Uttara Kanda, sarga 78

तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणेनोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः
प्रत्युवाच महातेजाः प्रहसन्राघवो वचः

tac chrutvā lakṣmaṇenoktaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ
pratyuvāca mahātejāḥ prahasan rāghavo vacaḥ

एवमेतन्नरश्रेष्ठ यथा वदसि लक्ष्मण
वृत्रघातमशेषेण वाजिमेधफलं च यत्

evam etan naraśreṣṭha yathā vadasi lakṣmaṇa
vṛtraghātam aśeṣeṇa vājimedhaphalaṃ ca yat

श्रूयते हि पुरा सौम्य कर्दमस्य प्रजापतेः
पुत्रो बाह्लीश्वरः श्रीमानिलो नाम सुधार्मिकः

śrūyate hi purā saumya kardamasya prajāpateḥ
putro bāhlīśvaraḥ śrīmān ilo nāma sudhārmikaḥ

स राजा पृथिवीं सर्वां वशे कृत्वा महायशाः
राज्यं चैव नरव्याघ्र पुत्रवत्पर्यपालयत्

sa rājā pṛthivīṃ sarvāṃ vaśe kṛtvā mahāyaśāḥ
rājyaṃ caiva naravyāghra putravat paryapālayat

सुरैश्च परमोदारैर्दैतेयैश्च महासुरैः
नागराक्षसगन्धर्वैर्यक्षैश्च सुमहात्मभिः

suraiś ca paramodārair daiteyaiś ca mahāsuraiḥ
nāgarākṣasagandharvair yakṣaiś ca sumahātmabhiḥ

पूज्यते नित्यशः सौम्य भयार्तै रघुनन्दन
अबिभ्यंश्च त्रयो लोकाः सरोषस्य महात्मनः

pūjyate nityaśaḥ saumya bhayārtai raghunandana
abibhyaṃś ca trayo lokāḥ saroṣasya mahātmanaḥ

स राजा तादृशो ह्यासीद्धर्मे वीर्ये च निष्ठितः
बुद्ध्या च परमोदारो बाह्लीकानां महायशाः

sa rājā tādṛśo hy āsīd dharme vīrye ca niṣṭhitaḥ
buddhyā ca paramodāro bāhlīkānāṃ mahāyaśāḥ

स प्रचक्रे महाबाहुर्मृगयां रुचिरे वने
चैत्रे मनोरमे मासि सभृत्यबलवाहनः

sa pracakre mahābāhur mṛgayāṃ rucire vane
caitre manorame māsi sabhṛtyabalavāhanaḥ

प्रजघ्ने स नृपोऽरण्ये मृगाञ्शतसहस्रशः
हत्वैव तृप्तिर्नाभूच्च राज्ञस्तस्य महात्मनः

prajaghne sa nṛpo 'raṇye mṛgāñ śatasahasraśaḥ
hatvaiva tṛptir nābhūc ca rājñas tasya mahātmanaḥ

नानामृगाणामयुतं वध्यमानं महात्मना
यत्र जातो महासेनस्तं देशमुपचक्रमे

nānāmṛgāṇām ayutaṃ vadhyamānaṃ mahātmanā
yatra jāto mahāsenas taṃ deśam upacakrame

तस्मिंस्तु देवदेवेशः शैलराजसुतां हरः
रमयामास दुर्धर्षैः सर्वैरनुचरैः सह

tasmiṃs tu devadeveśaḥ śailarājasutāṃ haraḥ
ramayām āsa durdharṣaiḥ sarvair anucaraiḥ saha

कृत्वा स्त्रीभूतमात्मानमुमेशो गोपतिध्वजः
देव्याः प्रियचिकीर्षुः स तस्मिन्पर्वतनिर्झरे

kṛtvā strībhūtam ātmānam umeśo gopatidhvajaḥ
devyāḥ priyacikīrṣuḥ sa tasmin parvatanirjhare

ये च तत्र वनोद्देशे सत्त्वाः पुरुषवादिनः
यच्च किंचन तत्सर्वं नारीसंज्ञं बभूव ह

ye ca tatra vanoddeśe sattvāḥ puruṣavādinaḥ
yac ca kiṃ cana tat sarvaṃ nārīsaṃjñaṃ babhūva ha

एतस्मिन्नन्तरे राजा स इलः कर्दमात्मजः
निघ्नन्मृगसहस्राणि तं देशमुपचक्रमे

etasminn antare rājā sa ilaḥ kardamātmajaḥ
nighnan mṛgasahasrāṇi taṃ deśam upacakrame

