Uttara Kanda, sarga 79

तां कथामिलसंबद्धां रामेण समुदीरिताम्
लक्ष्मणो भरतश्चैव श्रुत्वा परमविस्मितौ

tāṃ kathām ilasaṃbaddhāṃ rāmeṇa samudīritām
lakṣmaṇo bharataś caiva śrutvā paramavismitau

तौ रामं प्राञ्जलीभूत्वा तस्य राज्ञो महात्मनः
विस्तरं तस्य भावस्य तदा पप्रच्छतुः पुनः

tau rāmaṃ prāñjalībhūtvā tasya rājño mahātmanaḥ
vistaraṃ tasya bhāvasya tadā papracchatuḥ punaḥ

कथं स राजा स्त्रीभूतो वर्तयामास दुर्गतिम्
पुरुषो वा यदा भूतः कां वृत्तिं वर्तयत्यसौ

kathaṃ sa rājā strībhūto vartayām āsa durgatim
puruṣo vā yadā bhūtaḥ kāṃ vṛttiṃ vartayaty asau

तयोस्तद्भाषितं श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितम्
कथयामास काकुत्ष्ठस्तस्य राज्ञो यथा गतम्

tayos tad bhāṣitaṃ śrutvā kautūhalasamanvitam
kathayām āsa kākutṣṭhas tasya rājño yathā gatam

तमेव प्रथमं मासं स्त्रीभूत्वा लोकसुन्दरी
ताभिः परिवृता स्त्रीभिर्येऽस्य पूर्वं पदानुगाः

tam eva prathamaṃ māsaṃ strībhūtvā lokasundarī
tābhiḥ parivṛtā strībhir ye 'sya pūrvaṃ padānugāḥ

तत्काननं विगाह्याशु विजह्रे लोकसुन्दरी
द्रुमगुल्मलताकीर्णं पद्भ्यां पद्मदलेक्षणा

tat kānanaṃ vigāhyāśu vijahre lokasundarī
drumagulmalatākīrṇaṃ padbhyāṃ padmadalekṣaṇā

वाहनानि च सर्वाणि संत्यक्त्वा वै समन्ततः
पर्वताभोगविवरे तस्मिन्रेमे इला तदा

vāhanāni ca sarvāṇi saṃtyaktvā vai samantataḥ
parvatābhogavivare tasmin reme ilā tadā

अथ तस्मिन्वनोद्देशे पर्वतस्याविदूरतः
सरः सुरुचिरप्रख्यं नानापक्षिगणायुतम्

atha tasmin vanoddeśe parvatasyāvidūrataḥ
saraḥ suruciraprakhyaṃ nānāpakṣigaṇāyutam

ददर्श सा इला तस्मिन्बुधं सोमसुतं तदा
ज्वलन्तं स्वेन वपुषा पूर्णं सोममिवोदितम्

dadarśa sā ilā tasmin budhaṃ somasutaṃ tadā
jvalantaṃ svena vapuṣā pūrṇaṃ somam ivoditam

तपन्तं च तपस्तीव्रमम्भोमध्ये दुरासदम्
यशक्सरं कामगमं तारुण्ये पर्यवस्थितम्

tapantaṃ ca tapas tīvram ambhomadhye durāsadam
yaśak saraṃ kāmagamaṃ tāruṇye paryavasthitam

सा तं जलाशयं सर्वं क्षोभयामास विस्मिता
सह तैः पूर पुरुषैः स्त्रीभूतै रघुनन्दन

sā taṃ jalāśayaṃ sarvaṃ kṣobhayām āsa vismitā
saha taiḥ pūra puruṣaiḥ strībhūtai raghunandana

बुधस्तु तां निरीक्ष्यैव कामबाणाभिपीडितः
नोपलेभे तदात्मानं चचाल च तदाम्भसि

budhas tu tāṃ nirīkṣyaiva kāmabāṇābhipīḍitaḥ
nopalebhe tadātmānaṃ cacāla ca tadāmbhasi

