Uttara Kanda, sarga 6

तैर्वध्यमाना देवाश्च ऋषयश्च तपोधनाः
भयार्ताः शरणं जग्मुर्देवदेवं महेश्वरम्

tair vadhyamānā devāś ca ṛṣayaś ca tapodhanāḥ
bhayārtāḥ śaraṇaṃ jagmur devadevaṃ maheśvaram

ते समेत्य तु कामारिं त्रिपुरारिं त्रिलोचनम्
ऊचुः प्राञ्जलयो देवा भयगद्गदभाषिणः

te sametya tu kāmāriṃ tripurāriṃ trilocanam
ūcuḥ prāñjalayo devā bhayagadgadabhāṣiṇaḥ

सुकेशपुत्रैर्भगवन्पितामहवरोद्धतैः
प्रजाध्यक्ष प्रजाः सर्वा बाध्यन्ते रिपुबाधन

sukeśaputrair bhagavan pitāmahavaroddhataiḥ
prajādhyakṣa prajāḥ sarvā bādhyante ripubādhana

शरण्यान्यशरण्यानि आश्रमाणि कृतानि नः
स्वर्गाच्च च्यावितः शक्रः स्वर्गे क्रीडन्ति शक्रवत्

śaraṇyāny aśaraṇyāni āśramāṇi kṛtāni naḥ
svargāc ca cyāvitaḥ śakraḥ svarge krīḍanti śakravat

अहं विष्णुरहं रुद्रो ब्रह्माहं देवराडहम्
अहं यमोऽहं वरुणश्चन्द्रोऽहं रविरप्यहम्

ahaṃ viṣṇur ahaṃ rudro brahmāhaṃ devarāḍ aham
ahaṃ yamo 'haṃ varuṇaś candro 'haṃ ravir apy aham

इति ते राक्षसा देव वरदानेन दर्पिताः
बाधन्ते समरोद्धर्षा ये च तेषां पुरःसराः

iti te rākṣasā deva varadānena darpitāḥ
bādhante samaroddharṣā ye ca teṣāṃ puraḥsarāḥ

तन्नो देवभयार्तानामभयं दातुमर्हसि
अशिवं वपुरास्थाय जहि दैवतकण्टकान्

tan no devabhayārtānām abhayaṃ dātum arhasi
aśivaṃ vapur āsthāya jahi daivatakaṇṭakān

इत्युक्तस्तु सुरैः सर्वैः कपर्दी नीललोहितः
सुकेशं प्रति सापेक्ष आह देवगणान्प्रभुः

ity uktas tu suraiḥ sarvaiḥ kapardī nīlalohitaḥ
sukeśaṃ prati sāpekṣa āha devagaṇān prabhuḥ

नाहं तान्निहनिष्यामि अवध्या मम तेऽसुराः
किं तु मन्त्रं प्रदास्यामि यो वै तान्निहनिष्यति

nāhaṃ tān nihaniṣyāmi avadhyā mama te 'surāḥ
kiṃ tu mantraṃ pradāsyāmi yo vai tān nihaniṣyati

एवमेव समुद्योगं पुरस्कृत्य सुरर्षभाः
गच्छन्तु शरणं विष्णुं हनिष्यति स तान्प्रभुः

evam eva samudyogaṃ puraskṛtya surarṣabhāḥ
gacchantu śaraṇaṃ viṣṇuṃ haniṣyati sa tān prabhuḥ

ततस्ते जयशब्देन प्रतिनन्द्य महेश्वरम्
विष्णोः समीपमाजग्मुर्निशाचरभयार्दिताः

tatas te jayaśabdena pratinandya maheśvaram
viṣṇoḥ samīpam ājagmur niśācarabhayārditāḥ

शङ्खचक्रधरं देवं प्रणम्य बहुमान्य च
ऊचुः संभ्रान्तवद्वाक्यं सुकेशतनयार्दिताः

śaṅkhacakradharaṃ devaṃ praṇamya bahumānya ca
ūcuḥ saṃbhrāntavad vākyaṃ sukeśatanayārditāḥ

सुकेशतनयैर्देव त्रिभिस्त्रेताग्निसंनिभैः
आक्रम्य वरदानेन स्थानान्यपहृतानि नः

sukeśatanayair deva tribhis tretāgnisaṃnibhaiḥ
ākramya varadānena sthānāny apahṛtāni naḥ

लङ्का नाम पुरी दुर्गा त्रिकूटशिखरे स्थिता
तत्र स्थिताः प्रबाधन्ते सर्वान्नः क्षणदाचराः

laṅkā nāma purī durgā trikūṭaśikhare sthitā
tatra sthitāḥ prabādhante sarvān naḥ kṣaṇadācarāḥ