स दृष्ट्वा स्त्रीकृतं सर्वं सव्यालमृगपक्षिणम्
आत्मानं सानुगं चैव स्त्रीभूतं रघुनन्दन

sa dṛṣṭvā strīkṛtaṃ sarvaṃ savyālamṛgapakṣiṇam
ātmānaṃ sānugaṃ caiva strībhūtaṃ raghunandana

तस्य दुःखं महत्त्वासीद्दृष्ट्वात्मानं तथा गतम्
उमापतेश्च तत्कर्म ज्ञात्वा त्रासमुपागमत्

tasya duḥkhaṃ mahat tv āsīd dṛṣṭvātmānaṃ tathā gatam
umāpateś ca tat karma jñātvā trāsam upāgamat

ततो देवं महात्मानं शितिकण्ठं कपर्दिनम्
जगाम शरणं राजा सभृत्यबलवाहनः

tato devaṃ mahātmānaṃ śitikaṇṭhaṃ kapardinam
jagāma śaraṇaṃ rājā sabhṛtyabalavāhanaḥ

ततः प्रहस्य वरदः सह देव्या महायशाः
प्रजापतिसुतं वाक्यमुवाच वरदः स्वयम्

tataḥ prahasya varadaḥ saha devyā mahāyaśāḥ
prajāpatisutaṃ vākyam uvāca varadaḥ svayam

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ राजर्षे कार्दमेय महाबल
पुरुषत्वमृते सौम्य वरं वरय सुव्रत

uttiṣṭhottiṣṭha rājarṣe kārdameya mahābala
puruṣatvam ṛte saumya varaṃ varaya suvrata

ततः स राजा शोकार्ताः प्रत्याख्यातो महात्मना
न स जग्राह स्त्रीभूतो वरमन्यं सुरोत्तमात्

tataḥ sa rājā śokārtāḥ pratyākhyāto mahātmanā
na sa jagrāha strībhūto varam anyaṃ surottamāt

ततः शोकेन महता शैलराजसुतां नृपः
प्रणिपत्य महादेवीं सर्वेणैवान्तरात्मना

tataḥ śokena mahatā śailarājasutāṃ nṛpaḥ
praṇipatya mahādevīṃ sarveṇaivāntarātmanā

ईशे वराणां वरदे लोकानामसि भामिनि
अमोघदर्शने देवि भजे सौम्ये नमोऽस्तु ते

īśe varāṇāṃ varade lokānām asi bhāmini
amoghadarśane devi bhaje saumye namo 'stu te

हृद्गतं तस्य राजर्षेर्विज्ञाय हरसंनिधौ
प्रत्युवाच शुभं वाक्यं देवी रुद्रस्य संमता

hṛdgataṃ tasya rājarṣer vijñāya harasaṃnidhau
pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ devī rudrasya saṃmatā

अर्धस्य देवो वरदो वरार्धस्य तथा ह्यहम्
तस्मादर्धं गृहाण त्वं स्त्रीपुंसोर्यावदिच्छसि

ardhasya devo varado varārdhasya tathā hy aham
tasmād ardhaṃ gṛhāṇa tvaṃ strīpuṃsor yāvad icchasi

तदद्भुततमं श्रुत्वा देव्या वरमनुत्तमम्
संप्रहृष्टमना भूत्वा राजा वाक्यमथाब्रवीत्

tad adbhutatamaṃ śrutvā devyā varam anuttamam
saṃprahṛṣṭamanā bhūtvā rājā vākyam athābravīt

यदि देवि प्रसन्ना मे रूपेणाप्रतिमा भुवि
मासं स्त्रीत्वमुपासित्वा मासं स्यां पुरुषः पुनः

yadi devi prasannā me rūpeṇāpratimā bhuvi
māsaṃ strītvam upāsitvā māsaṃ syāṃ puruṣaḥ punaḥ

ईप्सितं तस्य विज्ञाय देवी सुरुचिरानना
प्रत्युवाच शुभं वाक्यमेवमेतद्भविष्यति

īpsitaṃ tasya vijñāya devī surucirānanā
pratyuvāca śubhaṃ vākyam evam etad bhaviṣyati

राजन्पुरुषभूतस्त्वं स्त्रीभावं न स्मरिष्यसि
स्त्रीभूतश्चापरं मासं न स्मरिष्यसि पौरुषम्

rājan puruṣabhūtas tvaṃ strībhāvaṃ na smariṣyasi
strībhūtaś cāparaṃ māsaṃ na smariṣyasi pauruṣam

एवं स राजा पुरुषो मासं भूत्वाथ कार्दमिः
त्रैलोक्यसुन्दरी नारी मासमेकमिलाभवत्

evaṃ sa rājā puruṣo māsaṃ bhūtvātha kārdamiḥ
trailokyasundarī nārī māsam ekam ilābhavat