Uttara Kanda, sarga 72

स मुहूर्तादुपश्रुत्य देवर्षिरमितप्रभः
स्वमाश्रमं शिष्य वृतः क्षुधार्तः संन्यवर्तत

sa muhūrtād upaśrutya devarṣir amitaprabhaḥ
svam āśramaṃ śiṣya vṛtaḥ kṣudhārtaḥ saṃnyavartata

सोऽपश्यदरजां दीनां रजसा समभिप्लुताम्
ज्योत्स्नामिवारुणग्रस्तां प्रत्यूषे न विराजतीम्

so 'paśyad arajāṃ dīnāṃ rajasā samabhiplutām
jyotsnām ivāruṇagrastāṃ pratyūṣe na virājatīm

तस्य रोषः समभवत्क्षुधार्तस्य विशेषतः
निर्दहन्निव लोकांस्त्रीञ्शिष्यांश्चेदमुवाच ह

tasya roṣaḥ samabhavat kṣudhārtasya viśeṣataḥ
nirdahann iva lokāṃs trīñ śiṣyāṃś cedam uvāca ha

पश्यध्वं विपरीतस्य दण्डस्याविदितात्मनः
विपत्तिं घोरसंकाशां क्रुद्धामग्निशिखामिव

paśyadhvaṃ viparītasya daṇḍasyāviditātmanaḥ
vipattiṃ ghorasaṃkāśāṃ kruddhām agniśikhām iva

क्षयोऽस्य दुर्मतेः प्राप्तः सानुगस्य दुरात्मनः
यः प्रदीप्तां हुताशस्य शिखां वै स्प्रष्टुमिच्छति

kṣayo 'sya durmateḥ prāptaḥ sānugasya durātmanaḥ
yaḥ pradīptāṃ hutāśasya śikhāṃ vai spraṣṭum icchati

यस्मात्स कृतवान्पापमीदृशं घोरदर्शनम्
तस्मात्प्राप्स्यति दुर्मेधाः फलं पापस्य कर्मणः

yasmāt sa kṛtavān pāpam īdṛśaṃ ghoradarśanam
tasmāt prāpsyati durmedhāḥ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ

सप्तरात्रेण राजासौ सभृत्यबलवाहनः
पापकर्मसमाचारो वधं प्राप्स्यति दुर्मतिः

saptarātreṇa rājāsau sabhṛtyabalavāhanaḥ
pāpakarmasamācāro vadhaṃ prāpsyati durmatiḥ

समन्ताद्योजनशतं विषयं चास्य दुर्मतेः
धक्ष्यते पांसुवर्षेण महता पाकशासनः

samantād yojanaśataṃ viṣayaṃ cāsya durmateḥ
dhakṣyate pāṃsuvarṣeṇa mahatā pākaśāsanaḥ

सर्वसत्त्वानि यानीह स्थावराणि चराणि च
महता पांसुवर्षेण नाशं यास्यन्ति सर्वशः

sarvasattvāni yānīha sthāvarāṇi carāṇi ca
mahatā pāṃsuvarṣeṇa nāśaṃ yāsyanti sarvaśaḥ

दण्डस्य विषयो यावत्तावत्सर्वसमुच्छ्रयः
पांसुभुत इवालक्ष्यः सप्तरात्राद्भविष्यति

daṇḍasya viṣayo yāvat tāvat sarvasamucchrayaḥ
pāṃsubhuta ivālakṣyaḥ saptarātrād bhaviṣyati

इत्युक्त्वा क्रोधसंतपस्तमाश्रमनिवासिनम्
जनं जनपदान्तेषु स्थीयतामिति चाब्रवीत्

ity uktvā krodhasaṃtapas tam āśramanivāsinam
janaṃ janapadānteṣu sthīyatām iti cābravīt

श्रुत्वा तूशसनो वाक्यं स आश्रमावसथो जनः
निष्क्रान्तो विषयात्तस्य स्थानं चक्रेऽथ बाह्यतः

śrutvā tūśasano vākyaṃ sa āśramāvasatho janaḥ
niṣkrānto viṣayāt tasya sthānaṃ cakre 'tha bāhyataḥ

स तथोक्त्वा मुनिजनमरजामिदमब्रवीत्
इहैव वस दुर्मेधे आश्रमे सुसमाहिता

sa tathoktvā munijanam arajām idam abravīt
ihaiva vasa durmedhe āśrame susamāhitā

इदं योजनपर्यन्तं सरः सुरुचिरप्रभम्
अरजे विज्वरा भुङ्क्ष्व कालश्चात्र प्रतीक्ष्यताम्

idaṃ yojanaparyantaṃ saraḥ suruciraprabham
araje vijvarā bhuṅkṣva kālaś cātra pratīkṣyatām

त्वत्समीपे तु ये सत्त्वा वासमेष्यन्ति तां निशाम्
अवध्याः पांसुवर्षेण ते भविष्यन्ति नित्यदा

tvatsamīpe tu ye sattvā vāsam eṣyanti tāṃ niśām
avadhyāḥ pāṃsuvarṣeṇa te bhaviṣyanti nityadā

इत्युक्त्वा भार्गवो वासमन्यत्र समुपाक्रमत्
सप्ताहाद्भस्मसाद्भूतं यथोक्तं ब्रह्मवादिना

ity uktvā bhārgavo vāsam anyatra samupākramat
saptāhād bhasmasādbhūtaṃ yathoktaṃ brahmavādinā

तस्यासौ दण्डविषयो विन्ध्यशैवलसानुषु
शप्तो ब्रह्मर्षिणा तेन पुरा वैधर्मके कृते

tasyāsau daṇḍaviṣayo vindhyaśaivalasānuṣu
śapto brahmarṣiṇā tena purā vaidharmake kṛte

ततः प्रभृति काकुत्स्थ दण्डकारण्यमुच्यते
तपस्विनः स्थिता यत्र जनस्थानमथोऽभवत्

tataḥ prabhṛti kākutstha daṇḍakāraṇyam ucyate
tapasvinaḥ sthitā yatra janasthānam atho 'bhavat

एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां पृच्छसि राघव
संध्यामुपासितुं वीर समयो ह्यतिवर्तते

etat te sarvam ākhyātaṃ yan māṃ pṛcchasi rāghava
saṃdhyām upāsituṃ vīra samayo hy ativartate

एते महर्षयः सर्वे पूर्णकुम्भाः समन्ततः
कृतोदको नरव्याघ्र आदित्यं पर्युपासते

ete maharṣayaḥ sarve pūrṇakumbhāḥ samantataḥ
kṛtodako naravyāghra ādityaṃ paryupāsate

स तैरृषिभिरभ्यस्तः सहितैर्ब्रह्मसत्तमैः
रविरस्तं गतो राम गच्छोदकमुपस्पृश

sa tair ṛṣibhir abhyastaḥ sahitair brahmasattamaiḥ
ravir astaṃ gato rāma gacchodakam upaspṛśa