स त्वमस्मत्प्रियार्थं तु जहि तान्मधुसूदन
चक्रकृत्तास्यकमलान्निवेदय यमाय वै

sa tvam asmatpriyārthaṃ tu jahi tān madhusūdana
cakrakṛttāsyakamalān nivedaya yamāya vai

भयेष्वभयदोऽस्माकं नान्योऽस्ति भवता समः
नुद त्वं नो भयं देव नीहारमिव भास्करः

bhayeṣv abhayado 'smākaṃ nānyo 'sti bhavatā samaḥ
nuda tvaṃ no bhayaṃ deva nīhāram iva bhāskaraḥ

इत्येवं दैवतैरुक्तो देवदेवो जनार्दनः
अभयं भयदोऽरीणां दत्त्वा देवानुवाच ह

ity evaṃ daivatair ukto devadevo janārdanaḥ
abhayaṃ bhayado 'rīṇāṃ dattvā devān uvāca ha

सुकेशं राक्षसं जाने ईशानवरदर्पितम्
तांश्चास्य तनयाञ्जाने येषां ज्येष्ठः स माल्यवान्

sukeśaṃ rākṣasaṃ jāne īśānavaradarpitam
tāṃś cāsya tanayāñ jāne yeṣāṃ jyeṣṭhaḥ sa mālyavān

तानहं समतिक्रान्तमर्यादान्राक्षसाधमान्
सूदयिष्यामि संग्रामे सुरा भवत विज्वराः

tān ahaṃ samatikrāntamaryādān rākṣasādhamān
sūdayiṣyāmi saṃgrāme surā bhavata vijvarāḥ

इत्युक्तास्ते सुराः सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना
यथा वासं ययुर्हृष्टाः प्रशमन्तो जनार्दनम्

ity uktās te surāḥ sarve viṣṇunā prabhaviṣṇunā
yathā vāsaṃ yayur hṛṣṭāḥ praśamanto janārdanam

विबुधानां समुद्योगं माल्यवान्स निशाचरः
श्रुत्वा तौ भ्रातरौ वीराविदं वचनमब्रवीत्

vibudhānāṃ samudyogaṃ mālyavān sa niśācaraḥ
śrutvā tau bhrātarau vīrāv idaṃ vacanam abravīt

अमरा ऋषयश्चैव संहत्य किल शंकरम्
अस्मद्वधं परीप्सन्त इदमूचुस्त्रिलोचनम्

amarā ṛṣayaś caiva saṃhatya kila śaṃkaram
asmadvadhaṃ parīpsanta idam ūcus trilocanam

सुकेशतनया देव वरदानबलोद्धताः
बाधन्तेऽस्मान्समुद्युक्ता घोररूपाः पदे पदे

sukeśatanayā deva varadānabaloddhatāḥ
bādhante 'smān samudyuktā ghorarūpāḥ pade pade

राक्षसैरभिभूताः स्म न शक्ताः स्म उमापते
स्वेषु वेश्मसु संस्थातुं भयात्तेषां दुरात्मनाम्

rākṣasair abhibhūtāḥ sma na śaktāḥ sma umāpate
sveṣu veśmasu saṃsthātuṃ bhayāt teṣāṃ durātmanām

तदस्माकं हितार्थे त्वं जहि तांस्तांस्त्रिलोचन
राक्षसान्हुंकृतेनैव दह प्रदहतां वर

tad asmākaṃ hitārthe tvaṃ jahi tāṃs tāṃs trilocana
rākṣasān huṃkṛtenaiva daha pradahatāṃ vara

इत्येवं त्रिदशैरुक्तो निशम्यान्धकसूदनः
शिरः करं च धुन्वान इदं वचनमब्रवीत्

ity evaṃ tridaśair ukto niśamyāndhakasūdanaḥ
śiraḥ karaṃ ca dhunvāna idaṃ vacanam abravīt

अवध्या मम ते देवाः सुकेशतनया रणे
मन्त्रं तु वः प्रदास्यामि यो वै तान्निहनिष्यति

avadhyā mama te devāḥ sukeśatanayā raṇe
mantraṃ tu vaḥ pradāsyāmi yo vai tān nihaniṣyati

यः स चक्रगदापाणिः पीतवासा जनार्दनः
हनिष्यति स तान्युद्धे शरणं तं प्रपद्यथ

yaḥ sa cakragadāpāṇiḥ pītavāsā janārdanaḥ
haniṣyati sa tān yuddhe śaraṇaṃ taṃ prapadyatha

