Uttara Kanda, sarga 80

श्रुत्वा किंपुरुषोत्पत्तिं लक्ष्मणो भरतस्तदा
आश्चर्यमिति चाब्रूतामुभौ रामं जनेश्वरम्

śrutvā kiṃpuruṣotpattiṃ lakṣmaṇo bharatas tadā
āścaryam iti cābrūtām ubhau rāmaṃ janeśvaram

अथ रामः कथामेतां भूय एव महायशाः
कथयामास धर्मात्मा प्रजापतिसुतस्य वै

atha rāmaḥ kathām etāṃ bhūya eva mahāyaśāḥ
kathayām āsa dharmātmā prajāpatisutasya vai

सर्वास्ता विद्रुता दृष्ट्वा किंनरीरृषिसत्तमः
उवाच रूपसंपन्नां तां स्त्रियं प्रहसन्निव

sarvās tā vidrutā dṛṣṭvā kiṃnarīr ṛṣisattamaḥ
uvāca rūpasaṃpannāṃ tāṃ striyaṃ prahasann iva

सोमस्याहं सुदयितः सुतः सुरुचिरानने
भजस्व मां वरारोहे भक्त्या स्निग्धेन चक्षुषा

somasyāhaṃ sudayitaḥ sutaḥ surucirānane
bhajasva māṃ varārohe bhaktyā snigdhena cakṣuṣā

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शून्ये स्वजनवर्जिता
इला सुरुचिरप्रख्यं प्रत्युवाच महाग्रहम्

tasya tad vacanaṃ śrutvā śūnye svajanavarjitā
ilā suruciraprakhyaṃ pratyuvāca mahāgraham

अहं कामकरी सौम्य तवास्मि वशवर्तिनी
प्रशाधि मां सोमसुत यथेच्छसि तथा कुरु

ahaṃ kāmakarī saumya tavāsmi vaśavartinī
praśādhi māṃ somasuta yathecchasi tathā kuru

तस्यास्तदद्भुतप्रख्यं श्रुत्वा हर्षसमन्वितः
स वै कामी सह तया रेमे चन्द्रमसः सुतः

tasyās tad adbhutaprakhyaṃ śrutvā harṣasamanvitaḥ
sa vai kāmī saha tayā reme candramasaḥ sutaḥ

बुधस्य माधवो मासस्तामिलां रुचिराननाम्
गतो रमयतोऽत्यर्थं क्षणवत्तस्य कामिनः

budhasya mādhavo māsas tām ilāṃ rucirānanām
gato ramayato 'tyarthaṃ kṣaṇavat tasya kāminaḥ

अथ मासे तु संपूर्णे पूर्णेन्दुसदृशाननः
प्रजापतिसुतः श्रीमाञ्शयने प्रत्यबुध्यत

atha māse tu saṃpūrṇe pūrṇendusadṛśānanaḥ
prajāpatisutaḥ śrīmāñ śayane pratyabudhyata

सोऽपश्यत्सोमजं तत्र तप्यन्तं सलिलाशये
ऊर्ध्वबाहुं निरालम्बं तं राजा प्रत्यभाषत

so 'paśyat somajaṃ tatra tapyantaṃ salilāśaye
ūrdhvabāhuṃ nirālambaṃ taṃ rājā pratyabhāṣata

भगवन्पर्वतं दुर्गं प्रविष्टोऽस्मि सहानुगः
न च पश्यामि तत्सैन्यं क्व नु ते मामका गताः

bhagavan parvataṃ durgaṃ praviṣṭo 'smi sahānugaḥ
na ca paśyāmi tat sainyaṃ kva nu te māmakā gatāḥ

तच्छ्रुत्वा तस्य राजर्षेर्नष्टसंज्ञस्य भाषितम्
प्रत्युवाच शुभं वाक्यं सान्त्वयन्परया गिरा

tac chrutvā tasya rājarṣer naṣṭasaṃjñasya bhāṣitam
pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ sāntvayan parayā girā

