Uttara Kanda, sarga 77

Uttarakāṇḍa · 19 Critical Edition verses · 1 Southern-only

तथा वृत्रवधं सर्वमखिलेन स लक्ष्मणः
कथयित्वा नरश्रेष्ठः कथाशेषमुपाक्रमत्

tathā vṛtravadhaṃ sarvam akhilena sa lakṣmaṇaḥ
kathayitvā naraśreṣṭhaḥ kathāśeṣam upākramat

ततो हते महावीर्ये वृत्रे देवभयंकरे
ब्रह्महत्यावृतः शक्रः संज्ञां लेभे न वृत्रहा

tato hate mahāvīrye vṛtre devabhayaṃkare
brahmahatyāvṛtaḥ śakraḥ saṃjñāṃ lebhe na vṛtrahā

सोऽन्तमाश्रित्य लोकानां नष्टसंज्ञो विचेतनः
कालं तत्रावसत्कंचिद्वेष्टमानो यथोरगः

so 'ntam āśritya lokānāṃ naṣṭasaṃjño vicetanaḥ
kālaṃ tatrāvasat kaṃ cid veṣṭamāno yathoragaḥ

अथ नष्टे सहस्राक्षे उद्विग्नमभवज्जगत्
भूमिश्च ध्वस्तसंकाशा निःस्नेहा शुष्ककानना

atha naṣṭe sahasrākṣe udvignam abhavaj jagat
bhūmiś ca dhvastasaṃkāśā niḥsnehā śuṣkakānanā

निःस्रोतसश्चाम्बुवाहा ह्रदाश्च सरितस्तथा
संक्षोभश्चैव सत्त्वानामनावृष्टिकृतोऽभवत्

niḥsrotasaś cāmbuvāhā hradāś ca saritas tathā
saṃkṣobhaś caiva sattvānām anāvṛṣṭikṛto 'bhavat

क्षीयमाणे तु लोकेऽस्मिन्संभ्रान्तमनसः सुराः
यदुक्तं विष्णुना पूर्वं तं यज्ञं समुपानयन्

kṣīyamāṇe tu loke 'smin saṃbhrāntamanasaḥ surāḥ
yad uktaṃ viṣṇunā pūrvaṃ taṃ yajñaṃ samupānayan

ततः सर्वे सुरगणाः सोपाध्यायाः सहर्षिभिः
तं देशं सहिता जग्मुर्यत्रेन्द्रो भयमोहितः

tataḥ sarve suragaṇāḥ sopādhyāyāḥ saharṣibhiḥ
taṃ deśaṃ sahitā jagmur yatrendro bhayamohitaḥ

ते तु दृष्ट्वा सहस्राक्षं मोहितं ब्रह्महत्यया
तं पुरस्कृत्य देवेशमश्वमेधं प्रचक्रिरे

te tu dṛṣṭvā sahasrākṣaṃ mohitaṃ brahmahatyayā
taṃ puraskṛtya deveśam aśvamedhaṃ pracakrire

ततोऽश्वमेधः सुमहान्महेन्द्रस्य महात्मनः
ववृधे ब्रह्महत्यायाः पावनार्थं नरेश्वर

tato 'śvamedhaḥ sumahān mahendrasya mahātmanaḥ
vavṛdhe brahmahatyāyāḥ pāvanārthaṃ nareśvara

ततो यज्ञसमाप्तौ तु ब्रह्महत्या महात्मनः
अभिगम्याब्रवीद्वाक्यं क्व मे स्थानं विधास्यथ

tato yajñasamāptau tu brahmahatyā mahātmanaḥ
abhigamyābravīd vākyaṃ kva me sthānaṃ vidhāsyatha

ते तामूचुस्ततो देवास्तुष्टाः प्रीतिसमन्विताः
चतुर्धा विभजात्मानमात्मनैव दुरासदे

te tām ūcus tato devās tuṣṭāḥ prītisamanvitāḥ
caturdhā vibhajātmānam ātmanaiva durāsade

देवानां भाषितं श्रुत्वा ब्रह्महत्या महात्मनाम्
संनिधौ स्थानमन्यत्र वरयामास दुर्वसा

devānāṃ bhāṣitaṃ śrutvā brahmahatyā mahātmanām
saṃnidhau sthānam anyatra varayām āsa durvasā

एकेनांशेन वत्स्यामि पूर्णोदासु नदीषु वै
द्वितीयेन तु वृक्षेषु सत्यमेतद्ब्रवीमि वः

ekenāṃśena vatsyāmi pūrṇodāsu nadīṣu vai
dvitīyena tu vṛkṣeṣu satyam etad bravīmi vaḥ

योऽयमंशस्तृतीयो मे स्त्रीषु यौवनशालिषु
त्रिरात्रं दर्पपर्णासु वसिष्ये दर्पघातिनी

yo 'yam aṃśas tṛtīyo me strīṣu yauvanaśāliṣu
trirātraṃ darpaparṇāsu vasiṣye darpaghātinī

हन्तारो ब्राह्मणान्ये तु प्रेक्षापूर्वमदूषकान्
तांश्चतुर्थेन भागेन संश्रयिष्ये सुरर्षभाः

hantāro brāhmaṇān ye tu prekṣāpūrvam adūṣakān
tāṃś caturthena bhāgena saṃśrayiṣye surarṣabhāḥ

प्रत्यूचुस्तां ततो देवा यथा वदसि दुर्वसे
तथा भवतु तत्सर्वं साधयस्व यथेप्सितम्

pratyūcus tāṃ tato devā yathā vadasi durvase
tathā bhavatu tat sarvaṃ sādhayasva yathepsitam

ततः प्रीत्यान्विता देवाः सहस्राक्षं ववन्दिरे
विज्वरः पूतपाप्मा च वासवः समपद्यत

tataḥ prītyānvitā devāḥ sahasrākṣaṃ vavandire
vijvaraḥ pūtapāpmā ca vāsavaḥ samapadyata

प्रशान्तं च जगत्सर्वं सहस्राक्षे प्रतिष्ठते
यज्ञं चाद्भुतसंकाशं तदा शक्रोऽभ्यपूजयत्

praśāntaṃ ca jagat sarvaṃ sahasrākṣe pratiṣṭhate
yajñaṃ cādbhutasaṃkāśaṃ tadā śakro 'bhyapūjayat

ईदृशो ह्यश्वमेधस्य प्रभावो रघुनन्दन
यजस्व सुमहाभाग हयमेधेन पार्थिव

īdṛśo hy aśvamedhasya prabhāvo raghunandana
yajasva sumahābhāga hayamedhena pārthiva

VR-S.7.77.19+17.77.19+1Southern-onlyIIT Kanpur Heritage

इति लक्ष्मणवाक्यमुत्तमं नृपतिरतीव मनोहरं महात्मा ।परितोषमवाप हृष्टचेता निशमय्येन्द्रसमानविक्रमौजाः

iti lakṣmaṇavākyamuttamaṃ nṛpatiratīva manoharaṃ mahātmā |paritoṣamavāpa hṛṣṭacetā niśamayyendrasamānavikramaujāḥ