Uttara Kanda, sarga 52

Uttarakāṇḍa · 16 Critical Edition verses

ततः सुमन्त्रस्त्वागम्य राघवं वाक्यमब्रवीत्
एते निवारिता राजन्द्वारि तिष्ठन्ति तापसाः

tataḥ sumantras tv āgamya rāghavaṃ vākyam abravīt
ete nivāritā rājan dvāri tiṣṭhanti tāpasāḥ

भार्गवं च्यवनं नाम पुरस्कृत्य महर्षयः
दर्शनं ते महाराज चोदयन्ति कृतत्वराः
प्रीयमाणा नरव्याघ्र यमुनातीरवासिनः

bhārgavaṃ cyavanaṃ nāma puraskṛtya maharṣayaḥ
darśanaṃ te mahārāja codayanti kṛtatvarāḥ
prīyamāṇā naravyāghra yamunātīravāsinaḥ

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामः प्रोवाच धर्मवित्
प्रवेश्यन्तां महात्मानो भार्गवप्रमुखा द्विजाः

tasya tad vacanaṃ śrutvā rāmaḥ provāca dharmavit
praveśyantāṃ mahātmāno bhārgavapramukhā dvijāḥ

राज्ञस्त्वाज्ञां पुरस्कृत्य द्वाःस्थो मूर्ध्नि कृताञ्जलिः
प्रवेशयामास ततस्तापसान्संमतान्बहून्

rājñas tv ājñāṃ puraskṛtya dvāḥstho mūrdhni kṛtāñjaliḥ
praveśayām āsa tatas tāpasān saṃmatān bahūn

शतं समधिकं तत्र दीप्यमानं स्वतेजसा
प्रविष्टं राजभवनं तापसानां महात्मनाम्

śataṃ samadhikaṃ tatra dīpyamānaṃ svatejasā
praviṣṭaṃ rājabhavanaṃ tāpasānāṃ mahātmanām

ते द्विजाः पूर्णकलशैः सर्वतीर्थाम्बु सत्कृतम्
गृहीत्वा फलमूलं च रामस्याभ्याहरन्बहु

te dvijāḥ pūrṇakalaśaiḥ sarvatīrthāmbu satkṛtam
gṛhītvā phalamūlaṃ ca rāmasyābhyāharan bahu

प्रतिगृह्य तु तत्सर्वं रामः प्रीतिपुरस्कृतः
तीर्थोदकानि सर्वाणि फलानि विविधानि च

pratigṛhya tu tat sarvaṃ rāmaḥ prītipuraskṛtaḥ
tīrthodakāni sarvāṇi phalāni vividhāni ca

उवाच च महाबाहुः सर्वानेव महामुनीन्
इमान्यासनमुख्यानि यथार्हमुपविश्यताम्

uvāca ca mahābāhuḥ sarvān eva mahāmunīn
imāny āsanamukhyāni yathārham upaviśyatām

रामस्य भाषितं श्रुत्वा सर्व एव महर्षयः
बृसीषु रुचिराख्यासु निषेदुः काञ्चनीषु ते

rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā sarva eva maharṣayaḥ
bṛsīṣu rucirākhyāsu niṣeduḥ kāñcanīṣu te

उपविष्टानृषींस्तत्र दृष्ट्वा परपुरंजयः
प्रयतः प्राञ्जलिर्भूत्वा राघवो वाक्यमब्रवीत्

upaviṣṭān ṛṣīṃs tatra dṛṣṭvā parapuraṃjayaḥ
prayataḥ prāñjalir bhūtvā rāghavo vākyam abravīt

किमागमनकार्यं वः किं करोमि तपोधनाः
आज्ञाप्योऽहं महर्षीणां सर्वकामकरः सुखम्

kim āgamanakāryaṃ vaḥ kiṃ karomi tapodhanāḥ
ājñāpyo 'haṃ maharṣīṇāṃ sarvakāmakaraḥ sukham

इदं राज्यं च सकलं जीवितं च हृदि स्थितम्
सर्वमेतद्द्विजार्थं मे सत्यमेतद्ब्रवीमि वः

idaṃ rājyaṃ ca sakalaṃ jīvitaṃ ca hṛdi sthitam
sarvam etad dvijārthaṃ me satyam etad bravīmi vaḥ

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा साधुवादो महानभूत्
ऋषीणामुग्रतपसां यमुनातीरवासिनाम्

tasya tad vacanaṃ śrutvā sādhuvādo mahān abhūt
ṛṣīṇām ugratapasāṃ yamunātīravāsinām

ऊचुश्च ते महात्मानो हर्षेण महतान्विताः
उपपन्नं नरश्रेष्ठ तवैव भुवि नान्यतः

ūcuś ca te mahātmāno harṣeṇa mahatānvitāḥ
upapannaṃ naraśreṣṭha tavaiva bhuvi nānyataḥ

बहवः पार्थिवा राजन्नतिक्रान्ता महाबलाः
कार्यगौरवमश्रुत्वा प्रतिज्ञां नाभ्यरोचयन्

bahavaḥ pārthivā rājann atikrāntā mahābalāḥ
kāryagauravam aśrutvā pratijñāṃ nābhyarocayan

त्वया पुनर्ब्राह्मणगौरवादियं; कृता प्रतिज्ञा ह्यनवेक्ष्य कारणम्
कुरुष्व कर्ता ह्यसि नात्र संशयो; महाभयात्त्रातुमृषींस्त्वमर्हसि

tvayā punar brāhmaṇagauravād iyaṃ; kṛtā pratijñā hy anavekṣya kāraṇam
kuruṣva kartā hy asi nātra saṃśayo; mahābhayāt trātum ṛṣīṃs tvam arhasi