हरान्नावाप्य ते कामं कामारिमभिवाद्य च
नारायणालयं प्राप्तास्तस्मै सर्वं न्यवेदयन्

harān nāvāpya te kāmaṃ kāmārim abhivādya ca
nārāyaṇālayaṃ prāptās tasmai sarvaṃ nyavedayan

ततो नारायणेनोक्ता देवा इन्द्रपुरोगमाः
सुरारीन्सूदयिष्यामि सुरा भवत विज्वराः

tato nārāyaṇenoktā devā indrapurogamāḥ
surārīn sūdayiṣyāmi surā bhavata vijvarāḥ

देवानां भयभीतानां हरिणा राक्षसर्षभौ
प्रतिज्ञातो वधोऽस्माकं तच्चिन्तयथ यत्क्षमम्

devānāṃ bhayabhītānāṃ hariṇā rākṣasarṣabhau
pratijñāto vadho 'smākaṃ tac cintayatha yat kṣamam

हिरण्यकशिपोर्मृत्युरन्येषां च सुरद्विषाम्
दुःखं नारायणं जेतुं यो नो हन्तुमभीप्सति

hiraṇyakaśipor mṛtyur anyeṣāṃ ca suradviṣām
duḥkhaṃ nārāyaṇaṃ jetuṃ yo no hantum abhīpsati

ततः सुमाली माली च श्रुत्वा माल्यवतो वचः
ऊचतुर्भ्रातरं ज्येष्ठं भगांशाविव वासवम्

tataḥ sumālī mālī ca śrutvā mālyavato vacaḥ
ūcatur bhrātaraṃ jyeṣṭhaṃ bhagāṃśāv iva vāsavam

स्वधीतं दत्तमिष्टं च ऐश्वर्यं परिपालितम्
आयुर्निरामयं प्राप्तं स्वधर्मः स्थापितश्च नः

svadhītaṃ dattam iṣṭaṃ ca aiśvaryaṃ paripālitam
āyur nirāmayaṃ prāptaṃ svadharmaḥ sthāpitaś ca naḥ

देवसागरमक्षोभ्यं शस्त्रौघैः प्रविगाह्य च
जिता देवा रणे नित्यं न नो मृत्युकृतं भयम्

devasāgaram akṣobhyaṃ śastraughaiḥ pravigāhya ca
jitā devā raṇe nityaṃ na no mṛtyukṛtaṃ bhayam

नारायणश्च रुद्रश्च शक्रश्चापि यमस्तथा
अस्माकं प्रमुखे स्थातुं सर्व एव हि बिभ्यति

nārāyaṇaś ca rudraś ca śakraś cāpi yamas tathā
asmākaṃ pramukhe sthātuṃ sarva eva hi bibhyati

विष्णोर्दोषश्च नास्त्यत्र कारणं राक्षसेश्वर
देवानामेव दोषेण विष्णोः प्रचलितं मनः

viṣṇor doṣaś ca nāsty atra kāraṇaṃ rākṣaseśvara
devānām eva doṣeṇa viṣṇoḥ pracalitaṃ manaḥ

तस्मादद्य समुद्युक्ताः सर्वसैन्यसमावृताः
देवानेव जिघांसामो येभ्यो दोषः समुत्थितः

tasmād adya samudyuktāḥ sarvasainyasamāvṛtāḥ
devān eva jighāṃsāmo yebhyo doṣaḥ samutthitaḥ

इति माली सुमाली च माल्यवानग्रजः प्रभुः
उद्योगं घोषयित्वाथ राक्षसाः सर्व एव ते
युद्धाय निर्ययुः क्रुद्धा जम्भवृत्रबला इव

iti mālī sumālī ca mālyavān agrajaḥ prabhuḥ
udyogaṃ ghoṣayitvātha rākṣasāḥ sarva eva te
yuddhāya niryayuḥ kruddhā jambhavṛtrabalā iva

स्यन्दनैर्वारणेन्द्रैश्च हयैश्च गिरिसंनिभैः
खरैर्गोभिरथोष्ट्रैश्च शिंशुमारैर्भुजंगमैः

syandanair vāraṇendraiś ca hayaiś ca girisaṃnibhaiḥ
kharair gobhir athoṣṭraiś ca śiṃśumārair bhujaṃgamaiḥ

मकरैः कच्छपैर्मीनैर्विहंगैर्गरुडोपमैः
सिंहैर्व्याघ्रैर्वराहैश्च सृमरैश्चमरैरपि

makaraiḥ kacchapair mīnair vihaṃgair garuḍopamaiḥ
siṃhair vyāghrair varāhaiś ca sṛmaraiś camarair api

त्यक्त्वा लङ्कां ततः सर्वे राक्षसा बलगर्विताः
प्रयाता देवलोकाय योद्धुं दैवतशत्रवः

tyaktvā laṅkāṃ tataḥ sarve rākṣasā balagarvitāḥ
prayātā devalokāya yoddhuṃ daivataśatravaḥ

