Uttara Kanda, sarga 70

Uttarakāṇḍa · 19 Critical Edition verses

तदद्भुततमं वाक्यं श्रुत्वागस्त्यस्य राघवः
गौरवाद्विस्मयाच्चैव भूयः प्रष्टुं प्रचक्रमे

tad adbhutatamaṃ vākyaṃ śrutvāgastyasya rāghavaḥ
gauravād vismayāc caiva bhūyaḥ praṣṭuṃ pracakrame

भगवंस्तद्वनं घोरं तपस्तप्यति यत्र सः
श्वेतो वैदर्भको राजा कथं तदमृगद्विजम्

bhagavaṃs tad vanaṃ ghoraṃ tapas tapyati yatra saḥ
śveto vaidarbhako rājā kathaṃ tad amṛgadvijam

निःसत्त्वं च वनं जातं शून्यं मनुजवर्जितम्
तपश्चर्तुं प्रविष्टः स श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

niḥsattvaṃ ca vanaṃ jātaṃ śūnyaṃ manujavarjitam
tapaś cartuṃ praviṣṭaḥ sa śrotum icchāmi tattvataḥ

रामस्य भाषितं श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितम्
वाक्यं परमतेजस्वी वक्तुमेवोपचक्रमे

rāmasya bhāṣitaṃ śrutvā kautūhalasamanvitam
vākyaṃ paramatejasvī vaktum evopacakrame

पुरा कृतयुगे राम मनुर्दण्डधरः प्रभुः
तस्य पुत्रो महानासीदिक्ष्वाकुः कुलवर्धनः

purā kṛtayuge rāma manur daṇḍadharaḥ prabhuḥ
tasya putro mahān āsīd ikṣvākuḥ kulavardhanaḥ

तं पुत्रं पूर्वके राज्ये निक्षिप्य भुवि दुर्जयम्
पृथिव्यां राजवंशानां भव कर्तेत्युवाच ह

taṃ putraṃ pūrvake rājye nikṣipya bhuvi durjayam
pṛthivyāṃ rājavaṃśānāṃ bhava kartety uvāca ha

तथेति च प्रतिज्ञातं पितुः पुत्रेण राघव
ततः परमसंहृष्टो मनुः पुनरुवाच ह

tatheti ca pratijñātaṃ pituḥ putreṇa rāghava
tataḥ paramasaṃhṛṣṭo manuḥ punar uvāca ha

प्रीतोऽस्मि परमोदारकर्ता चासि न संशयः
दण्डेन च प्रजा रक्ष मा च दण्डमकारणे

prīto 'smi paramodārakartā cāsi na saṃśayaḥ
daṇḍena ca prajā rakṣa mā ca daṇḍam akāraṇe

अपराधिषु यो दण्डः पात्यते मानवेषु वै
स दण्डो विधिवन्मुक्तः स्वर्गं नयति पार्थिवम्

aparādhiṣu yo daṇḍaḥ pātyate mānaveṣu vai
sa daṇḍo vidhivan muktaḥ svargaṃ nayati pārthivam

तस्माद्दण्डे महाबाहो यत्नवान्भव पुत्रक
धर्मो हि परमो लोके कुर्वतस्ते भविष्यति

tasmād daṇḍe mahābāho yatnavān bhava putraka
dharmo hi paramo loke kurvatas te bhaviṣyati

इति तं बहु संदिश्य मनुः पुत्रं समाधिना
जगाम त्रिदिवं हृष्टो ब्रह्मलोकमनुत्तमम्

iti taṃ bahu saṃdiśya manuḥ putraṃ samādhinā
jagāma tridivaṃ hṛṣṭo brahmalokam anuttamam

प्रयाते त्रिदिवे तस्मिन्निक्ष्वाकुरमितप्रभः
जनयिष्ये कथं पुत्रानिति चिन्तापरोऽभवत्

prayāte tridive tasminn ikṣvākur amitaprabhaḥ
janayiṣye kathaṃ putrān iti cintāparo 'bhavat

कर्मभिर्बहुरूपैश्च तैस्तैर्मनुसुतः सुतान्
जनयामास धर्मात्मा शतं देवसुतोपमान्

karmabhir bahurūpaiś ca tais tair manusutaḥ sutān
janayām āsa dharmātmā śataṃ devasutopamān

तेषामवरजस्तात सर्वेषां रघुनन्दन
मूढश्चाकृतिविद्यश्च न शुश्रूषति पूर्वजान्

teṣām avarajas tāta sarveṣāṃ raghunandana
mūḍhaś cākṛtividyaś ca na śuśrūṣati pūrvajān

नाम तस्य च दण्डेति पिता चक्रेऽल्पतेजसः
अवश्यं दण्डपतनं शरीरेऽस्य भविष्यति

nāma tasya ca daṇḍeti pitā cakre 'lpatejasaḥ
avaśyaṃ daṇḍapatanaṃ śarīre 'sya bhaviṣyati

स पश्यमानस्तं दोषं घोरं पुत्रस्य राघव
विन्ध्यशैवलयोर्मध्ये राज्यं प्रादादरिंदम

sa paśyamānas taṃ doṣaṃ ghoraṃ putrasya rāghava
vindhyaśaivalayor madhye rājyaṃ prādād ariṃdama

स दण्डस्तत्र राजाभूद्रम्ये पर्वतरोधसि
पुरं चाप्रतिमं राम न्यवेशयदनुत्तमम्

sa daṇḍas tatra rājābhūd ramye parvatarodhasi
puraṃ cāpratimaṃ rāma nyaveśayad anuttamam

पुरस्य चाकरोन्नाम मधुमन्तमिति प्रभो
पुरोहितं चोशनसं वरयामास सुव्रतम्

purasya cākaron nāma madhumantam iti prabho
purohitaṃ cośanasaṃ varayām āsa suvratam

एवं स राजा तद्राज्यं कारयत्सपुरोहितः
प्रहृष्टमनुजाकीर्णं देवराज्यं यथा दिवि

evaṃ sa rājā tad rājyaṃ kārayat sapurohitaḥ
prahṛṣṭamanujākīrṇaṃ devarājyaṃ yathā divi