Uttara Kanda, sarga 57

प्रस्थाप्य तद्बलं सर्वं मासमात्रोषितः पथि
एक एवाशु शत्रुघ्नो जगाम त्वरितस्तदा

prasthāpya tad balaṃ sarvaṃ māsamātroṣitaḥ pathi
eka evāśu śatrughno jagāma tvaritas tadā

द्विरात्रमन्तरे शूर उष्य राघवनन्दनः
वाल्मीकेराश्रमं पुण्यमगच्छद्वासमुत्तमम्

dvirātram antare śūra uṣya rāghavanandanaḥ
vālmīker āśramaṃ puṇyam agacchad vāsam uttamam

सोऽभिवाद्य महात्मानं वाल्मीकिं मुनिसत्तमम्
कृताञ्जलिरथो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

so 'bhivādya mahātmānaṃ vālmīkiṃ munisattamam
kṛtāñjalir atho bhūtvā vākyam etad uvāca ha

भगवन्वस्तुमिच्छामि गुरोः कृत्यादिहागतः
श्वः प्रभाते गमिष्यामि प्रतीचीं वारुणीं दिशम्

bhagavan vastum icchāmi guroḥ kṛtyād ihāgataḥ
śvaḥ prabhāte gamiṣyāmi pratīcīṃ vāruṇīṃ diśam

शत्रुघ्नस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मुनिपुंगवः
प्रत्युवाच महात्मानं स्वागतं ते महायशः

śatrughnasya vacaḥ śrutvā prahasya munipuṃgavaḥ
pratyuvāca mahātmānaṃ svāgataṃ te mahāyaśaḥ

स्वमाश्रममिदं सौम्य राघवाणां कुलस्य ह
आसनं पाद्यमर्घ्यं च निर्विशङ्कः प्रतीच्छ मे

svam āśramam idaṃ saumya rāghavāṇāṃ kulasya ha
āsanaṃ pādyam arghyaṃ ca nirviśaṅkaḥ pratīccha me

प्रतिगृह्य ततः पूजां फलमूलं च भोजनम्
भक्षयामास काकुत्स्थस्तृप्तिं च परमां गतः

pratigṛhya tataḥ pūjāṃ phalamūlaṃ ca bhojanam
bhakṣayām āsa kākutsthas tṛptiṃ ca paramāṃ gataḥ

स तु भुक्त्वा महाबाहुर्महर्षिं तमुवाच ह
पूर्वं यज्ञविभूतीयं कस्याश्रमसमीपतः

sa tu bhuktvā mahābāhur maharṣiṃ tam uvāca ha
pūrvaṃ yajñavibhūtīyaṃ kasyāśramasamīpataḥ

तस्य तद्भाषितं श्रुत्वा वाल्मीकिर्वाक्यमब्रवीत्
शत्रुघ्न शृणु यस्येदं बभूवायतनं पुरा

tasya tadbhāṣitaṃ śrutvā vālmīkir vākyam abravīt
śatrughna śṛṇu yasyedaṃ babhūvāyatanaṃ purā

युष्माकं पूर्वको राजा सुदासस्य महात्मनः
पुत्रो मित्रसहो नाम वीर्यवानतिधार्मिकः

yuṣmākaṃ pūrvako rājā sudāsasya mahātmanaḥ
putro mitrasaho nāma vīryavān atidhārmikaḥ

स बाल एव सौदासो मृगयामुपचक्रमे
चञ्चूर्यमाणं ददृशे स शूरो राक्षसद्वयम्

sa bāla eva saudāso mṛgayām upacakrame
cañcūryamāṇaṃ dadṛśe sa śūro rākṣasadvayam

शार्दूलरूपिणौ घोरौ मृगान्बहुसहस्रशः
भक्षयाणावसंतुष्टौ पर्याप्तिं च न जग्मतुः

śārdūlarūpiṇau ghorau mṛgān bahusahasraśaḥ
bhakṣayāṇāv asaṃtuṣṭau paryāptiṃ ca na jagmatuḥ