लङ्काविपर्ययं दृष्ट्वा यानि लङ्कालयान्यथ
भूतानि भयदर्शीनि विमनस्कानि सर्वशः

laṅkāviparyayaṃ dṛṣṭvā yāni laṅkālayāny atha
bhūtāni bhayadarśīni vimanaskāni sarvaśaḥ

भौमास्तथान्तरिक्षाश्च कालाज्ञप्ता भयावहाः
उत्पाता राक्षसेन्द्राणामभावायोत्थिता द्रुतम्

bhaumās tathāntarikṣāś ca kālājñaptā bhayāvahāḥ
utpātā rākṣasendrāṇām abhāvāyotthitā drutam

अस्थीनि मेघा वर्षन्ति उष्णं शोणितमेव च
वेलां समुद्रोऽप्युत्क्रान्तश्चलन्ते चाचलोत्तमाः

asthīni meghā varṣanti uṣṇaṃ śoṇitam eva ca
velāṃ samudro 'py utkrāntaś calante cācalottamāḥ

अट्टहासान्विमुञ्चन्तो घननादसमस्वनान्
भूताः परिपतन्ति स्म नृत्यमानाः सहस्रशः

aṭṭahāsān vimuñcanto ghananādasamasvanān
bhūtāḥ paripatanti sma nṛtyamānāḥ sahasraśaḥ

गृध्रचक्रं महच्चापि ज्वलनोद्गारिभिर्मुखैः
राक्षसानामुपरि वै भ्रमते कालचक्रवत्

gṛdhracakraṃ mahac cāpi jvalanodgāribhir mukhaiḥ
rākṣasānām upari vai bhramate kālacakravat

तानचिन्त्य महोत्पातान्राक्षसा बलगर्विताः
यन्त्येव न निवर्तन्ते मृत्युपाशावपाशिताः

tān acintya mahotpātān rākṣasā balagarvitāḥ
yanty eva na nivartante mṛtyupāśāvapāśitāḥ

माल्यवांश्च सुमाली च माली च रजनीचराः
आसन्पुरःसरास्तेषां क्रतूनामिव पावकाः

mālyavāṃś ca sumālī ca mālī ca rajanīcarāḥ
āsan puraḥsarās teṣāṃ kratūnām iva pāvakāḥ

माल्यवन्तं तु ते सर्वे माल्यवन्तमिवाचलम्
निशाचरा आश्रयन्ते धातारमिव देहिनः

mālyavantaṃ tu te sarve mālyavantam ivācalam
niśācarā āśrayante dhātāram iva dehinaḥ

तद्बलं राक्षसेन्द्राणां महाभ्रघननादितम्
जयेप्सया देवलोकं ययौ माली वशे स्थितम्

tad balaṃ rākṣasendrāṇāṃ mahābhraghananāditam
jayepsayā devalokaṃ yayau mālī vaśe sthitam

राक्षसानां समुद्योगं तं तु नारायणः प्रभुः
देवदूतादुपश्रुत्य दध्रे युद्धे ततो मनः

rākṣasānāṃ samudyogaṃ taṃ tu nārāyaṇaḥ prabhuḥ
devadūtād upaśrutya dadhre yuddhe tato manaḥ

स देवसिद्धर्षिमहोरगैश्च; गन्धर्वमुख्याप्सरसोपगीतः
समाससादामरशत्रुसैन्यं; चक्रासिसीरप्रवरादिधारी

sa devasiddharṣimahoragaiś ca; gandharvamukhyāpsarasopagītaḥ
samāsasādāmaraśatrusainyaṃ; cakrāsisīrapravarādidhārī

सुपर्णपक्षानिलनुन्नपक्षं; भ्रमत्पताकं प्रविकीर्णशस्त्रम्
चचाल तद्राक्षसराजसैन्यं; चलोपलो नील इवाचलेन्द्रः

suparṇapakṣānilanunnapakṣaṃ; bhramatpatākaṃ pravikīrṇaśastram
cacāla tad rākṣasarājasainyaṃ; calopalo nīla ivācalendraḥ

ततः शितैः शोणितमांसरूषितै;र्युगान्तवैश्वानरतुल्यविग्रहैः
निशाचराः संपरिवार्य माधवं; वरायुधैर्निर्बिभिदुः सहस्रशः

tataḥ śitaiḥ śoṇitamāṃsarūṣitair; yugāntavaiśvānaratulyavigrahaiḥ
niśācarāḥ saṃparivārya mādhavaṃ; varāyudhair nirbibhiduḥ sahasraśaḥ