इलां निरीक्षमाणः स त्रैलोक्याभ्यधिकां शुभाम्
चिन्तां समभ्यतिक्रामत्का न्वियं देवताधिका

ilāṃ nirīkṣamāṇaḥ sa trailokyābhyadhikāṃ śubhām
cintāṃ samabhyatikrāmat kā nv iyaṃ devatādhikā

न देवीषु न नागीषु नासुरीष्वप्सरःसु च
दृष्टपूर्वा मया काचिद्रूपेणैतेन शोभिता

na devīṣu na nāgīṣu nāsurīṣv apsaraḥsu ca
dṛṣṭapūrvā mayā kā cid rūpeṇaitena śobhitā

सदृशीयं मम भवेद्यदि नान्यपरिग्रहा
इति बुद्धिं समास्थाय जलात्स्थलमुपागमत्

sadṛśīyaṃ mama bhaved yadi nānyaparigrahā
iti buddhiṃ samāsthāya jalāt sthalam upāgamat

स आश्रमं समुपागम्य चतस्रः प्रमदास्ततः
शब्दापयत धर्मात्मा ताश्चैनं च ववन्दिरे

sa āśramaṃ samupāgamya catasraḥ pramadās tataḥ
śabdāpayata dharmātmā tāś cainaṃ ca vavandire

स ताः पप्रच्छ धर्मात्म कस्यैषा लोकसुन्दरी
किमर्थमागता चेह सत्यमाख्यात माचिरम्

sa tāḥ papraccha dharmātma kasyaiṣā lokasundarī
kimartham āgatā ceha satyam ākhyāta māciram

शुभं तु तस्य तद्वाक्यं मधुरं मधुराक्षरम्
श्रुत्वा तु ताः स्त्रियः सर्वा ऊचुर्मधुरया गिरा

śubhaṃ tu tasya tadvākyaṃ madhuraṃ madhurākṣaram
śrutvā tu tāḥ striyaḥ sarvā ūcur madhurayā girā

अस्माकमेषा सुश्रोणी प्रभुत्वे वर्तते सदा
अपतिः काननान्तेषु सहास्माभिरटत्यसौ

asmākam eṣā suśroṇī prabhutve vartate sadā
apatiḥ kānanānteṣu sahāsmābhir aṭaty asau

तद्वाक्यमव्यक्तपदं तासां स्त्रीणां निशम्य तु
विद्यामावर्तनीं पुण्यामावर्तयत स द्विजः

tad vākyam avyaktapadaṃ tāsāṃ strīṇāṃ niśamya tu
vidyām āvartanīṃ puṇyām āvartayata sa dvijaḥ

सोऽर्थं विदित्वा निखिलं तस्य राज्ञो यथागतम्
सर्वा एव स्त्रियस्ताश्च बभाषे मुनिपुंगवः

so 'rthaṃ viditvā nikhilaṃ tasya rājño yathāgatam
sarvā eva striyas tāś ca babhāṣe munipuṃgavaḥ

अत्र किं पुरुषा भद्रा अवसञ्शैलरोधसि
वत्स्यथास्मिन्गिरौ यूयमवकाशो विधीयताम्

atra kiṃ puruṣā bhadrā avasañ śailarodhasi
vatsyathāsmin girau yūyam avakāśo vidhīyatām

मूलपुत्रफलैः सर्वा वर्तयिष्यथ नित्यदा
स्त्रियः किम्पुरुषान्नाम भर्तॄन्समुपलप्स्यथ

mūlaputraphalaiḥ sarvā vartayiṣyatha nityadā
striyaḥ kimpuruṣān nāma bhartṝn samupalapsyatha

ताः श्रुत्वा सोमपुत्रस्य वाचं किंपुरुषीकृताः
उपासां चक्रिरे शैलं बह्व्यस्ता बहुधा तदा

tāḥ śrutvā somaputrasya vācaṃ kiṃpuruṣīkṛtāḥ
upāsāṃ cakrire śailaṃ bahvyas tā bahudhā tadā