स तु तौ राक्षसौ दृष्ट्वा निर्मृगं च वनं कृतम्
क्रोधेन महताविष्टो जघानैकं महेषुणा

sa tu tau rākṣasau dṛṣṭvā nirmṛgaṃ ca vanaṃ kṛtam
krodhena mahatāviṣṭo jaghānaikaṃ maheṣuṇā

विनिपात्य तमेकं तु सौदासः पुरुषर्षभः
विज्वरो विगतामर्षो हतं रक्षोऽभ्यवैक्षत

vinipātya tam ekaṃ tu saudāsaḥ puruṣarṣabhaḥ
vijvaro vigatāmarṣo hataṃ rakṣo 'bhyavaikṣata

निरीक्षमाणं तं दृष्ट्वा सहायस्तस्य रक्षसः
संतापमकरोद्घोरं सौदासं चेदमब्रवीत्

nirīkṣamāṇaṃ taṃ dṛṣṭvā sahāyas tasya rakṣasaḥ
saṃtāpam akarod ghoraṃ saudāsaṃ cedam abravīt

यस्मादनपराद्धं त्वं सहायं मम जघ्निवान्
तस्मात्तवापि पापिष्ठ प्रदास्यामि प्रतिक्रियाम्

yasmād anaparāddhaṃ tvaṃ sahāyaṃ mama jaghnivān
tasmāt tavāpi pāpiṣṭha pradāsyāmi pratikriyām

एवमुक्त्वा तु तं रक्षस्तत्रैवान्तरधीयत
कालपर्याययोगेन राजा मित्रसहोऽभवत्

evam uktvā tu taṃ rakṣas tatraivāntaradhīyata
kālaparyāyayogena rājā mitrasaho 'bhavat

राजापि यजते यज्ञं तस्याश्रमसमीपतः
अश्वमेधं महायज्ञं तं वसिष्ठोऽभ्यपालयत्

rājāpi yajate yajñaṃ tasyāśramasamīpataḥ
aśvamedhaṃ mahāyajñaṃ taṃ vasiṣṭho 'bhyapālayat

तत्र यज्ञो महानासीद्बहुवर्षगणायुतान्
समृद्धः परया लक्ष्म्या देवयज्ञसमोऽभवत्

tatra yajño mahān āsīd bahuvarṣagaṇāyutān
samṛddhaḥ parayā lakṣmyā devayajñasamo 'bhavat

अथावसाने यज्ञस्य पूर्ववैरमनुस्मरन्
वसिष्ठरूपी राजानमिति होवाच राक्षसः

athāvasāne yajñasya pūrvavairam anusmaran
vasiṣṭharūpī rājānam iti hovāca rākṣasaḥ

अद्य यज्ञावसानान्ते सामिषं भोजनं मम
दीयतामिति शीघ्रं वै नात्र कार्या विचारणा

adya yajñāvasānānte sāmiṣaṃ bhojanaṃ mama
dīyatām iti śīghraṃ vai nātra kāryā vicāraṇā

तच्छ्रुत्वा व्याहृतं वाक्यं रक्षसा कामरूपिणा
भक्षसंस्कारकुशलमुवाच पृथिवीपतिः

tac chrutvā vyāhṛtaṃ vākyaṃ rakṣasā kāmarūpiṇā
bhakṣasaṃskārakuśalam uvāca pṛthivīpatiḥ

हविष्यं सामिषं स्वादु यथा भवति भोजनम्
तथा कुरुष्व शीघ्रं वै परितुष्येद्यथा गुरुः

haviṣyaṃ sāmiṣaṃ svādu yathā bhavati bhojanam
tathā kuruṣva śīghraṃ vai parituṣyed yathā guruḥ