अश्मवर्षेण महता भृत्यास्ते विनिपातिताः
त्वं चाश्रमपदे सुप्तो वातवर्षभयार्दितः

aśmavarṣeṇa mahatā bhṛtyās te vinipātitāḥ
tvaṃ cāśramapade supto vātavarṣabhayārditaḥ

समाश्वसिहि भद्रं ते निर्भयो विगतज्वरः
फलमूलाशनो वीर वस चेह यथासुखम्

samāśvasihi bhadraṃ te nirbhayo vigatajvaraḥ
phalamūlāśano vīra vasa ceha yathāsukham

स राजा तेन वाक्येन प्रत्याश्वस्तो महायशाः
प्रत्युवाच शुभं वाक्यं दीनो भृत्यजनक्षयात्

sa rājā tena vākyena pratyāśvasto mahāyaśāḥ
pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ dīno bhṛtyajanakṣayāt

त्यक्ष्याम्यहं स्वकं राज्यं नाहं भृत्यैर्विना कृतः
वर्तयेयं क्षणं ब्रह्मन्समनुज्ञातुमर्हसि

tyakṣyāmy ahaṃ svakaṃ rājyaṃ nāhaṃ bhṛtyair vinā kṛtaḥ
vartayeyaṃ kṣaṇaṃ brahman samanujñātum arhasi

सुतो धर्मपरो ब्रह्मञ्ज्येष्ठो मम महायशाः
शशबिन्दुरिति ख्यातः स मे राज्यं प्रपत्स्यते

suto dharmaparo brahmañ jyeṣṭho mama mahāyaśāḥ
śaśabindur iti khyātaḥ sa me rājyaṃ prapatsyate

न हि शक्ष्याम्यहं गत्वा भृत्यदारान्सुखान्वितान्
प्रतिवक्तुं महातेजः किंचिदप्यशुभं वचः

na hi śakṣyāmy ahaṃ gatvā bhṛtyadārān sukhānvitān
prativaktuṃ mahātejaḥ kiṃ cid apy aśubhaṃ vacaḥ

तथा ब्रुवति राजेन्द्रे बुधः परममद्भुतम्
सान्त्वपूर्वमथोवाच वासस्त इह रोचताम्

tathā bruvati rājendre budhaḥ paramam adbhutam
sāntvapūrvam athovāca vāsas ta iha rocatām

न संतापस्त्वया कार्यः कार्दमेय महाबल
संवत्सरोषितस्येह कारयिष्यामि ते हितम्

na saṃtāpas tvayā kāryaḥ kārdameya mahābala
saṃvatsaroṣitasyeha kārayiṣyāmi te hitam

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा बुधस्याक्लिष्टकर्मणः
वासाय विदधे बुद्धिं यदुक्तं ब्रह्मवादिना

tasya tad vacanaṃ śrutvā budhasyākliṣṭakarmaṇaḥ
vāsāya vidadhe buddhiṃ yad uktaṃ brahmavādinā

मासं स स्त्री तदा भूत्वा रमयत्यनिशं शुभा
मासं पुरुषभावेन धर्मबुद्धिं चकार सः

māsaṃ sa strī tadā bhūtvā ramayaty aniśaṃ śubhā
māsaṃ puruṣabhāvena dharmabuddhiṃ cakāra saḥ

ततः स नवमे मासि इला सोमसुतात्मजम्
जनयामास सुश्रोणी पुरूरवसमात्मजम्

tataḥ sa navame māsi ilā somasutātmajam
janayām āsa suśroṇī purūravasam ātmajam

जातमात्रं तु सुश्रोणी पितुर्हस्ते न्यवेशयत्
बुधस्य समवर्णाभमिलापुत्रं महाबलम्

jātamātraṃ tu suśroṇī pitur haste nyaveśayat
budhasya samavarṇābham ilāputraṃ mahābalam

बुधोऽपि पुरुषीभूतं समाश्वास्य नराधिपम्
कथाभी रमयामास धर्मयुक्ताभिरात्मवान्

budho 'pi puruṣībhūtaṃ samāśvāsya narādhipam
kathābhī ramayām āsa dharmayuktābhir ātmavān