākṣo durmukhaś caiva rākṣasaḥ
suptaghno yajñakopaś ca mattonmattau tathaiva ca
analā cābhavat kanyā sundaryāṃ rāma sundarī

सुमालिनोऽपि भार्यासीत्पूर्णचन्द्रनिभानना
नाम्ना केतुमती नाम प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

sumālino 'pi bhāryāsīt pūrṇacandranibhānanā
nāmnā ketumatī nāma prāṇebhyo 'pi garīyasī

सुमाली जनयामास यदपत्यं निशाचरः
केतुमत्यां महाराज तन्निबोधानुपूर्वशः

sumālī janayām āsa yad apatyaṃ niśācaraḥ
ketumatyāṃ mahārāja tan nibodhānupūrvaśaḥ

प्रहस्तोऽकम्पनैश्चैव विकटः कालकार्मुकः
धूम्राक्शश्चाथ दण्डश्च सुपार्श्वश्च महाबलः

prahasto 'kampanaiś caiva vikaṭaḥ kālakārmukaḥ
dhūmrākśaś cātha daṇḍaś ca supārśvaś ca mahābalaḥ

संह्रादिः प्रघसश्चैव भासकर्णश्च राक्षसः
राका पुष्पोत्कटा चैव कैकसी च शुचिस्मिता
कुम्भीनसी च इत्येते सुमालेः प्रसवाः स्मृताः

saṃhrādiḥ praghasaś caiva bhāsakarṇaś ca rākṣasaḥ
rākā puṣpotkaṭā caiva kaikasī ca śucismitā
kumbhīnasī ca ity ete sumāleḥ prasavāḥ smṛtāḥ

मालेस्तु वसुदा नाम गन्धर्वी रूपशालिनी
भार्यासीत्पद्मपत्राक्षी स्वक्षी यक्षीवरोपमा

māles tu vasudā nāma gandharvī rūpaśālinī
bhāryāsīt padmapatrākṣī svakṣī yakṣīvaropamā

सुमालेरनुजस्तस्यां जनयामास यत्प्रभो
अपत्यं कथ्यमानं तन्मया त्वं शृणु राघव

sumāler anujas tasyāṃ janayām āsa yat prabho
apatyaṃ kathyamānaṃ tan mayā tvaṃ śṛṇu rāghava

अनलश्चानिलश्चैव हरः संपातिरेव च
एते विभीषणामात्या मालेयास्ते निशाचराः

analaś cānilaś caiva haraḥ saṃpātir eva ca
ete vibhīṣaṇāmātyā māleyās te niśācarāḥ

ततस्तु ते राक्षसपुंगवास्त्रयो; निशाचरैः पुत्रशतैश्च संवृताः
सुरान्सहेन्द्रानृषिनागदानवा;न्बबाधिरे ते बलवीर्यदर्पिताः

tatas tu te rākṣasapuṃgavās trayo; niśācaraiḥ putraśataiś ca saṃvṛtāḥ
surān sahendrān ṛṣināgadānavān; babādhire te balavīryadarpitāḥ

जगद्भ्रमन्तोऽनिलवद्दुरासदा; रणे च मृत्युप्रतिमाः समाहिताः
वरप्रदानादभिगर्विता भृशं; क्रतुक्रियाणां प्रशमंकराः सदा

jagad bhramanto 'nilavad durāsadā; raṇe ca mṛtyupratimāḥ samāhitāḥ
varapradānād abhigarvitā bhṛśaṃ; kratukriyāṇāṃ praśamaṃkarāḥ sadā