शासनात्पार्थिवेन्द्रस्य सूदः संभ्रान्तमानसः
स च रक्षः पुनस्तत्र सूदवेषमथाकरोत्

śāsanāt pārthivendrasya sūdaḥ saṃbhrāntamānasaḥ
sa ca rakṣaḥ punas tatra sūdaveṣam athākarot

स मानुषमथो मांसं पार्थिवाय न्यवेदयत्
इदं स्वादु हविष्यं च सामिषं चान्नमाहृतम्

sa mānuṣam atho māṃsaṃ pārthivāya nyavedayat
idaṃ svādu haviṣyaṃ ca sāmiṣaṃ cānnam āhṛtam

स भोजनं वसिष्ठाय पत्न्या सार्धमुपाहरत्
मदयन्त्या नरव्याघ्र सामिषं रक्षसा हृतम्

sa bhojanaṃ vasiṣṭhāya patnyā sārdham upāharat
madayantyā naravyāghra sāmiṣaṃ rakṣasā hṛtam

ज्ञात्वा तदामिषं विप्रो मानुषं भोजनाहृतम्
क्रोधेन महताविष्टो व्याहर्तुमुपचक्रमे

jñātvā tadāmiṣaṃ vipro mānuṣaṃ bhojanāhṛtam
krodhena mahatāviṣṭo vyāhartum upacakrame

यस्मात्त्वं भोजनं राजन्ममैतद्दातुमिच्छसि
तस्माद्भोजनमेतत्ते भविष्यति न संशयः

yasmāt tvaṃ bhojanaṃ rājan mamaitad dātum icchasi
tasmād bhojanam etat te bhaviṣyati na saṃśayaḥ

स राजा सह पत्न्या वै प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः
पुनर्वसिष्ठं प्रोवाच यदुक्तं ब्रह्मरूपिणा

sa rājā saha patnyā vai praṇipatya muhur muhuḥ
punar vasiṣṭhaṃ provāca yad uktaṃ brahmarūpiṇā

तच्छ्रुता पार्थिवेन्द्रस्य रक्षसा विकृतं च तत्
पुनः प्रोवाच राजानं वसिष्ठः पुरुषर्षभम्

tac chrutā pārthivendrasya rakṣasā vikṛtaṃ ca tat
punaḥ provāca rājānaṃ vasiṣṭhaḥ puruṣarṣabham

मया रोषपरीतेन यदिदं व्याहृतं वचः
नैतच्छक्यं वृथा कर्तुं प्रदास्यामि च ते वरम्

mayā roṣaparītena yad idaṃ vyāhṛtaṃ vacaḥ
naitac chakyaṃ vṛthā kartuṃ pradāsyāmi ca te varam

कालो द्वादश वर्षाणि शापस्यास्य भविष्यति
मत्प्रसादाच्च राजेन्द्र अतीतं न स्मरिष्यसि

kālo dvādaśa varṣāṇi śāpasyāsya bhaviṣyati
matprasādāc ca rājendra atītaṃ na smariṣyasi

एवं स राजा तं शापमुपभुज्यारिमर्दनः
प्रतिलेभे पुना राज्यं प्रजाश्चैवान्वपालयत्

evaṃ sa rājā taṃ śāpam upabhujyārimardanaḥ
pratilebhe punā rājyaṃ prajāś caivānvapālayat

तस्य कल्माषपादस्य यज्ञस्यायतनं शुभम्
आश्रमस्य समीपेऽस्मिन्यस्मिन्पृच्छसि राघव

tasya kalmāṣapādasya yajñasyāyatanaṃ śubham
āśramasya samīpe 'smin yasmin pṛcchasi rāghava

तस्य तां पार्थिवेन्द्रस्य कथां श्रुत्वा सुदारुणाम्
विवेश पर्णशालायां महर्षिमभिवाद्य च

tasya tāṃ pārthivendrasya kathāṃ śrutvā sudāruṇām
viveśa parṇaśālāyāṃ maharṣim abhivādya ca