Uttara Kanda, sarga 63

सो ऽभिवाद्य ततः पादौ वाल्मीकेः पुरुषर्षभः ।पाद्यमर्ध्यं तथातिथ्यं जग्राह मुनिहस्ततः

so 'bhivādya tataḥ pādau vālmīkeḥ puruṣarṣabhaḥ |pādyamardhyaṃ tathātithyaṃ jagrāha munihastataḥ

बहुरूपाः सुमधुराः कथास्तत्र सहस्रशः ।कथयामास स मुनिः शत्रुघ्नाय महात्मने

bahurūpāḥ sumadhurāḥ kathāstatra sahasraśaḥ |kathayāmāsa sa muniḥ śatrughnāya mahātmane

उवाच च मुनिर्वाक्यं लवणस्य वधाश्रितम् ।सुदुष्करं कृतं कर्म लवणं निघ्नता त्वया

uvāca ca munirvākyaṃ lavaṇasya vadhāśritam |suduṣkaraṃ kṛtaṃ karma lavaṇaṃ nighnatā tvayā

बहवः पार्थिवाः सौम्य हताः सबलवाहनाः ।लवणेन महाबाहो युध्यमाना महाबलाः

bahavaḥ pārthivāḥ saumya hatāḥ sabalavāhanāḥ |lavaṇena mahābāho yudhyamānā mahābalāḥ

स त्वया निहतः पापो लीलया पुरुषर्षभ ।जगतश्च भयं तत्र प्रशान्तं तव तेजसा

sa tvayā nihataḥ pāpo līlayā puruṣarṣabha |jagataśca bhayaṃ tatra praśāntaṃ tava tejasā

रावणस्य वधो घोरो यत्नेन महता कृतः ।इदं तु सुमहत्कर्म त्वया कृतमयत्नतः

rāvaṇasya vadho ghoro yatnena mahatā kṛtaḥ |idaṃ tu sumahatkarma tvayā kṛtamayatnataḥ

प्रीतिश्चास्मिन्परा जाता देवानां लवणे हते ।भूतानां चैव सर्वेषां जगतश्च प्रियं कृतम्

prītiścāsminparā jātā devānāṃ lavaṇe hate |bhūtānāṃ caiva sarveṣāṃ jagataśca priyaṃ kṛtam

तच्च युद्धं मया दृष्टं यथावत्पुरुषर्षभ ।सभायां वासवस्याथ उपविष्टेन राघव

tacca yuddhaṃ mayā dṛṣṭaṃ yathāvatpuruṣarṣabha |sabhāyāṃ vāsavasyātha upaviṣṭena rāghava

ममापि परमा प्रीतिर्हृदि शत्रुघ्न वर्तते ।उपाघ्रास्यामि ते मूर्ध्नि स्नेहस्यैषा परा गतिः

mamāpi paramā prītirhṛdi śatrughna vartate |upāghrāsyāmi te mūrdhni snehasyaiṣā parā gatiḥ

इत्युक्त्वा मूर्ध्नि शत्रुघ्नमुपाघ्राय महामुनिः ।आतिथ्यमकरोत्तस्य ये च तस्य पदानुगाः

ityuktvā mūrdhni śatrughnamupāghrāya mahāmuniḥ |ātithyamakarottasya ye ca tasya padānugāḥ

स भुक्तवान्नरश्रेष्ठो गीतमाधुर्यमुत्तमम् ।शुश्राव रामचरितं तस्मिन्काले यथाकृमम्

sa bhuktavānnaraśreṣṭho gītamādhuryamuttamam |śuśrāva rāmacaritaṃ tasminkāle yathākṛmam

तन्त्रीलयसमायुक्तं त्रिस्थानकरणान्वितम् ।संस्कृतं लक्षणोपेतं समतालसमन्वितम् ।शुश्राव रामचरितं तस्मिन्काले पुरा कृतम्

tantrīlayasamāyuktaṃ tristhānakaraṇānvitam |saṃskṛtaṃ lakṣaṇopetaṃ samatālasamanvitam |śuśrāva rāmacaritaṃ tasminkāle purā kṛtam

तान्यक्षराणि सत्यानि यथावृत्तानि पूर्वशः ।श्रुत्वा पुरुषशार्दूलो विसञ्ज्ञो बाष्पलोचनः

tānyakṣarāṇi satyāni yathāvṛttāni pūrvaśaḥ |śrutvā puruṣaśārdūlo visañjño bāṣpalocanaḥ

स मुहूर्तमिवासञ्ज्ञो विनिःश्वस्य मुहुर्मुहुः ।तस्मिन् गीते यथावृत्तं वर्तमानमिवाशृणोत्

sa muhūrtamivāsañjño viniḥśvasya muhurmuhuḥ |tasmin gīte yathāvṛttaṃ vartamānamivāśṛṇot

पदानुगाश्च ये राज्ञस्तां श्रुत्वा गीतिसम्पदम् ।अवाङ्मुखाश्च दीनाश्च ह्याश्चर्यमिति चाब्रुवन्

padānugāśca ye rājñastāṃ śrutvā gītisampadam |avāṅmukhāśca dīnāśca hyāścaryamiti cābruvan

परस्परं च ये तत्र सैनिकाः सम्बभाषिरे ।किमिदं क्व च वर्तामः किमेतत्स्वप्नदर्शनम्

parasparaṃ ca ye tatra sainikāḥ sambabhāṣire |kimidaṃ kva ca vartāmaḥ kimetatsvapnadarśanam

अर्थो यो नः पुरा दृष्टस्तमाश्रमपदे पुनः ।शृणुमः किमिदं स्वप्नो गीतबन्धं श्रियो भवेत्

artho yo naḥ purā dṛṣṭastamāśramapade punaḥ |śṛṇumaḥ kimidaṃ svapno gītabandhaṃ śriyo bhavet

विस्मयं ते परं गत्वा शत्रुघ्नमिदमब्रुवन् ।साधु पृच्छ नरश्रेष्ठ वाल्मीकिं मुनिपुङ्गवम्

vismayaṃ te paraṃ gatvā śatrughnamidamabruvan |sādhu pṛccha naraśreṣṭha vālmīkiṃ munipuṅgavam

शत्रुघ्नस्त्वब्रवीत्सर्वान्कौतूहलसमन्वितान् ।सैनिका न क्षमो ऽस्माकं परिप्रष्टुमिहेदृशः

śatrughnastvabravītsarvānkautūhalasamanvitān |sainikā na kṣamo 'smākaṃ paripraṣṭumihedṛśaḥ

आश्चर्याणि बहूनीह भवन्त्यस्याश्रमे मुनेः ।न तु कौतूहलाद्युक्तमन्वेष्टुं तं महामुनिम्

āścaryāṇi bahūnīha bhavantyasyāśrame muneḥ |na tu kautūhalādyuktamanveṣṭuṃ taṃ mahāmunim

एवं तद्वाक्यमुक्त्वा च सैनिकान्रघुनन्दनः ।अभिवाद्य महर्षिं तं स्वं निवेशं ययौ तदा

evaṃ tadvākyamuktvā ca sainikānraghunandanaḥ |abhivādya maharṣiṃ taṃ svaṃ niveśaṃ yayau tadā

तं शयानं नरव्याघ्रं निद्रा नाभ्यागमत्तदा ।चिन्तयन्तमनेकार्थं रामगीतमनुत्तमम्

taṃ śayānaṃ naravyāghraṃ nidrā nābhyāgamattadā |cintayantamanekārthaṃ rāmagītamanuttamam

तस्य शब्दं सुमधुरं तन्त्रीलयसमन्वितम् ।श्रुत्वा रात्रिर्जगामाशु शत्रुघ्नस्य महात्मनः

tasya śabdaṃ sumadhuraṃ tantrīlayasamanvitam |śrutvā rātrirjagāmāśu śatrughnasya mahātmanaḥ

तस्यां निशायां व्युष्टायां कृत्वा पौर्वाह्णिकं क्रमम् ।उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं शत्रुघ्नो मुनिपुङ्गवम्

tasyāṃ niśāyāṃ vyuṣṭāyāṃ kṛtvā paurvāhṇikaṃ kramam |uvāca prāñjalirvākyaṃ śatrughno munipuṅgavam

भगवन्द्रष्टुमिच्छामि राघवं रघुनन्दनम् ।त्वया ऽनुज्ञातुमिच्छामि सहैभिः संशितव्रतैः

bhagavandraṣṭumicchāmi rāghavaṃ raghunandanam |tvayā 'nujñātumicchāmi sahaibhiḥ saṃśitavrataiḥ

इत्येवंवादिनं तं तु शत्रुघ्नं शत्रुतापनम् ।वाल्मीकिः सम्परिष्वज्य विससर्ज च राघवम्

ityevaṃvādinaṃ taṃ tu śatrughnaṃ śatrutāpanam |vālmīkiḥ sampariṣvajya visasarja ca rāghavam

स रामं मन्त्रिमध्यस्थं पूर्णचन्द्रनिभाननम् ।पश्यन्नमरमध्यस्थं सहस्रनयनं यथा

sa rāmaṃ mantrimadhyasthaṃ pūrṇacandranibhānanam |paśyannamaramadhyasthaṃ sahasranayanaṃ yathā